Spacer wypełnionymi ciszą alejkami, warto poprzedzić lekturą opisu parku umieszczonego w Akademii Rzygaczy lub książce Jerzego Sampa "Gdańskie dwory i pałace"

Most Wapienniczy

Przedłużeniem ul. Grodzkiej jest Wapiennicza, której zakończenie stanowi zabytkowy mostek, przebiegający nad wpadającym do Motławy kanałem Raduni. Tuż za nim, rozpościera się Brabancja, dzielnica miasta, w której Klawitterowie w roku 1827 założyli nowoczesną stocznię. Dzisiaj pamiątką po tej rodzinie pozostał jedynie nagrobek Williego Klawittera, samotnie stojący w pobliżu Cmentarza Nieistniejących Cmentarzy.

Stojąc na ul. Wapienniczej nie sposób nie zauważyć terenów eksploracji archeologów, którzy pracując tutaj, z różną częstotliwością od 1948 roku, przybliżają nam tajemnice grodu słowiańskiego i zamku krzyżackiego. W przyszłości planowane jest urządzenie w centrum pierwotnego Gdańska, czyli pomiędzy ul. Wapienniczą, Rycerską a kanałem Raduni, skansenu z nowoczesnym ośrodkiem edukacyjnym.

Ulica Rycerska tylko z nazwy brzmi dumnie. W rzeczywistości jest to mało uczęszczana, skromna uliczka, przed wojną typowo przemysłowa. Ale i tu można spotkać perełkę. Jest nią oryginalna, pochodząca z XVIII wieku, kamieniczka z holenderskiej cegły, należąca do browarnika Wittschego. Wojna obeszła się z nią nader łagodnie, dzięki czemu dzisiaj możemy podziwiać autentyczny, barokowy portal z dwiema postaciami. Jedna z nich, symbolizuje najprawdopodobniej pracownika browaru, a druga wypoczywającego właściciela.

Być może właśnie to dolce far niente browarnika spowodowało, że podczas I wojny światowej zbankrutował, a część jego majątku wykupił znany gdański kupiec pochodzenia żydowskiego – Simon Anker. W miejscu browaru otworzył fabrykę chleba, którą przypominają do dzisiaj litery ASB, umieszczone na fasadzie jednego z magazynów, a stanowiące skrót od nazwy Anker Simon Brotfabrik.

Wspomniany wcześniej browar Zamkowy nie był jedynym w tej okolicy. Tuż obok, przy ul. Czopowej, warzył piwo Zachariasz Zappio. Pochodził z niezamożnej rodziny, ale dzięki swoim zdolnościom handlowym w szybkim czasie doszedł do fortuny. Ożenił się z Katarzyną, z którą miał jedyną córkę Adelgundę. Kiedy dziecko zmarło, zaledwie w wieku dziesięciu lat, przygnębieni rodzice większość swoich dochodów zaczęli przekazywać na rzecz kościoła św. Jana. Cała trójka pochowana została w krypcie w tej właśnie świątyni, a dzisiaj niewielki zaułek przylegający do kościoła nosi nazwę hojnego darczyńcy.

Ulica Czopowa pierwotnie nazywała się Kamienna. Była to bowiem jedyna brukowana ulica w tej części miasta, na pozostałych trzeba było układać drewniane pale, czyli dyle, ponieważ cały teren był podmokły i grząski. Stąd zresztą stare nazwy sąsiednich ulic Dylinki, Wielkie Dyle, Na Dylach.

Siatka ulic tych dzisiejszych i tych, które były tutaj przed 1945 rokiem została wytyczona przez Jerzego Strakowskiego po roku 1648. Od czasu wyburzenia Zamku Krzyżackiego w 1454 roku, aż do połowy XVII w. Zamczysko świeciło pustkami. Pierwszym budynkiem powstałym tu po prawie dwustu latach przerwy był Zuchthaus, czyli Dom Poprawy, którego resztek muru możemy dotknąć, przechodząc ulicą Sukienniczą w kierunku Dylinek.

Tutaj, podobnie jak na ul. Panieńskiej zakłócony został dawny układ urbanistyczny, przez wybudowanie w poprzek nieistniejącej już ulicy Wielkie Dyle, nowoczesnej w latach 50. XX wieku szkoły. Dzisiaj jest to jedyny budynek, mający w swoim adresie ul. Karpią, jedyny, ponieważ z przedwojennej uliczki zabudowanej wdzięcznymi kamieniczkami dla emerytowanych żeglarzy, pozostał tylko szpaler sędziwych kasztanowców.

Spacerując ul. Karpią w górę kanału Raduni, niezauważalnie znajdujemy się na ul. Krosna i Krosienka, zatrzymamy się na moment przy resztkach ujścia do kanału Raduni cieku, biegnącego ongiś ulicą Osiek i rzucimy okiem na jedyny ocalały nad kanałem budynek sukienników, oznaczony dzisiaj numerem 8. Trudno też nie zauważyć urzekającego widoku odległej wieży kościoła św. Katarzyny, a na placu będącym dawniej ogrodem Domu Dobroczynności, nie wspomnieć pracujących tu jego podopiecznych.

Niewiele jest już w Gdańsku miejsc, gdzie czuć jeszcze ducha Wolnego Miasta Gdańska. Jedną z takich enklaw jest ulica Stare Domki i jej oryginalne, secesyjne kamieniczki. Powstała ona na miejscu starego cmentarza Rembowego, na pamiątkę którego, most umożliwiający komunikację z ul. Wałową, został tak samo nazwany. Mijając siedmiopiętrowe wieżowce, zbudowane w latach 60. jako jedne z pierwszych w Gdańsku, dochodzimy do ul. Refektarskiej, i tutaj na moście Rybackim, żegnamy się z Osiekiem.

Autorzy: Marek Chomicki i Ewa Kowalska

Osiek i jego sąsiedztwo cz. II

Teksty pochodzą ze strony www.przewodnicygdanscy.naszemiasto.pl

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Andrzej Rybicki podczas prezentacji projektu

W gościnnych progach Hotelu Scandic w Gdańsku, został zainicjowany projekt, którego istotą jest zwiedzanie miast europejskich szlakiem sławnych kochanków. Jego pomysłodawcami są Andrzej Rybicki z Kamienicy Gotyk i Dariusz Futoma z Hotelu Scandic, a wsparło ich Miasto Gdańsk i Gdańska Organizacja Turystyczna.

- Projekt znakomicie wpisuje się w poszukiwanie pomysłów na zwrócenie uwagi turystów na nasze miasto poza sezonem - zauważył Maciej Lisicki, reprezentujący podczas inauguracyjnego spotkania Miasto Gdańsk, a założenia projektu przedstawił Andrzej Rybicki.

Nadrzędnym celem inicjatywy jest promocja Gdańska. Stworzenie nowej, niestandardowej oferty, daje nadzieję na przedłużenie sezonu i dotarcie do szerszego grona turystów. Opiera się na zamanifestowaniu faktu, że Gdańsk to nie tylko miasto, w którym wybuchła II wojna światowa i narodziła się Solidarność, ale także miejsce sprzyjające miłości. Jej fenomen ma się stać głównym motywem reklamowym. Znane postaci i pikantne historie z nimi związane, sensacyjne odkrycia, wirtualne mapy, alternatywne w stosunku do obecnych szlaki, konkursy dla turystów i mieszkańców, książki i filmy będą stanowiły clou programu dedykowanego zakochanym i tym, w których Amor kieruje swoją strzałę.

Zaangażowanie w projekt Miasta Gdańsk, Gdańskiej Organizacji Turystycznej, Focus Historii, Discovery Channel, Biura Podróży „Aktiv Tours Reisen”, Magazynu Portu Lotniczego Gdańsk Live&Travel, Hotelu Scandic i Kamienicy Gotyk świadczą o prestiżu przedsięwzięcia i dają nadzieję na jego sukces.

Projekt narodził się zaledwie w styczniu 2010 roku, ale już ruszyła kampania autopromocyjna. Jej namacalnym efektem stała się książka Artura Górskiego "Zdrada Kopernika", traktująca nie tylko o tajemnicy "Narratio Prima", ale również o miłości znalezionej przez wielkiego astronoma właśnie w Gdańsku. W dniu św. Walentego, na kanałach Discovery, rozpocznie się natomiast kampania dedykowana Miastom Miłości, a warto dodać, że do projektu przystąpiły już Verona i Weimar. W całej sieci ma się znaleźć dwadzieścia siedem miast europejskich.

W ramach działań promocyjnych organizatorzy planują między innymi zorganizowanie Balu Miłości, wyboru wśród gdańskich Ann Anny Schilling (domniemanej kochanki Kopernika), Jarmarku św. Walentego, "miłosnego" konkursu dla Szkoły Integracyjnej, wydanie przewodnika turystycznego czy konkursu na ławkę miłości. Przyszli małżonkowie mogą natomiast liczyć na pomoc w zorganizowaniu ślubu w niebanalnej scenerii.

W odkrywaniu romantycznego Gdańska już dzisiaj pomaga Miasto Gdańsk. Na oficjalnej stronie www.gdansk.pl, można znaleźć mapę z oznaczonymi przez strzałę boga miłości punktami. Jest na niej między innymi kościół św. Katarzyny - miejsce ślubu Jana Heweliusza z Elżbietą Koopmann; Dom Angielski, w którym bawili się weselnicy Jan i Florentyna Uphagen; Nowy Dom Ławy - miejsce narodzin miłości Hedwigi i porucznika Kazimierza Koryckiego czy Kamienica Gotyk, związana z Mikołajem Kopernikiem i tajemniczą Anną Schilling. Projekt Miasto Miłości zapewne spowoduje poszerzenie dzisiejszej listy romantycznych punktów miasta, ot, choćby o ul. Czopową, ściśle związaną z szaleńczo zakochanym Zachariaszem Zappio i porwaną przez niego Katarzynę.

A może organizatorzy projektu postawią krok dalej? A może sprawią, że w świadomości gdańszczan i turystów na nowo narodzi się "plac pod końskim ogonem", gdzie umawiali się zakochani (ale nie tylko). Nieistniejący już dzisiaj skwer przed Bramą Wyżynną, uważany był za jeden z najpiękniejszych miejsc w mieście. Warto go odtworzyć, mówi jeden z najznakomitszych współczesnych gdańszczan (nie upoważnił mnie do podania nazwiska).
- Trzeba ulicę przed bramą zlikwidować, ruch puścić pod ziemią, a od wiaduktu (Węzeł Unii Europejskiej) zrobić wielki park z wejściem na Trakt Królewski - mówi. Szaleńczy pomysł? Być może, ale doskonale wpisuje się w miłość, w niej również jest pierwiastek szaleństwa...

Osoba, która jako pierwsza skomentuje pomysł na nowy projekt promujący Gdańsk, otrzyma w prezencie książkę "Zdrada Kopernika" (z autografem)

Schron przeciwlotniczy z 1942 r.

Wychodząc z cienia wiekowych drzew i kierując się w kierunku widocznej z daleka gotyckiej wieży kościoła św. Katarzyny, dochodzimy do ulicy łączącej kanał Raduni z Podwalem Staromiejskim. Ten niedługi trakt, zawiera w sobie aż trzy ulice Stajenną, Browarną i Olejarną. Ulica Stajenna przypomina furmanów, obsługujących niegdyś Krzyżaków, Browarna, zwana pierwotnie Hinter Adlers Brauhaus, czyli Za Browarem Adlera upamiętnia znany zakład produkujący złocisty napój z pianką. Ulica Olejarna, która powinna kojarzyć się z tłocznią oleju, napędzaną wodami kanału, dzisiaj przypomina raczej ... II wojnę światową. W 1942 roku nazistowskie władze rozpoczęły tutaj budowę ogromnego schronu przeciwlotniczego. Sześciokondygnacyjny obiekt przykryty jest podwójnym dachem z warstwą piasku pomiędzy żelbetonowymi płytami, a całość ma powierzchnię ok. 1000 metrów kwadratowych.

Zatrudnieni przy budowie więźniowie niemieccy, dowożeni do pracy z obozu karnego w Maćkowych, wykonali swoją robotę tak dobrze, że betonowa pamiątka straszy do dzisiaj. Przez pewien okres obiekt był wykorzystywany jako magazyn wód mineralnych, a obecnie dzierżawi go od miasta spółka "Bunkier", współpracująca ze studentami i absolwentami ASP.

Ciąg trzech uliczek, które opuszczamy kierując się ku ul. Podwale Staromiejskie, zabudowany został w latach 50. XX wieku charakterystycznymi dla tej dzielnicy, dwu- i trzypiętrowymi domami z cegły, wzbogaconymi o betonowe obramienia okien i portali wejściowych.

Idąc ulicą Podwale Staromiejskie w stronę Motławy, mijamy po lewej stronie ul. Tartaczną, przy której warto się zatrzymać.

Od momentu wybudowania kanału Raduni, Osiek stał się dzielnicą bardzo uprzemysłowioną. Rozwijały się tutaj, kontrolowane przez Krzyżaków, olejarnie, browary i zakłady sukiennicze. Przy ul. Tartacznej, którą płynęły wody kanału, powstał w XIV w. tartak. Po latach zastąpił go młyn tabaczny, ten znowu ustąpił miejsca młynowi zbożowemu, którego martwe mury, stoją do dzisiaj.

Przechodząc obok Technikum Łączności trzeba koniecznie zajrzeć przez szklane drzwi wejściowe, za którymi stoi urokliwy pomnik z brązu, autorstwa Hanny Kosteckiej, absolwentki ASP w Gdańsku, przypominający tragiczne wydarzenia z pierwszych godzin II wojny światowej.

Zanim wejdziemy na tereny najstarszego osadnictwa w Gdańsku, warto wstąpić (niestety tylko w sezonie letnim) do znanej od 1962 r. i lubianej przez gdańszczan lodziarni ”Miś”.

Przekraczając dzisiejszą ul. Sukienniczą, trzeba mocno wysilić wyobraźnię, żeby zobaczyć przed sobą ... wyspę. Kwartał o powierzchni ok. 2 hektarów, ograniczony dzisiejszymi ulicami Grodzką, Karpią, Na Dylach i Sukienniczą, ogrodzony ze wszystkich stron wodą, upatrzył sobie na przełomie X i XI wieku któryś z miejscowych władców na swoją siedzibę. Pobudował drewniany gród i otoczył go potężnym wałem, którego fundamenty, po 950 latach archeolodzy mozolnie wydobywają na światło dzienne. Wiadomo już, że miał około 10 metrów wysokości, a miejscami osiągał nawet 25 metrów szerokości, że składały się na niego drewniane skrzynie wypełniane naprzemiennie mierzwą (odchodami zwierzęcymi), gliną i piaskiem, a wszystko to ustawione na palach dębowych przykryte zostało grubą warstwą ziemi.

Kiedy w 1308 roku Gdańsk zajęli Krzyżacy, momentalnie się zorientowali, że miejsce to jest tyleż urokliwe, co korzystne. Stąd właśnie doskonale można było obserwować i kontrolować pracę portu. Bezpośrednio po przejęciu miasta wykorzystywali dla swoich celów gród książęcy, żeby w 1340 r. rozpocząć budowę imponującego zamku, który do dzisiaj jest ogromną tajemnicą starego Gdańska. Wybudowany na kamiennych fundamentach, otoczony murem i fosami, zniknął prawie całkowicie z powierzchni ziemi w 1454 roku, rozebrany cegła po cegle przez nieznoszących Krzyżaków gdańszczan.

Czas rozpocząć wędrówkę po tym magicznym miejscu, nazwanym Zamczyskiem. Już jedna z pierwszych kamienic przy zejściu w kierunku Motławy (w styczniu 2010 r. zamkniętym z powodu budowy hotelu) wita nas tablicą autorstwa Wawrzyńca Sampa. Pokrótce opisuje dzieje okolicy i warto wsłuchać się w jej melodię.

Nadmotławski bulwar prowadzi nas wraz z biegiem rzeki i ul. Wartkiej ku resztkom ceglanego muru i fragmentowi baszty zamku krzyżackiego, która w XVIII wieku została zaadaptowana na cele mieszkalne, a teraz walczy z upływem czasu.

Zmęczonymi schodkami dostajemy się na leżącą powyżej ulicę Grodzką, pełną uroku i reminiscencji z przedwojennego Gdańska. Widzimy karczmę z XVIII wieku, szachulcową bryłę XVIII-wiecznego spichlerza, którego bacznie strzeże umieszczona w szczycie figurka jelenia, troskliwie odrestaurowaną kamienicę Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, czy wreszcie narożną kamieniczkę Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, mieszczącą przed wojną karczmę „Pod Holendrem”. Oberża ta podlegała gildii ludzi morza, powstałej już w XIV wieku, która dbała o to, by część zysków była odprowadzana na rzecz przytułku dla starych i chorych żeglarzy, mieszczącego się przy kościele św. Jakuba.

Dziesiątki lat ul Grodzka umierała. W chwili rozpoczęcia w okolicy budowy luksusowego hotelu, stała się łakomym kąskiem dla inwestorów i... placem budowy.

Osiek i jego sąsiedztwo cz. I

Autorzy: Marek Chomicki i Ewa Kowalska

Źródła:

1. „Historia Gdańska” – praca zbiorowa pod red. E. Cieślaka

2. „Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego” - pod redakcją St. Gierszewskiego

3. „Z uśmiechem przez Gdańsk” – A. Januszajtis, Zb. Jujka

4. „Miasto magicznych przestrzeni” – J. Samp

5. „Pomorze Wschodnie pod rządami księcia polskiego Władysława Łokietka w latach 1306-1309” – Błażej Śliwiński

6. Artykuły prasowe autorstwa Andrzeja Januszajtisa