Tytuł:

Miasto Gdańsk, GOT i PTTK o/Gdańsk zapraszają na bezpłatny spacer po Gdańsku związany z historią Solidarności. Mieszkańców i turystów oprowadzi licencjonowany przewodnik turystyczny.

Liczba miejsc jest ograniczona - maksymalnie 40 osób danego dnia.

Zgłoszenie udziału: e-mail na adres blaszczyk@gdansk4u.pl lub pod nr tel.: (58) 301 43 55. Przyjmowanie zgłoszeń do dnia 27 sierpnia (piątek) do godz.: 15.00.

Tytuł:

Miasto Gdańsk, GOT i PTTK o/Gdańsk zapraszają na bezpłatny spacer po Gdańsku związany z historią Solidarności. Mieszkańców i turystów oprowadzi licencjonowany przewodnik turystyczny.

Liczba miejsc jest ograniczona - maksymalnie 40 osób danego dnia.

Zgłoszenie udziału: e-mail na adres blaszczyk@gdansk4u.pl lub pod nr tel.: (58) 301 43 55.  Przyjmowanie zgłoszeń do dnia 27 sierpnia (piątek) do godz.: 15.00.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

O dalszych losach Szańca Jezuickiego

Referat Turystyki UM Gdańsk, Gdańska Organizacja Turystyczna i PTTK o/Gdańsk zapraszają na spacer - Oliwa - śladami cystersów.

Udział w spacerze bezpłatny. Maksymalna liczba osób w grupie: 50.

Ze względu na duże zainteresowanie wycieczkami prosimy o potwierdzenie udziału do dnia 04 czerwca (piątek) do godz.: 15.00 na stronie www.gdansk4u.pl, mailowo: miazga@gdansk4u.pl lub tel.: (58) 301 43 55, podając liczbę osób chętnych do udziału w danym spacerze.

Lucyna Nyka

Niedziela to drugi dzień "Wędrówek po Gdańsku", zorganizowanych przez Nadbałtyckie Centrum Kultury przy współudziale Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej, Towarzystwa Urbanistów Polskich Oddział Gdańsk,Centralnego Muzeum Morskiego , Stowarzyszenia Archiwistów Polskich Oddział w Gdańsku i Biblioteki Gdańskiej PAN.

Wędrówka I - Relacja - Na Stępce

Galeria zdjęć z Wędrówki I

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Fotografie Dariusza Dębskiego, wiceprezesa Oddziału PTTK Marynarki Wojennej:

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Fotografie Mirosława Kowalczyka:

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Jeśli ktoś z Uczestników wędrówki ma ochotę pokazać swoje zdjęcia - zapraszam do kontaktu.

]]> http://ibedeker.pl/relacje/szlak-wodny-gdanska-wedrowka-ii/feed/ 1 http://ibedeker.pl/zapowiedzi/22-23-maja-spacery-po-gdansku-z-przewodnikiem/ http://ibedeker.pl/zapowiedzi/22-23-maja-spacery-po-gdansku-z-przewodnikiem/#comments Fri, 14 May 2010 11:47:10 +0000 Ewa Kowalska http://ibedeker.pl/?p=7007 Tytuł: Spacery po Gdańsku z przewodnikiem
Lokalizacja: Gdańsk
Data rozpoczęcia: 2010-05-22
Godzina rozpoczęcia: 12:00
Data zakończenia: 2010-05-23
Godzina zakończenia: 14:30

Gdańska Organizacja Turystyczna, Urząd Miasta Gdańsk i PTTK o/Gdańsk zapraszają na spacery po Gdańsku z przewodnikiem, które odbędą się ramach Światowego Zjazdu Gdańszczan:

Trasy wycieczek:

1. Szlakiem Wielkich Miłości – Stare i Główne Miasto

Poznaj historie i legendy miłosne związane m. in. z wybitnym uczonym Janem Heweliuszem, dramatyczną miłość Maurycego Ferbera do ukochanej Anny Pileman, odkryj sekret Mikołaja Kopernika oraz wiele innych romansów dawnych mieszkańców grodu nad Motławą.

Zbiórka uczestników pod pomnikiem Jana Heweliusza, przed Ratuszem Staromiejskim o godz.: 12.00

Czas trwania spaceru: 2 h

2. Oliwa – śladami cystersów

Odkrywanie uroków i tajemnic dawnego opactwa cystersów, podziwianie architektury zabytków oraz podziwianie bogactwa przyrody Parku Oliwskiego to wszystko czeka na nas w Oliwie.

Zbiórka uczestników przy głównej bramie wejściowej do Parku Oliwskiego, ul. op. Jacka Rybińskiego o godz.: 12.00

Czas trwania spaceru: 2 h

3. Śladami sławnych gdańszczan – Stare i Główne Miasto

Wybitni uczeni, wspaniali artyści i twórcy kulturowego dziedzictwa miasta. Wielcy gdańszczanie: Jan Heweliusz, Artur Schopenhauer, Gabriel Fahrenheit, Daniel Chodowiecki i wielu innych. Niech Gdańsk kojarzy się nam ze znakomitymi obywatelami tego miasta.

Zbiórka uczestników przy Fontannie Czterech Kwartałów na przeciwko Kaplicy Królewskiej, ul. Św. Ducha o godz.: 12.00

Czas trwania spaceru: 2,5 h

Udział w spacerze jest bezpłatny, maksymalna liczba osób w grupie to 50 osób

Z powodu dużego zainteresowania i ograniczonej ilości miejsc na bezpłatne spacery z przewodnikiem po Gdańsku – zgłoszenia należy przesyłać na e-mail: miazga@gdansk4u.pl do dnia 21 maja 2010 r.  do godziny 15.00

O projekcie Miasto Miłości

Schron przeciwlotniczy z 1942 r.

Wychodząc z cienia wiekowych drzew i kierując się w kierunku widocznej z daleka gotyckiej wieży kościoła św. Katarzyny, dochodzimy do ulicy łączącej kanał Raduni z Podwalem Staromiejskim. Ten niedługi trakt, zawiera w sobie aż trzy ulice Stajenną, Browarną i Olejarną. Ulica Stajenna przypomina furmanów, obsługujących niegdyś Krzyżaków, Browarna, zwana pierwotnie Hinter Adlers Brauhaus, czyli Za Browarem Adlera upamiętnia znany zakład produkujący złocisty napój z pianką. Ulica Olejarna, która powinna kojarzyć się z tłocznią oleju, napędzaną wodami kanału, dzisiaj przypomina raczej ... II wojnę światową. W 1942 roku nazistowskie władze rozpoczęły tutaj budowę ogromnego schronu przeciwlotniczego. Sześciokondygnacyjny obiekt przykryty jest podwójnym dachem z warstwą piasku pomiędzy żelbetonowymi płytami, a całość ma powierzchnię ok. 1000 metrów kwadratowych.

Zatrudnieni przy budowie więźniowie niemieccy, dowożeni do pracy z obozu karnego w Maćkowych, wykonali swoją robotę tak dobrze, że betonowa pamiątka straszy do dzisiaj. Przez pewien okres obiekt był wykorzystywany jako magazyn wód mineralnych, a obecnie dzierżawi go od miasta spółka "Bunkier", współpracująca ze studentami i absolwentami ASP.

Ciąg trzech uliczek, które opuszczamy kierując się ku ul. Podwale Staromiejskie, zabudowany został w latach 50. XX wieku charakterystycznymi dla tej dzielnicy, dwu- i trzypiętrowymi domami z cegły, wzbogaconymi o betonowe obramienia okien i portali wejściowych.

Idąc ulicą Podwale Staromiejskie w stronę Motławy, mijamy po lewej stronie ul. Tartaczną, przy której warto się zatrzymać.

Od momentu wybudowania kanału Raduni, Osiek stał się dzielnicą bardzo uprzemysłowioną. Rozwijały się tutaj, kontrolowane przez Krzyżaków, olejarnie, browary i zakłady sukiennicze. Przy ul. Tartacznej, którą płynęły wody kanału, powstał w XIV w. tartak. Po latach zastąpił go młyn tabaczny, ten znowu ustąpił miejsca młynowi zbożowemu, którego martwe mury, stoją do dzisiaj.

Przechodząc obok Technikum Łączności trzeba koniecznie zajrzeć przez szklane drzwi wejściowe, za którymi stoi urokliwy pomnik z brązu, autorstwa Hanny Kosteckiej, absolwentki ASP w Gdańsku, przypominający tragiczne wydarzenia z pierwszych godzin II wojny światowej.

Zanim wejdziemy na tereny najstarszego osadnictwa w Gdańsku, warto wstąpić (niestety tylko w sezonie letnim) do znanej od 1962 r. i lubianej przez gdańszczan lodziarni ”Miś”.

Przekraczając dzisiejszą ul. Sukienniczą, trzeba mocno wysilić wyobraźnię, żeby zobaczyć przed sobą ... wyspę. Kwartał o powierzchni ok. 2 hektarów, ograniczony dzisiejszymi ulicami Grodzką, Karpią, Na Dylach i Sukienniczą, ogrodzony ze wszystkich stron wodą, upatrzył sobie na przełomie X i XI wieku któryś z miejscowych władców na swoją siedzibę. Pobudował drewniany gród i otoczył go potężnym wałem, którego fundamenty, po 950 latach archeolodzy mozolnie wydobywają na światło dzienne. Wiadomo już, że miał około 10 metrów wysokości, a miejscami osiągał nawet 25 metrów szerokości, że składały się na niego drewniane skrzynie wypełniane naprzemiennie mierzwą (odchodami zwierzęcymi), gliną i piaskiem, a wszystko to ustawione na palach dębowych przykryte zostało grubą warstwą ziemi.

Kiedy w 1308 roku Gdańsk zajęli Krzyżacy, momentalnie się zorientowali, że miejsce to jest tyleż urokliwe, co korzystne. Stąd właśnie doskonale można było obserwować i kontrolować pracę portu. Bezpośrednio po przejęciu miasta wykorzystywali dla swoich celów gród książęcy, żeby w 1340 r. rozpocząć budowę imponującego zamku, który do dzisiaj jest ogromną tajemnicą starego Gdańska. Wybudowany na kamiennych fundamentach, otoczony murem i fosami, zniknął prawie całkowicie z powierzchni ziemi w 1454 roku, rozebrany cegła po cegle przez nieznoszących Krzyżaków gdańszczan.

Czas rozpocząć wędrówkę po tym magicznym miejscu, nazwanym Zamczyskiem. Już jedna z pierwszych kamienic przy zejściu w kierunku Motławy (w styczniu 2010 r. zamkniętym z powodu budowy hotelu) wita nas tablicą autorstwa Wawrzyńca Sampa. Pokrótce opisuje dzieje okolicy i warto wsłuchać się w jej melodię.

Nadmotławski bulwar prowadzi nas wraz z biegiem rzeki i ul. Wartkiej ku resztkom ceglanego muru i fragmentowi baszty zamku krzyżackiego, która w XVIII wieku została zaadaptowana na cele mieszkalne, a teraz walczy z upływem czasu.

Zmęczonymi schodkami dostajemy się na leżącą powyżej ulicę Grodzką, pełną uroku i reminiscencji z przedwojennego Gdańska. Widzimy karczmę z XVIII wieku, szachulcową bryłę XVIII-wiecznego spichlerza, którego bacznie strzeże umieszczona w szczycie figurka jelenia, troskliwie odrestaurowaną kamienicę Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, czy wreszcie narożną kamieniczkę Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, mieszczącą przed wojną karczmę „Pod Holendrem”. Oberża ta podlegała gildii ludzi morza, powstałej już w XIV wieku, która dbała o to, by część zysków była odprowadzana na rzecz przytułku dla starych i chorych żeglarzy, mieszczącego się przy kościele św. Jakuba.

Dziesiątki lat ul Grodzka umierała. W chwili rozpoczęcia w okolicy budowy luksusowego hotelu, stała się łakomym kąskiem dla inwestorów i... placem budowy.

Osiek i jego sąsiedztwo cz. I

Autorzy: Marek Chomicki i Ewa Kowalska

Źródła:

1. „Historia Gdańska” – praca zbiorowa pod red. E. Cieślaka

2. „Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego” - pod redakcją St. Gierszewskiego

3. „Z uśmiechem przez Gdańsk” – A. Januszajtis, Zb. Jujka

4. „Miasto magicznych przestrzeni” – J. Samp

5. „Pomorze Wschodnie pod rządami księcia polskiego Władysława Łokietka w latach 1306-1309” – Błażej Śliwiński

6. Artykuły prasowe autorstwa Andrzeja Januszajtisa

Spichlerz Królewski /Fot. Aleksander Masłowski

Z paruset gdańskich spichlerzy, które kiedyś zajmowały nie tylko całą Wyspę Spichrzów, ale i inne, mniej lub bardziej przylegające do portu na Motławie tereny, przetrwało do naszych czasów w różnym stanie zaledwie kilka. Nie oznacza to oczywiście, że jakimś cudem wszystkim z nich udało się uniknąć zniszczenia. Takim szczęściem cieszą się zaledwie dwa. Pozostałe, które możemy dziś oglądać są efektem odbudowy po koszmarze 1945 r.

Większość spichlerzy ustawiona była szczytem do brzegu rzeki – nabrzeża portowego. Ustawienie wzdłuż nabrzeża było dość wyjątkowe. Jednym z dwóch istniejących dzisiaj spichlerzy, stojących równolegle a nie prostopadle do rzeki jest Spichlerz Królewski na Ołowiance.

Jego historia zaczyna się w połowie XV w. następującymi słowami: Zobowiązujemy się takoż w dworze tym dobry spichlerz dla przechowywania królewskich plonów uczynić i zbudować tak szybko jak damy radę. Tak w imieniu Miasta gdańska Rada obiecywała Kazimierzowi Jagiellończykowi spichlerz, a oprócz niego dwór (czytaj: pałac) ze stajnią na dwieście koni. Na obietnicy tej zaważyć miały słowa "tak szybko jak damy radę". Kazimierz Jagiellończyk nie doczekał jej realizacji, jego następcy przez kolejnych trzysta lat czekali na stajnię i dwór, by nigdy jej nie doczekać. Spichlerz stanął "już" w 150 lat od złożenia owej obietnicy.

Nieładnie nie dotrzymywać co się obiecało, jednak pamiętać trzeba, że moralność nie była, nie jest i nie będzie wpuszczana tam, gdzie zapadają decyzje polityczne, ważące na losach całych krajów i społeczeństw. Zwlekanie z wzniesieniem obiecanych królowi budynków wynikało zapewne początkowo z zamieszania i trudności związanych z trwającą trzynaście lat wojną z Krzyżakami, a później z bardzo ściśle realizowanej polityki samodzielności Gdańska i jego odrębności od Królestwa Polskiego. W ramach tej polityki nie mieściło się zapewnienie królowi takich oznak władzy jak pałac, a nawet towarzyszących mu stajni i spichlerza. By uniknąć chętnie promowanego przez polską literaturę obrazu chytrego, przebiegłego i niewdzięcznego Gdańska, który nie dotrzymywał obietnic złożonych nadmiernie łaskawemu polskiemu królowi, warto dodać, że "królewska łaska" była tylko formą spłaty gigantycznej pomocy finansowej, jakiej Gdańsk udzielił Jagiellończykowi, by ten mógł skutecznie wojować z Krzyżakami. Celowym również byłoby zauważenie, że z obietnic polskiego króla, wyrażonych w przywilejach dla Gdańska, wycofać próbowali się już jego bezpośredni następcy. A że im się to nie udało – to już całkiem inna sprawa.

Spichlerz Królewski / Hotel Królewski

Wracajmy jednak do królewskiego spichlerza. Zaczęło się od rozwiązania połowicznego, czyli oddania na potrzeby królewskiego zboża innego spichlerza. Wznoszenie tego właściwego rozpoczęto w 1606 r. Kierownictwo prac objął nie byle kto, bo sam Abraham van den Block, twórca kilku wspaniałych realizacji w centrum Miasta. Budowa trwała dwa lata. Jej efektem stał się siedmiopiętrowy budynek, wzniesiony nad samym brzegiem Motławy. Jak na spichlerz przystało wyposażono go w liczne okna, pozwalające na doświetlenie, a przede wszystkim na doskonałą wentylację wnętrza, co było niezbędne dla przechowywania zboża. Spichlerz miał także własny dźwig i wewnętrzną klatkę schodową. Trzy górne kondygnacje znalazły się pod dwuspadowym dachem, a artystyczne ciągoty Abrahama van den Blocka znalazły skromne ujście w dekoracji dwóch szczytów budynku, które przypominają kształtem sposób wieńczenia gdańskich kamienic. Otwory okienne trzech pięter poddasza rozdzielone są ceglanymi fryzami, ale prawdziwej urody nadają budynkowi manierystyczne woluty obramowujące oba szczyty.

Polskim królom dane było cieszyć się spichlerzem niecałe 200 lat. Aneksja Gdańska przez Prusy w końcu XVIII w. spowodowała przejęcie skromnego królewskiego majątku w Gdańsku przez króla pruskiego. Ów pruski król przekazał spichlerz na potrzeby swojej ogromnej, jak na ówczesne warunki armii. Na początku XIX w. w czasie kilkuletniego istnienia tzw. napoleońskiego Wolnego Miasta, spichlerz został za ogromne pieniądze odkupiony od francuskiej administracji okupacyjnej i w ten sposób stał się własnością Miasta. Jako magazyn służył Spichlerz Królewski przez cały niemal wiek XIX. Kiedy w jego ostatnich latach wzniesiono w sąsiedztwie spichlerza elektrownię, budynek stał się jej częścią.

Wiosna roku 1945 przyniosła Spichlerzowi Królewskiemu, podobnie jak większości Gdańska, znaczne zniszczenia. Wewnętrzna konstrukcja spłonęła w całości, zawaliły się również obie ściany szczytowe. Ze względu na pozostawanie spichlerza w kompleksie elektrowni, został on dość szybko odbudowany. Prawdziwy jednak "renesans" przyniósł mu jednak dopiero zmierzch XX w., kiedy to po likwidacji elektrowni przeznaczony został na cele hotelowe. Dzisiaj jest eleganckim hotelem z trzydziestoma pokojami, z których pięć ma charakter luksusowych apartamentów. Takie wykorzystanie starego spichlerza wydaje się być najlepszym, co mogło go spotkać po wiekach niekiedy burzliwej historii.

Autor: Aleksander Masłowski

Lwi Zamek

Kamienica przy ul. Długiej 35, zwana jest Lwim Zamkiem, od pary kamiennych lwów ozdabiających portal. Lwy te prawdopodobnie zostały uratowane z rozbieranego w XIX wieku przedproża domu.

Jak większość kamienic gdańskich i ta, na przestrzeni wieków, uległa daleko idącym przeobrażeniom, wręcz przebudowom. Obecna stanęła tu w II połowie XVI w. Z przekazów ikonograficznych wiemy, że była wspaniale wyposażona wewnątrz. Również fasada wiele mówi o bogactwie właścicieli. Ornamentyka kamienicy, a zwłaszcza jej szczytu, ma wyraźne cechy architektury niderlandzkiej, tak modnej wówczas nie tylko w Gdańsku.

Niewiele możemy powiedzieć o właścicielach posesji. Właściwie znamy na pewno tylko dwa rody: Grossów z wieku XV i Schwarztwaldów z wieku XVII.

Cofnijmy się do wieku XV.

Bartłomiej (Bartholomäus) Gross - właściciel kamienicy, jaka tu stała, zanim powstał Lwi Zamek, był rajcą miejskim, zamordowanym wraz z dwoma towarzyszami przez Krzyżaków na zamku gdańskim w 1411 roku. Owo morderstwo wstrząsnęło Gdańskiem, a pogrzeb trzech przedstawicieli ratusza stał się milczącą manifestacją miasta.

A poszło – mówiąc prosto – o Grunwald.

Otóż po słynnej bitwie rozegranej na polach grunwaldzkich 15 lipca 1410 roku, Gdańsk zdecydował o przejściu „na stronę” króla polskiego i złożeniu mu przysięgi wierności. W tym celu, zgodnie z decyzją Rady Głównego Miasta, pod akurat oblegany przez Jagiełłę Malbork, udali się przedstawiciele Rady. Byli to burmistrzowie Konrad Leczkow (Letzkau), Arnold Hecht, oraz zięć Leczkowa, rajca Bartłomiej Gross.

W sierpniu tego samego roku, wysłannik królewski, Janusz z Tuliszkowa, odebrał w imieniu Jego Królewskiego Majestatu hołd Gdańska na Długim Targu. Niestety pokój polsko-krzyżacki, podpisany 1 lutego 1411 roku w Toruniu, nie włączył Gdańska do Korony Polskiej. Gdańsk pozostał we władaniu Krzyżaków. A ci, dość szybko zaczęli rozprawiać się z nielojalnymi poddanymi. Ogromny podatek nałożony na miasto i blokada portu nie wróżyły niczego dobrego. Rada Miasta szukała rozwiązania nieznośnej sytuacji. Nawiązano pertraktacje z komturem. Wkrótce też nadeszło od niego zaproszenie na rozmowy. Miały się dobyć podczas uczty na zamku, w - jak to się określa - pokojowej atmosferze. Parlamentarzystami miała być znana nam już trójka spod Malborka. Jak powiadają kroniki, w Wielki Poniedziałek 1411 roku weszli oni do zamku… Cały tydzień Gdańsk nadaremnie czekał na ich powrót. Powszechna była opinia o uwięzieniu, coraz częściej też szeptano o morderstwie. Nie za darmo przecież nazywano Krzyżaków „łotrami krzyżem znaczonymi”.

Wreszcie po tygodniu wydane zostały martwe i najwidoczniej torturowane ciała trzech Gdańszczan. Trudno opisać szok, jaki przeżyli mieszkańcy. Do tego doszedł strach tak przed zamkowymi, jak i ich zwolennikami w mieście. Donosicielstwo wszak nie jest wynalazkiem nowym.

Reperkusje dotknęły przede wszystkim rodzinę Grossa. Posesję przy ulicy Długiej 35 musiała opuścić jego żona Anna z trójką dzieci. Po podwójnej stracie – ojca i męża, odebrano jej też cały majątek. Krzyżacy skonfiskowali jej wszystko, co posiadała i skazali na wygnanie. Nieśmiało przebąkiwano, że sama sobie była winna - bo obraziła komtura, oskarżając go głośno o morderstwo. Nie okazała pokory niezbędnej kobiecie w tamtych czasach. Mało tego, jak podaje Franciszek Mamuszka, Anna wykrzyczała komturowi swoje oskarżenie prosto w twarz. Miała ponoć powiedzieć: „Gdybym była mężem jakom jest kobietą, i z tobą komturze samowtór w polu stanęła, byłabym tą ręką pomściła na tobie ojca i małżonka […]. Ty Boże Wszechmocny, miejże zmiłowanie i ześlij karę przynależną na bezprawie tak wielkie”. Dziwiono się wielkoduszności komtura, że nie kazał jej utopić za takie zuchwalstwo. Komtur skazał ją „tylko” na wygnanie i orzekł przepadek całego mienia.

Pogrzeb zamordowanych w farze Głównego Miasta podobno odbył się w zupełnej ciszy, bez dzwonów. Na taką jedynie manifestację stać było zastraszony Gdańsk. Jeszcze kilkadziesiąt lat musiało miasto czekać na pozbycie się „łotrów krzyżem znaczonych”.

Ale to zupełnie inna historia...

Ważne daty:

1569 - budowa kamienicy

1636 – przyjęcie wydane w kamienicy na cześć króla Władysława IV

1945 – zniszczenie kamienicy – w czasie działań wojennych i w pożarze miasta w marcu

1950 – 1953 odbudowa domu w pełnej długości

Architektura:

Kamienica renesansowa z wpływami niderlandzkimi

Fasada w porządku spiętrzonym, tj. parter – pilastry toskańskie, I piętro – jońskie, dwa górne piętra – korynckie

Budowniczowie:

Prawdopodobnie Hans Kramer

Przyciąga wzrok:

Portal z lwami

Poziomy podział gzymsami

Spiętrzony podział fasady

Ozdobny trójkątny szczyt z owalnym okienkiem ujętym w kartusz

Dwa rzygacze na szczycie

Źródła:

1. Franciszek Mamuszka, Droga Królewska w Gdańsku, GTN, 1972

2. Wielka Księga miasta Gdańska, Lwy Gdańskie 1997,

3. Gabriela Danielewicz „Portrety dawnych Gdańszczan”, Stella Maris 1997

4. Historia Gdańska t.1, red Edmund Cieślak, Wyd. Morskie Gdańsk 1978-1985

5. „Gdańskie Zabytki Architektury do XVII w.” Jacek Friedrich, Wyd. UG, 1995

A oto ciekawostka dotycząca herbu Schwartzwaldów

Autor: Katarzyna Czaykowska

Park Brzeźnieński / Fot. Jacko

Historia parku w Brzeźnie, który dzisiaj nosi dumne imię J.G.Haffnera, zaczyna się w I połowie XIX w. Jego zaistnienie można, przy minimalnej raptem dozie historycznego uproszczenia, wiązać z... powstaniem listopadowym. Kiedy bowiem to wybuchło, pozostający w jak najlepszych stosunkach z Imperium Rosyjskim rząd Prus nie czynił przeszkód aby na terenie państwa pruskiego powstały rosyjskie instalacje wojskowe. Podstawowym problemem armii rosyjskiej walczącej przeciw powstańcom w okupowanej części Polski były dostawy sprzętu i żywności. Życzliwe Prusy zgodziły się, aby dostawy te odbywały się za pośrednictwem najdogodniej względem teatru działań wojennych położonego portu w Gdańsku.

W ten sposób, na terenie odkupionym od Friedricha Bladdau, rzemieślnika z Nowego Portu, którego wspaniale zapowiadające się przedsięwzięcie hotelarsko-kąpielowe padło ofiarą pożaru po dziesięciu latach funkcjonowania, Rosjanie założyli kompleks magazynów wojskowych. By zapewnić odpowiednią komunikacje z Nowym Portem, zdecydowano się także na budowę odpowiedniej drogi, która kosztowała umiarkowanie, bo 8000 talarów. Dla porównania, roczna prenumerata codziennej gazety kosztowała wówczas 2 talary, a roczne czesne ucznia Szkoły Handlowej w Gdańsku – 100 talarów.

Park Brzeźnieński / Fot. Jacko

XIX-wieczni autorzy wspominając o budowie tej drogi, a jednocześnie o spaleniu przez Rosjan Brzeźna w 1813 r. konkludują, że tak jak bezmyślnie podpalając osadę zniszczyli ją doszczętnie, budując drogę przyczynili się do rozkwitu Brzeźna jako kąpieliska. Dzięki drodze bowiem istniała możliwość szybkiego i w miarę komfortowego dostania się do brzeźnieńskiej plaży w kilkanaście minut po dotarciu parowcem z centrum Gdańska do Nowego Portu, z czego mieszkańcy Gdańska chętnie korzystali. Z czasem drogę zaczęto nazywać w oczywisty sposób "Drogą do Nowego Portu" (Neufahrwasserweg), a jej dzisiejsza nazwa przypominać ma postać poety-biskupa, Ignacego Krasickiego.

Żeby lotny piasek z pobliskich wydm przestał w końcu zasypywać drogę, postanowiono owe wydmy obsadzić drzewami. Zalesienie terenu miało również zabezpieczyć wyjście z Gdańskiego portu przed wędrującym z wiatrem piaskiem. W tym celu wydzielono z posiadłości pruskiego inspektora prowiantowego, Johanna Junga, obszar o powierzchni 68 mórg (ok 35 ha), by obsadzić go drzewami. W ten sposób powstał w latach 1829-1831 spory zagajnik, ochrzczony mianem "Brzeźnieńskiego Lasku" (Brösener Wäldchen).

Dziesięć lat później przystąpiono do przekształcenia lasku w park, włączając go do kompleksu atrakcji przeznaczonego dla gości kąpieliska. Wytyczono alejki, założono punkty widokowe, ustawiono ławeczki. Na przełomie XIX i XX w. pruski militaryzm uzupełnił "wystrój" parku kilkoma urządzeniami fortyfikacyjnymi. Na wydzielonym z parku terenie powstały w roku 1896 stanowiska Baterii Plażowej (Strandbatterie), mające służyć sześciu działom, których zadaniem była obrona podejścia do gdańskiego portu przed spodziewanym desantem od strony zatoki. Strach przed tym kierunkiem ataku musiał być spory, skoro stanowiska artyleryjskie uzupełniono tuż przed wybuchem I wojny światowej kilkoma betonowymi schronami i kolejnymi miejscami dla dział.

Park Brzeźnieński / Fot. Jacko

Okres międzywojenny to powrót do parkowych funkcji całego obszaru "Lasku". Bezużyteczne, pozbawione dział stanowiska artyleryjskie ponownie włączono w struktury parkowe, urządzając na nich alejki, a na jednym ze schronów zbudowano w 1925 r. pomnik, będący wspomnieniem dawnych militarnych funkcji tego miejsca. Upamiętniać miał żołnierzy 17. Pułku Artylerii Pieszej, a nadano mu formę wysokiego obelisku zwieńczonego pozłacaną kulą. Przetrwał do lat 50., kiedy to, w ramach poprawiania historii, został wysadzony w powietrze.

W 2002 roku nadano mu imię prekursora kąpieliska w Brzeźnie, a przy okazji ojca Sopotu, J.G.Haffnera. Nadanie imienia nie zmieniło jednak wiele w dosyć opłakanym stanie parku. Domaga się on stanowczo prac remontowych, które zwykło się ostatnio górnolotnie określać mianem "rewitalizacji". Jakkolwiek byśmy to jednak nazwali, warto by naprawić zdeformowane przez korzenie drzew ścieżki, założyć oświetlenie, zabezpieczyć lub w jakikolwiek rozsądny sposób zagospodarować pozostałości fortyfikacji, które obecnie służą jako miejsce spożycia tanich napojów wyskokowych i zwracania ziemi produktów przemiany tych napojów w organizmach ich amatorów. Pieniądze już zarezerwowano. Miejmy nadzieję, że szybko zobaczymy jak niegdysiejsza ozdoba Brzeźna znowu zacznie je zdobić.

Autor: Aleksander Masłowski

Zdjęcia zamieszczone dzięki uprzejmości Jacko

Jeśli ktoś z Czytelników miałby ochotę zamieścić tutaj swoją galerię zdjęć z parku w Brzeźnie, to zapraszam do kontaktu - Ewa Kowalska (sikorzanka@gmail.com)