Tytuł: Wykład - Zegar Pulsarowy Gdańsk 2011
Lokalizacja: Sala nr 300 Gmachu Głównego Politechniki Gdańskiej, ul. Narutowicza 11/12, Gdańsk
Godzina rozpoczęcia: 18:00
Data: 2012-01-10
Godzina zakończenia: 19:00

Tytuł: Wykład - Produkcja zabytków jako problem... konserwatorski
Lokalizacja: Sala 300 Gmachu Głównego PG, ul. Gabriela Narutowicza 11, Gdańsk
Godzina rozpoczęcia: 17:00
Data: 2011-04-13

Tytuł:

Wydział Architektury PG i Katedra Historii, Teorii Architektury i Konserwacji Zabytków zapraszają na wykład otwarty dr. Jakuba Szczepańskiego - "Przemiany w centrum Wrzeszcza - kontynuacja, ewolucja czy dewastacja?"

Tytuł:

Wydział Architektury PG i Katedra Historii, Teorii Architektury i Konserwacji Zabytków zapraszają na wykład otwarty dr. hab. Marii Jolanty Sołtysik zatytułowany "Miasto otwarte na morze – „gorący” problem Gdyni".

Wykład otwiera cykl spotkań dotyczących problemów przestrzenno-konserwatorskich Trójmiasta, tematów często dyskusyjnych i budzących kontrowersje. Wykłady te towarzyszą artykułom publikowanym równolegle na łamach Pisma PG, których autorami są pracownicy Katedry Historii, Teorii Architektury i Konserwacji Zabytków Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej.

Stowarzyszenie Miłośników Podziemnych Zabytków Trójmiasta „Gertruda”

Click here to view the embedded video.

Niezwykłą, podziemną podróż rozpoczęła krótka opowieść dr. inż. arch. Jakuba Szczepańskiego [fragmenty]:

Budynki Politechniki Gdańskiej to nie tylko sale wykładowe, ale także sporo urządzeń technologicznych. Te rozwiązania techniczne i technologiczne zmieniały się dość szybko i zmieniają się do tej pory. Wtedy, kiedy projektowano budynki politechniki, na początku XX wieku, zaprojektowano sporo podziemnych kanałów służących do prowadzenia instalacji, a te największe do wentylacji. Tunele łączyły czerpnie powietrza z salami i warsztatami. Bardzo szybko okazało się jednak, że ten system nie jest wystarczający, że trzeba go przerabiać. Pierwsze przebudowy nastąpiły już kilkanaście lat po zakończeniu budowy politechniki. Między Gmachem Głównym na budynkiem Wydziału Elektrycznego już przed I wojną światową zaprojektowano zmiany, a później je zrealizowano. Polegały na przebudowie podziemnych tuneli ze względu na budowę kolejnych budynków, na przykład tego, w którym umieszczono baseny hydromechaniki.

System wentylacji w Gmachu Głównym niestety nie działa, to był system wentylacji grawitacyjnej, czyli takiej, gdzie ruch powietrza odbywa się w sposób naturalny. To wymaga sporych przekrojów, większych niż te, które się stosuje we współczesnej instalacji, gdzie ruch powietrza wspomagany jest mechanicznie. Stary system był stopniowo likwidowany, aż ostatecznie stracił rację bytu.

Podróż z kamerą rozpoczęła się w Gmachu Głównym, pod którym przebiega tunel okrążający cały budynek. Młodzi filmowcy poprowadzili swoich gości tunelami wypełnionymi współczesnymi urządzeniami hydrotechnicznymi, plątaniną kabli i instalacji sanitarnych. Zwrócili uwagę na podłużne kanały wentylacji grawitacyjnej; zamurowane, tajemnicze przejścia; zakratowane drzwi i oryginalne elementy dawnych instalacji. Okiem kamery pokazali też dzisiejszą funkcję wielu fragmentów tuneli - składzików niepotrzebnego sprzętu. Atmosferę pewnej tajemnicy potęgowało odbijające się od starych ścian światło latarki, bowiem w znacznej części korytarzy panują ciemności.
Spacer zakończył się w kanałach dymowych pod wieżą ciśnień, prowadzących spaliny z nieistniejących już kotłów do komina. To tutaj rozchodziły się instalacje rozprowadzające wodę z wieży ciśnień i ciepło z kotłowni.

Finałowym akordem spotkania była krótka dyskusja na temat dzisiejszego stanu wieży ciśnień i podziemnych tuneli. Poruszona została niszczycielska działalność gołębi.

- To nie jest tylko problem estetyczny - zabrał głos Jakub Szczepański. - Odchody gołębi są jedną z tych substancji, które najbardziej niszczą zabytkowe obiekty. Żelbetowa płyta grubości kilkunastu centymetrów może być zniszczona przez te ptaki w ciągu kilku lat.

Na pytanie o tajemnicze, pozamykane drzwi pokazane na filmie, gospodarze spotkania stwierdzili, że pokazali tylko te pomieszczenia, które można było otworzyć, bowiem nie jest do końca wiadome, kto posiada klucze od pozostałych obiektów.

- Jeśli można się wtrącić - zagadnął zastępca Kanclerza ds. Technicznych Piotr Iwańczak. - To świadczy o właściwej ochronie. Państwo nie jesteście uprawnieni do wchodzenia do tych pomieszczeń. Już dawno temu odbył się przegląd i dotarliśmy do każdego pomieszczenia, identyfikując również ich użytkowników.

Jednocześnie kanclerz dodał:

W tej chwili jest przygotowywany program do konkursu architektonicznego, który będzie obejmował rewitalizację (rewaloryzację) wieży ciśnień, będzie dostosowana do udostępnienia jej przy  zachowaniu walorów historycznych. Ten film niedługo będzie materiałem historycznym. Na górze wieży będzie najpewniej platforma widokowa z lunetami - są różne pomysły, ale wszystko będzie wykonane pod nadzorem konserwatora zabytków.

Ja nie widzę tajemniczości, którą wywołuje ten film - on jest pełen niespodzianek. Dla mnie to jest zwykła piwnica i trochę nagromadzonych przez lata śmieci.

O wartość architektoniczną wspomnianej "zwykłej piwnicy" zapytałam fachowca, historyka architektury - dr. inż. Jakuba Szczepańskiego:

Problem polega na tym, że wiele osób widzi wartość historycznej architektury tylko wtedy, jeśli obiekt posiada ciekawą formę zewnętrzną, liczne ozdoby. Tymczasem w zabytku istotna jest również historyczna funkcja oraz jego malowniczość. Oba te walory cechują tunele pod campusem Politechniki Gdańskiej, trudno więc o nich mówić jako o zwykłych piwnicach.

Twórców filmu Wojciecha Trzebiatowskiego i Michała Klugmanna dotknęły natomiast słowa wypowiedziane przez z-cę kanclerza, sugerujące brak zgody uczelni na wizytę Stowarzyszenia w podziemiach.

- Nasza inicjatywa była uzgodniona z Kanclerzem Markiem Tłokiem - uspokaja Wojciech Trzebiatowski. - Chciałbym jednocześnie dodać, że tematykę zagospodarowania wieży zainicjowało nasze Stowarzyszenie już w kwietniu 2009 roku.

Click here to view the embedded video.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

O przyszłości kampusu Politechniki Gdańskiej

Tytuł:

Stowarzyszenie Gertruda zaprasza na projekcję filmu "Podziemia Politechniki Gdańskiej". Projekcja będzie składać się z trzech części – wstępu dotyczącego wnętrza wieży ciśnień, rysu historycznego nakreślonego przez dr. inż. Jakuba Szczepańskiego, oraz materiału filmowego z całego podziemnego systemu.

Spotkanie  odbędzie się w Laboratorium Maszynowym (podłużny budynek przyległy do Wieży Ciśnień/komina), w sali LM10 na parterze.

Wstęp wolny

Andrzej Drzycimski

W ramach Politechniki Otwartej miał miejsce kolejny, niezwykły wykład, tym razem poświęcony Polakom i Niemcom, żyjącym w Wolnym Mieście Gdańsku. Gościem spotkania był historyk, dziennikarz i polityk Andrzej Drzycimski.

Po krótkim wstępie gospodarza wieczoru Waldemara Wardenckiego, przy licznym udziale słuchaczy, bohater wieczoru zaczął swoją opowieść:

Zajmuję się historią. Aktualnie piszę obszerną monografię na temat Westerplatte. Teraz zmagam się z jej drugim tomem. Zmagam się, bo trochę próbuję iść pod prąd, próbuję znaleźć odpowiedzi na pytania, które dla dla publicystów i dziennikarzy  są rzeczami powierzchownymi, emocjonalnymi, wydobywającymi  często to jakieś detale,  które w kontekście całej historii nie zawsze miały miejsce albo inaczej zostają przedstawione. Bardzo łatwo następuje zbitka, między tym, co mówią dokumenty historyczne a tym, co zostaje w naszej pamięci. Tego, co jest nasze nie wolno utracić, bo to są nasze wspomnienia, przeżycia, emocje, dotyczące często nawet historycznego wydarzenia. Jestem zdumiony, kiedy zastanawiam się nad tym sprawami, jak to jest, że kiedy próbuję spojrzeć na swoje życie i pytam brutalnie, co dokładnie pamiętasz z 1990 r., to ze zdumieniem zauważam, że mam takie kalki, które powtarzaja się, ugruntowują. Niekiedy, kiedy spotykam się z ludźmi, każdy z nas ma inne spojrzenie, każdy z nas ma co innego zapisane, natomiast historyk to taki człowiek, który patrzy na wydarzenia nie przez emocje, ale powinien patrzeć z dystansu czasu - ostudzony, nawet jeśli to jest bliskie jemu ideowo czy osobiście.

Nigdy nie pracowałem jako historyk, po skończeniu belwederskiej służby nie było dla mnie miejsca w Trójmieście. W związku z tym następne lata dojeżdżałem do Warszawy. Uprawianie historii nie musi się łączyć z uniwersytetem czy instytutem, to jest również próba odpowiedzenia sobie na jakieś pytanie, które mnie nurtuje. Mnie w tej chwili ciekawi Westerplatte i to nie tylko to, co się stało w ciągu siedmiu dni.  Na ten temat wypowiadają się wielcy historycy i to jest całe polskie nieszczęście, zwłaszcza, jak do tego dołożą się jeszcze filmowcy, którzy muszą mieć inny obraz, inną strukturę języka, inaczej muszą mówić do widza. Oni muszą mówić obrazem, emocją, napięciem, dramaturgią i to jest zrozumiałe, ale na to, żeby emocjonalność była traktowana jako fakt historyczny - na to mojej zgody nie ma.
Nie było mojej zgody, aby wydarzenia, które trwały siedem dni, a właściwie były przygotowywane w okresie międzywojennym, były opisywane językiem, który bardziej pasuje do scenariusza, w którym gęsto leje się krew, gdzie ktoś kogoś uderza, ktoś z kims pije, ktoś leży na podłodze, ktoś oddaje nieczystości. W filmie to może jest dobre, ale nie w takim miejscu, gdzie są fakty, które możemy sprawdzić w źródłach niemieckich i polskich. To samo dotyczy dzisiejszego tematu...

My na hasło Polak i Niemiec od razu mamy emocje. Do tego jeszcze dodać - Polak katolik - i mamy gotową kalkę, która bywa wykorzystywana w różnych wypowiedziach i często jest nieuzasadniona. Historyk musi popatrzeć na wydarzenie z dystansu i zastanowić się, czy rzeczywiście coś takiego istnieje, że możemy mówić językiem XXI wieku o tym, co się działo w XVIII, IX i na początki XX wieku. I od razu mówię NIE. zdecydowanie NIE. Pojęcia narodowościowe i pojęcia, którymi my się posługujemy współcześnie, są pojęciami bardzo młodymi. Ktoś, kto mieszkał w Gdańsku, Krakowie, Warszawie, Berlinie czy Freiburgu mówił, że jest z Freiburgu czy Gdańska. Nie mówił, że jest z Niemiec, z Polski czy z Pomorza. Dla niego ta mała ojczyzna była numerem jeden. To było jego miejsce urodzenia, miejsce życia, miejsce najważniejsze. Nie było takich relacji i kontaktów, jakie mamy współcześnie.

Przechodząc do tematu chciałbym pokazać jak różnorodna była historia Gdańska. Powtarzam z uporem i jestem gotowy o to kruszyć kopie, że Gdańsk to jest miasto genialne. Miasto mające swoje genius loci - niepowtarzalne i jedyne. Zniszczone w dramacie wojennym, zniszczone w okresie hitleryzacji, w tym, co jest zapisane w kulturze materialnej - zniszczone w kamieniu - w budynkach w czasie dwutygodniowego palenia miasta. Miasto z niepowtarzalnym klimatem, gdzie wszystko mogło się zdarzyć. Miasto, w którym podgolony ledwo mówiący po polsku szlachcic mógł się dogadać z Holendrem, z którym dobijał targu. Miasto, które z całej Europy ściągało najwybitniejszych architektów; miasto, które było wspaniałą perłą renesansową; miasto, o którym się mówiło, że to jest Wenecja Północy. Miasto wspaniałe. Ale również, i o tym trzeba pamiętać, miasto umierające. Miasto, które w momencie, kiedy po pierwszym zaborze Prusacy podeszli pod jego gardło, czyli otoczyło je ze wszystkich stron, zaczęło umierać na oczach. Nie było handlu, bo kiedy Prusacy postawili w Nowym Porcie komory celne - on umarł. Miasto zaczęło ginąć. Potem czas napoleoński. To żaden piękny czas, bo to czas wielkich kontrybucji i strasznego płacenia haraczu za to, że miasto było niezależnym - parę lat jedynie i znowu okres do połowy XIX wieku to prowincja, zapomniana w Berlinie. Dopiero później, kiedy zdano sobie sprawę ze znaczenia militarnego, miasto zaczynia zmieniać swój charakter. Z prowincjonalnego, przeobraża się w miasto, gdzie zaczyna dużą rolę odgrywać wojsko, potem powstaje garnizon. Cała budowa nowego Gdańska zaczyna się od momentu, kiedy przychodzi kontrybucja po wojnie francusko-pruskiej, kiedy Niemcy mają pieniądze na to, żeby kontynuować walkę, szczególnie z Polakami, na tych dawniej polskich terenach. I to było powodem, dla którego Gdańsk się rozwija, między innymi powstaje budynek politechniki. To był jeden z piękniejszych budynków, chociaż style są tu wszystkie, jakie można sobie wyobrazić, ale była taka potrzeba tamtych czasów.

Westerplatte. Ono było zapleczem rekreacyjnym - wybudowano tam bowiem kurort. Jak się patrzy na historię kurortów zbudowanych wokół Zatoki Gdańskiej, to trzeba powiedzieć, że Haffner zaczął w Sopocie, ale dosłownie zaraz za nim powstaje kurort i w Brzeźnie, i w Jelitkowie, i w 1829 r. na Westerplatte. Na początku kurort rozwijał się w cieniu fortecy, bo na Westerplatte była forteca.

Do 1824 r. na Westerplatte mieszkało około 500 ludzi, było zaledwie siedem uliczek. W książce adresowej, jedna z nich była tak dokładna, że można policzyć liczbę zamieszkujących ją osób. Mówię o tym dlatego, że własnie tam, na Westerplatte do 1924 roku odbywały się spotkania Polonii Polskiej. Przyjeżdżały teatry z Polski, były przedstawienia.  W kurorcie były sale balowe, jedna z nim mieściła 800 (sic!) par tanecznych, były też kawiarnie, a kurort funkcjonował od 1 kwietnia do 1 października. Miał niesamowity wzrost, bowiem tuż przed woją odwiedzało go w sezonie 120- 140 tys. osób.

Gdańsk był specyficzny ludnościowo, bo tu, na terenie miasta była swoistego rodzaju wieża Babel - byli Polacy, Kaszubi, Niemcy z Rzeszy, przyjeżdżali ludzie ze wschodnich ziem polskich i kupcy z całej Europy - Holendrzy, Anglicy, Niemcy. Tak było do rozpoczecia I wojny światowej.
Cała dramaturgia miasta polega na tym, że kiedy zostało odcięte od naturalnego państwa polskiego, zaczęła się zmiana struktury ludnościowej. Powoli ludnośc miejscowa, która była zawsze słabsza ekonomicznie, a która przybywała do miasta, miała problem z przeciwstawianiem się bogatej, często urzędniczej, a później wojskowej grupy. To wzrastające znaczenie grup napływowych powodowało, że miasto zatracało swój charakter. Efekt był taki, że pod koniec XIX w. było dużo ludności kaszubskiej, bo Gdańsk zawsze ściągał najbliżych, co przywołuje często G. Grass. Również  Zwarra w kilku publikacjach przywołuje ten sam fakt, że mieszkańcy Gdańska nie byli takimi, którzy jednoznacznie określali się narodowo. Oni mówili, że są stąd. Oczywiscie, kiedy powstaje państwo polskie zmienia się sytuacja. Państwo polskie powstaje w momencie specyficznym, kiedy zaczyna się, w czasie I wojny  światowej, dyskutować o tym, jaka ma być ta przyszła Polska. I od 1917 roku pada zdecydowanie stwierdzenie, że to państwo musi mieć dostęp do morza. Roman Dmowski, który najwcześniej sformułował te postulaty, zgłaszał je na międzynarodowych konferencjach. Uważał, że  państwo polskie powinno mieć ten dostęp od Zalewu Wiślanego aż do Słupska. Jak na tamte czasy bardzo szeroki. To był naturalny pas, wynikający z historii i tradycji. Uzasadniał to argumentami historycznymi, politycznymi i gospodarczymi, zwracając uwagę, że tak miasto, jak i zaplecze - Polska, nie może funkcjonować, jeśli oba podmioty wzajemnie nie będą współpracowały. Gdańsk i jego bogactwo by rosło na Polsce, a Polska by korzystała z tego okna, jakim był Gdańsk. Te wzajemne powiązania były mocne i rzecz znamienna, że kiedy rozpoczęła się konferencja pokojowa w styczniu w Paryżu, a zakończyła się uroczystym podpisaniem w Sali Kryształowej w Wersalu 29 czerwca 1919 r., wówczas zdano sobie sprawę, jak ważną rolą jest dostęp  do morza.

Mapa z 1918 roku. Wszystkie polskie granice były otwarte, to znaczy walka o nie trwała aż do 1922 roku. Państwo które powstało, od samego swojego narodzenia musiało walczyć o granice. Nawet Traktat Wersalski ich nie gwarantował. Polacy odkrywają jednocześnie swoje polskie korzenie. To jest okres porozbiorowy, ponad 100 lat. Nie ma państwa, które by niosło, nie ma nic z wyjątkiem kościoła, ale tu w Gdańsku, kościól nie był nośnikiem polskości lecz germanizacji. Mówię o kościele katolickim, który na terenie Gdańska, Pomorza i Niemiec był związany z partią polityczną centrum, stąd sytuacja była trudna do przełamania. W dodatku zasady, które obowiązywały podczas tworzenia traktatu były sprzeczne. Z jednej strony uważano, że każdemu państwu trzeba dać możliwość swobodnego rozwoju gospodarczego, politycznego, kulturalnego i wymieniano tu całą litanię, a z drugiej strony element przedstawiony przez Amerykanów, że musi być zachowana zasada demograficzna.

Co to znaczy? To oznaczało, że teren, na którym była jakaś przewaga ludności, powinien należeć do państwa, gdzie ta większość ma swoje oparcie. W tym wypadku Gdańsk powinien należeć do Rzeszy Niemieckiej. Interesy polityczne i gospodarcze zaplecza polskiego sprawiły, że komisja wyznaczona przez zwycięskie mocarstwa do ustalenia przebiegu granic, dwukrotnie opowiedziała się za tym, żeby  Gdańsk bezwarunkowo przyznać Polsce. Niemcy zdawali sobie sprawę, że to jest przegrana sprawa, żeby zachowac Gdańsk, ale rozpoczęli serię wystąpień, mających na celu zatrzymania decyzji  przyznającej miasto Polsce.

Na początku 1920 roku do Gdańska przyjeżdża budowniczy Gdyni - Tadeusz Wenda i bada możliwość budowy polskiego portu na terenie Gdańska. Później, kiedy budowano Westerplatte, był ekspertem kierownictwa Marynarki Wojennej i nadzorował budowę basenu. Niemcy obawiali się, że gdyby Polska uzystkała prawo utworzenia tzw. Niebieskiej Armii  gen. Hallera, to ta armia miałaby dwie możliwości drogi - lądową albo morską. Lądowa to Niemcy, było więc niemożliwe, żeby przepuszczono 80 - 100 tys ludzi, to duża armia. Drugi pomysł, lansowany przez wojskowych, najtańszy i najprostszy to droga morska. Gdzie można by  wyładować tę armię? Tylko w Gdańsku. Wszyscy mieli tę świadomośc i Polacy i Niemcy, że w momencie, kiedy zorganizowane wojska polskie staną w porcie gdańskim - to będzie koniec - fakty dokonane. Cała wielka batalia, przeprowadzona przez Heinricha Sahma, ówczesnego prezydenta Wolnego Miasta Gdańska była taka, żeby nie dopuścić do wylądowania tych oddziałów. Była to walka zacięta, wydawało się, że Polacy zwyciężą, jednak pod wpływem Wielkiej Brytanii, która odgrywała wielką rolę na konferencji, od marca 1919 roku szala zaczyna się przechylać i w kwietniu zapadła decyzja, że wojsko polskie nie będzie wracało. W związku z tym całe to oczekiwanie, narodowa mobilizacja, rozprężyły się i Polacy, którzy wierzyli, że będa w Gdańsku, stracili motywację do działania.

Druga część prelekcji

Dziękuję Krzysztofowi Dolatko, licencjonowanemu przewodnikowi turystycznemu po Trójmieście, za udostępnienie ścieżki dźwiękowej z wykładu i zdjęć do publikacji.

Mój blog bierze udział w konkursie BLOG ROKU 2010 -kliknij
Można na niego oddać głos wysyłając SMS o treści H00777 na numer 7122. (H zero zero siedem siedem siedem, bez spacji).
Koszt SMS to 1,23 zł brutto. Zebrane przez organizatora fundusze będą przeznaczone na cele charytatywne.
Będzie mi miło, jeśli Czytelnicy iBedekera zechcą na niego zagłosować  - Ewa Kowalska:)

Wieloletni pracownik dydaktyczny Politechniki Gdańskiej

Niedziela, 13 grudnia 1981 r.

Pogodny, mroźny, zimowy poranek.Około godz. 7 słychać warkot grupy helikopterów. Lecą od strony Pruszcza Gd. Mówie do Halusi:
- Będą pewnie zrzucać desant na stocznię.

Około ósmej idę do sióstr po gwiazdkę Hali. Mąka, cukier i inne wiktuały. Piękny upominek w dzisiejszych, trudnych czasach. Po trzydziestu sześciu latach ciężkiej pracy i niełatwego życia, zeszliśmy całkiem na dziady i staliśmy się żebrakami Zachodu.

W drodze na politechnikę zahaczam o stocznię. Niestety dostęp do bramy niemożliwy. Mniej więcej w połowie budynku Biura Projektów Budownictwa Morskiego utworzony mur  uzbrojonej i wyposażonej w osłony na twarz, milicji. Przed milicjantami tłum ludzi. Dostęp do pomnika niemożliwy. Przygotowane uprzednio podwyższenie na polowy ołtarz zniknęło. Za ogrodzeniem stoczni nie widać już strajkujących. Akcja, jak mówią świadkowie, rozegrała się około 7 rano. Czołg rozbił bramę nr 2, a za nim wdarły się duże grupy milicji. Jednocześnie z helikopterów zrzucili skoczków. Strajkujący musieli opuścić teren stoczni.

Na politechnice wczoraj o godz. 17 odwołano strajk. Życie prawie zamarło. Spotyka się bardzo niewiele osób. Na naszym wydziale odbyło się zebranie partyjne, na którym dziesięć osób złożyło legitymacje. Wśród tej dziesiątki był Mietek. Bardzo przezywa ten fakt.

Wracając około godz. 14 do domu, widzę z tramwaju nr 12, masę ludzi stojących wzdłuż torów w okolicy dworca. W tunelu ludziom łzy płyną z oczu. Z chwilę i ja płaczę. Gaz łzawiący. Na wysokości parkingu mur uzbrojonych milicjantów, a przed nim tłum przeważnie  młodych ludzi. Kilka biało-czerwonych flag ustrojonych kwiatami.

Co chwilę słychać wybuchy pocisków z gazem łzawiącym. Ulica Rajska, na wysokości sklepu Wedla, odcięta murem milicji - dalej, w kierunku Ubezpieczalni, sznur samochodów wojskowych lub milicyjnych - z daleka nie widać.  I tu tłum ludzi. Wszędzie czuć gaz. W Delikatesach, prawie idealnie opróżnionych z towaru, ekspedientki również zapłakane.

Przed godz. 17 idę z Halusią i Grzesiem w kierunku pomnika. Z daleka słychać wybuchy pocisków. Przed dworcem tłumy. Wiatr unosi gaz w kierunku stoczni - dlatego nas nie piecze w oczy. Idziemy na Rajską. Również masa ludzi, ale tu już zaczynamy płakać.  Nie dopuszczają do pomnika. Około samej 17 zaczynają się wybuchy, słychać warkot samochodów i ludzie zaczynają biec w stronę Głównego Miasta. Jedni drugim zaczynają podawać, że należy udać się do Bazyliki Mariackiej, gdzie odbędzie się nabożeństwo w intencji zabitych w grudniu 1970 r. stoczniowców.

W kościele jeszcze niewiele osób. Zajmujemy z Grzesiem miejsca w ławkach w głównej nawie, blisko ołtarza (Hala wcześniej poszła do Janeczki). Ludzie ciągle napływają. W pewnej chwili jakieś poruszenie przy głównym wejściu. Wszyscy wstają. Do ołtarza podchodzi grupa ludzi z zapalonymi świecami i kwiatami, które składają na ołtarzu. Domyślam się, że świece te miały zapłonąć przy pomniku i tam miały być również złożone kwiaty pochodzące od rodzin zabitych. Na stopniach prowadzących do ołtarza, wcześniej złożono wieńce. Kilka osób składa obok wieńców kwiaty. Do trzech osób stojących z boku (po prawej stronie ołtarza), dochodzą jeszcze dwaj młodzi ludzie z flagami biało-czerwonymi, przepasanymi czarnymi wstążkami na znak żałoby narodowej - jak objaśnia przez mikrofon młoda kobieta.

O godz. 18 pięciu księży - czterech w fioletowych ornatach, jeden w czerwonym, zaczyna odprawiać mszę św. Celebruje proboszcz ks. Bogdanowicz - reszta asystuje.
Krótkie kazanie wygłasza również ks. Bogdanowicz. Podkreśla na wstępie, że nie jest łatwo dziś przemawiać w tym dziwnym stanie wojny bez wojny. Sprawiedliwość i prawda, za która przed jedenastu laty stoczniowcy oddali życie, musi w Polsce zwyciężyć. Na zakończenie proboszcz prosił o spokojne rozejście się do domów.

Zaintonowane spontanicznie przez wypełniony ludźmi kościół  "Boże coś Polskę" i "Jeszcze Polska nie zginęła" zakończyło nabożeństwo.

Po powrocie księży do zakrystii, jakiś młody człowiek odczytał przez megafon odezwę młodzieży gdańskiej, w której podkreśla się bezprawne ogłoszenie stanu wojennego.

Następnie inny młody człowiek prosił o wspólne odmówienie modlitwy "Zdrowaś Mario"w intencji górników z kopalni "Wujek", którzy z dynamitem zjechali do kopalni grożąc wysadzeniem kopalni (wraz z sobą), jeśli nie zostanie cofnięty stan wojenny i nie będą uwolnienie przywódcy "Solidarności".

Około ósmej słychać dochodzące z kierunku dworca liczne detonacje, bardzo głośne. Podobno tłum zaatakował posterunek milicji na dworcu. Po jakimś czasie tłum młodych ludzi pojawia się na ul. Długiej. Słychać hymn narodowy, a potem okrzyki "gestapo, gestapo". Gaz zaczyna dostawać się do mieszkania.

Około dwudziestej drugiej kilka helikopterów krąży przez dłuższy czas nad naszymi dachami.

O 22.15 widzę przez okno, jak po drugiej stronie ulicy, przy poczcie, patrol milicjantów i dwóch cywili zatrzymuje młodego mężczyznę. Legitymują go, po czym zakładają mu kajdanki i jeden z cywilów odprowadza go w kierunku posterunku na ul. Piwnej.
Brzydkie czasy przywodzi mi na myśl  ta scena.

Niedziela, 13 grudnia 1981 r.

Poniedziałek, 14 grudnia 1981 r.

Wtorek, 15 grudnia 1981 r.

Czy stan wojenny zabrał nam młodość?