Zapraszam do lektury Pamiętnika Budowy Stadionu

Click here to view the embedded video.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Bez mała dwa stulecia po bohaterskiej śmierci Arnolda Hechta, posesja przeszła w ręce kolejnego, wielkiego burmistrza miasta, Jana Speymanna. Nowy właściciel był typowym przedstawicielem człowieka renesansu, o bardzo wielu talentach i zainteresowaniach. Zajmował się handlem zbożem, ale też z pasją powiększał swoją kolekcję książek i zbroi, fascynowała go sztuka i architektura Włoch. Był pomysłodawcą postawienia w Gdańsku fontanny Neptuna i nadania fasadzie Dworu Artusa nowej oprawy architektonicznej. Jego przyjaźń z Abrahamem van den Block, szanowanym artystą rzeźbiarzem, zaowocowała powstaniem czarownej kamienicy, która zdobi Długi Targ. Gdańszczanie z pokolenia na pokolenie przekazują sobie wieść, jakoby obie jej fasady wykonane były we Florencji , a podczas transportu zatonęła ta piękniejsza. Podziwiając dzisiaj urodę Złotej Kamienicy, trudno jednak uwierzyć w prawdziwość tego podania.

Jan Speymann szczycił się znajomością artystów, naukowców, polityków, a nawet osoba króla nie była mu obca, był szanowanym obywatelem miasta, ale sam też szanował ludzi. W szczególny sposób uczcił pamięć swoich teściów Bahrów, którym ufundował nagrobek, jakiego dotąd gdańszczanie nie widzieli. Monumentalna tumba autorstwa znakomitego Abrahama van den Blocka do dzisiaj jest ozdobą Bazyliki Mariackiej.

Kiedy kamienica przeszła w ręce kolejnego wielkiego gdańskiego rodu, przestała funkcjonować używana do tego czasu nazwa kamienicy Speymanna. W 1786 r. stała się własnością rodziny Steffensów i równocześnie w świadomości gdańszczan zadomowiła się jako kamienica Steffensów . Jeden z przedstawicieli rodu, Franciszek, zapisał się w kartach historii Gdańska, dzięki ufundowaniu miastu parku sąsiadującego z Wielką Aleją Lipową (dzisiaj al. Zwycięstwa)

Działania wojsk radzieckich w marcu 1945 r. niemal unicestwiły kamienicę wpisaną przez wieki w krajobraz Długiego Targu. Szczęśliwie przetrwała znaczna część fasady. Cztery lata później kamienica była już częściowo odgruzowana i przystąpiono do jej odbudowy.  Po poważnych konfliktach w kadrze kierowniczej, charakterystycznych zresztą dla całego okresu odbudowy Głównego Miasta, w związku z wychyleniem ściany frontowej, podjęta została decyzja o wybudowaniu wewnętrznej ściany nośnej, do której została dociągnięta zagrożona fasada.

Po doprowadzeniu do stanu surowego, do pracy przystąpił anonimowy rzeźbiarz. Artysta zamieszkał w kamienicy, której licu, na podstawie zachowanych rysunków, mozolnie przywracał dawną urodę, a po dwóch latach zniknął, nie domagając się wynagrodzenia za mistrzowsko wykonaną pracę. Tymczasem gdańszczanie ochrzcili ją mianem Złotej Kamienicy.

W 1954 roku na ozdobną attykę powróciły figury czterech cnót kardynalnych – Roztropności, Sprawiedliwości, Męstwa i Umiarkowania, zrekonstruowane z betonu i oryginalnych odłamków. Bez mała pół wieku później, podczas rekonstrukcji zabytku, ich miejsce zajęły rzeźby wykonane z piaskowca, wydobytego pod Krakowem. Każda z postaci waży ok. 350 kg. Podczas zdejmowania z kamienicy wykonanych po wojnie figur okazało się, twarz Sprawiedliwości, pierwotnie wzorowana na rysach Speymanna, niezwykle przypomina Feliksa Dzierżyńskiego. Rzeźbiarz, wykonujący figury wzorował się na dostarczonych mu, archiwalnych rysunkach, ale o kim tak naprawdę myślał, wykonując swoje zadanie, tego nikt poza nim, nie wie …

Ważne daty:

1601 r. - nabycie parceli, na której stoi kamienica przez Jana Speymanna

1609 r. - zakończenie budowy obiektu

1618 r. - zakończenie prac rzeźbiarskich na fasadzie

1945 r. - zniszczenie kamienicy w wyniku działań wojennych

1954 r. - powojenna odbudowa

1990 r. - konserwacja przedproża

1991 r. - rekonstrukcja posągu wieńczącego szczyt dachu

2001 r. - renowacja zabytku

Architektura:

Przykład klasycyzującego nurtu manieryzmu niderlandzkiego

Budowniczowie:

Autor projektu - Abraham van den Block

Kierownik prac budowlanych - najprawdopodobniej Jan Strakowski

Prace rzeźbiarskie - Abraham van den Block, Jan Voigt z Rostocku

Przyciąga wzrok:

Ozdobna fasada wyróżnia się niezwykle bogatym wystrojem rzeźbiarskim i licznymi złoceniach. Duże, prostokątne okna otoczone są pionowymi pilastrami i poziomym belkowaniem, z którego wyrastają popiersia sławnych mężów znanych z historii, a których można rozszyfrować dzięki umieszczonym poniżej podpisom. Przestrzeń pod oknami wypełniają płaskorzeźby z batalistycznymi scenami, również ozdobione odpowiednią inskrypcją. Dwa, trzymane przez aniołka herby – Speymanna i jego żony Judyty z Bahrów, nie pozwalają zapomnieć, komu Gdańsk zawdzięcza posiadanie perełki, jaką stanowi Złota Kamienica. Ozdobną attykę uzupełniają posągi wyobrażające cztery cnoty kardynalne - Roztropność, Sprawiedliwość, Męstwo i Umiarkowanie, a ich boskie odpowiedniki Wiarę, Nadzieję i Miłość łatwo można odnaleźć w dolnej części kamienicy. Całości dopełnia spoglądająca ze szczytu postać Fortuny.

Źródła:

1. Katalog Zabytków Sztuki - miasto Gdańsk
2. Jacek Friedrich, Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w.
3. Andrzej Januszajtis, Z uśmiechem przez Gdańsk
4. Andrzej Januszajtis, artykuły prasowe

Zielona Brama

Poprzedniczką pałacowej w formie Zielonej Bramy, była wybudowana w XIV w. Brama Kogi. Ciężka i skromna budowla, usytuowana w sercu miasta, nie podobała się rajcom rządzącym Gdańskiem dwa stulecia później, toteż podjęli decyzję o jej rozebraniu i wzniesieniu piękniejszego obiektu.

Po zakończeniu budowy, panujący w tym czasie król Polski Zygmunt August, przypomniał gdańszczanom, o ich obowiązku wybudowania rodzinie królewskiej pałacu na terenie miasta. Powinność ta ciągnęła się za Gdańskiem od czasów króla Kazimierza Jagiellończyka, który wraz z nadaniem miastu szeregu przywilejów, zażyczył sobie również wybudowania królewskiej rezydencji. Gdańszczanie zaciekle bronili się, przed tą inwestycją, ponieważ nie byli zainteresowani gospodarskimi wizytami władców, które każdorazowo kosztowały miasto spore sumy pieniężne. Przebiegli gdańszczanie chętnie zgodzili się oddać bramę na potrzeby królewskie, bowiem piękny, ale zimny i wilgotny budynek, położony nad cuchnącymi wodami Motławy, nie zachęcał do długiego zamieszkiwania w nim. I rzeczywiście, przewidywania mieszkańców grodu sprawdziły się, bowiem tylko Ludwika Maria Gonzaga, w 1646 roku, skorzystała z tego locum. Obszerna sala na piętrze była więc przez lata wykorzystywana jedynie do urządzania biesiad, bali, przedstawień teatralnych i wszelkiego rodzaju imprez rodzinnych, bogatych mieszczan.

Hans Kramer, twórca Zielonej Bramy, zaledwie dziewięć lat po ukończeniu jej budowy, zginął na wałach Twierdzy Wisłoujście, która była oblegana przez wojska Stefana Batorego. Pozostawił po sobie sześcioro dzieci i nie miał okazji poznać przyszłego zięcia, znakomitego rzeźbiarza, Abrahama van den Blocka.

W 1880 r. brama przeszła w ręce Muzeum Przyrodniczego, które przyciągało zwiedzających drugą, pod względem wielkości, kolekcją bursztynu.

Pierwotnie brama miała trzy przeloty, a w miejscu dzisiejszego północnego przejścia, przez ponad trzysta lat, funkcjonowała potrzebna miastu waga miejska.

II wojna światowa nie oszczędziła zabytku, ale natychmiast przystąpiono do jej odbudowy. „Wejście i klatka schodowa znajdują się w bramie po prawej stronie. Kiedy się wchodzi z zewnątrz, widoczne jest sklepienie krzyżowe wykonane z cegły i otynkowane. Tymczasem nad wyższymi podestami na klatce schodowej była żelbetowa belka; widocznie kiedyś robiono remont, który wykonano sposobem nowoczesnym. Ponieważ budynek jest zabytkowy, należało tę belkę ukryć. Wziąłem dwóch murarzy, kazałem im zaopatrzyć się w długie zbrojeniowe pręty, które wygięli na kształt żeber sklepienia krzyżowego. Po umocowaniu tych prętów w murze powierzchnię między 'żebrami' połączyli prętami o przekroju ośmiu milimetrów, po czym położyli papier z opakowania cementu i wszystko otynkowali. W ten sposób powstało sklepienie takie, jak na dole. Pomyślałem sobie wówczas -Kiedyś, przy kolejnym remoncie, wyjdzie na jaw, że to tylko dekoracja " – pisze w książce „Wspomnienia z odbudowy Głównego Miasta” inż. arch. Michał Bojakowski.

Po odbudowie w jej wnętrzach przez wiele lat miały siedzibę Pracownie Konserwacji Zabytków.

23 stycznia 2002 r. runął jeden z filarów podtrzymujących strop bramy. Upływ czasu sprawił, że pod wpływem zanieczyszczenia środowiska, zaprawa wapienna w trzywarstwowej podmurówce zamieniła się w piasek i według komisji badającej przyczynę katastrofy, była ona nieunikniona. Szczęśliwie nie doszło do ofiar w ludziach.

Pod koniec 2002 r. zakończył się gruntowny remont, a od tego czasu brama jest Oddziałem Muzeum Narodowego w Gdańsku, mieści też biuro byłego prezydenta Lecha Wałęsy.

Ważne daty:

1564 - 1568 r. - budowa obiektu

1883 r. - przebicie czwartego przelotu

1880 - 1939 r. - siedziba Muzeum Przyrodniczego

2001 - 2002 r. - gruntowna renowacja

Styl:

Obiekt zbudowany z czerwonej cegły holenderki, w stylu łączącym elementy renesansu włoskiego i niderlandzkiego

Budowniczowie:

Autor projektu - nieznany

Kierownicy budowy - Regnier z Amsterdamu i Hans Kramer

Przyciąga wzrok:

Cztery przeloty z umieszczonymi nad nimi herbami Prus Królewskich, Rzeczpospolitej, Gdańska i Hohenzollernów.

Bogato zdobione szczyty zwieńczone posągami.

Ogromne okna przedzielone pilastrami.

Wystrój rzeźbiarski w dolnej części zabytku.

Źródła:

"Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w." - Jacek Friedrich,

"Katalog zabytków sztuki. Gdańsk" - pod redakcją Barbary Roll i Iwony Strzeleckiej

"Wspomnienia z odbudowy Głównego Miasta" - pod redakcją Izabelli Trojanowskiej

"Miasto tysiąca tajemnic" - Jerzy Samp