Spacer rozpoczął się przy ul. Stolarskiej, wiódł ulicami Browarną, Zamkową, plac Obrońców Poczty Polskiej, a dalej ulicami Tartaczną, Osiek i Stare Domki. Zakończył się przy ul. Wałowej, nieopodal budynku Kasy Chorych

Click here to view the embedded video.

Kolejny film ze spaceru, z powodu mojego urlopu, będzie na tydzień

Aleksander Masłowski o siedzibie Kasy Chorych w Gdańsku

Towarzystwo Budownictwa Społecznego "Motława" sp. z o. o. miało w tym miejscu zbudować "Kamienicę przy Młynie" - tak głosiły dwa pokaźne billboardy, ustawione na działce. Dzisiaj po zarośniętej chwastami potężnej kałuży nie ma już śladu, podobnie jak po reklamie umieszczonej na billboardach.

Czyżby działka miała zmienić przeznaczenie? Okoliczni mieszkańcy, których zapytałam o przyszłość tego atrakcyjnie położonego kawałka ziemi, zgodnie odpowiadają, że sami są zdziwieni zmianami, z radością konstatując zasypanie dziury.

Mnie jednak temat bardzo ciekawi. Czy ktoś z Państwa/Was ma jakieś informacje dotyczące planów zagospodarowania byłej już dziury w sercu miasta?

Zdjęcie klasowe. Kurt Gradler - pierwszy z prawej, stojący

Kurt Gradler urodził się 30 lipca 1928 r. w Gdańsku, w Wolnym Mieście Gdańsku. Jest synem Ernestine Klary Mampe i Waltera Gradlera. Do czasu ewakuacji z Gdańska w 1945 roku, wraz z rodzicami mieszkał przy ul. Osiek, vis-a-vis ceglanego budynku szkoły, która dzisiaj jest siedzibą Gdańskich Szkół Autonomicznych. Jest autorem powieści "Das letzte Semester", której akcja toczy sie w Gdańsku.

We wrześniu pan Gradler piąty raz od zakończenia wojny przyjechał do Gdańska. Tym razem postanowił odwiedzić szkołę, którą wspomina z wielkim sentymentem. Na pytanie, dlaczego dopiero teraz skierował do niej swoje kroki, odpowiedział:
- Emocje, emocje nie pozwalały mi przestąpić murów szkoły, którą wciąż tak dobrze pamiętam.

W czasie wizyty w szkole spotkał się z uczniami dwóch klas i z wielką fantazją wspominał dawne, dobre czasy. W roli tłumacza wystąpiła Dorota Gąsiorowska, nauczycielka języka niemieckiego.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Cdn...

Szkoła z duszą: Gdańskie Szkoły Autonomiczne

Click here to view the embedded video.

Więcej o Osieku:

Osiek i jego sąsiedztwo cz. I

Osiek i jego sąsiedztwo cz. II

Osiek i jego sąsiedztwo cz. III

Galeria zdjęć z Balu Gimnazjalnego w GAG

O innej szkole z duszą - II Liceum Ogólnokształcące w Gdańsku

Kanał Raduni w pobliżu ujścia do Motławy. Początek XX w.

Być może właśnie do Raduni odnosi się zapis Herodota z V wieku p.n.e.: O krańcach zaś Europy (...) nie umiem nic pewnego powiedzieć. Ani bowiem nie przypuszczam, żeby barbarzyńcy nazywali Eridanos jakąś rzekę, uchodzącą do morza północnego, skąd, jak niesie wieść bursztyn pochodzi (...). Mimo wątpliwości starożytnego pisarza można stwierdzić, że zarówno Radunia, jak i północne morze, z którego pochodzi bursztyn, jednak istnieją.

Radunia jest wypływa z Jeziora Stężyckiego i przepływa przez zespół Jezior Raduńskich. Przez pierwsze 90 km biegu płynie w kierunku z zachodu na wschód. W okolicy Pruszcza Gdańskiego naturalne koryto Raduni skręca w kierunku północnym i na Żuławach wpada do Motławy. Rzeka ma na całej długości duży spadek, świetnie nadaje się więc do napędzania młynów.

W 1338 r. rozpoczęto budowę Kanału Raduni, zwanego też Młyńskim. Poprowadzono go z miejsca między Pruszczem Gdańskim a Juszkowem. Zbudowany tam system jazów i grobli pozwalał na regulację przepływu wód, które można było kierować do naturalnego koryta albo do kanału płynącego w kierunku Starego Miasta Gdańska. Kanał ten zbudowano wzdłuż krawędzi Wysoczyzny Kaszubskiej; długie odcinki wiodą po nasypie, kilka metrów powyżej poziomu terenu.

Drewniany akwedukt przerzucony nad fosą, którym wody Raduni wpływały do miasta. Lata 90. XIX w.

To wielkie przedsięwzięcie hydrotechniczne miało ogromne znaczenie gospodarcze. Wodę z kanału czerpano do picia i do celów przemysłowych, uruchamiano nią koła urządzeń produkcyjnych, a także zasilano fosę zamku krzyżackiego. Szerokość i głębokość kanału umożliwiała używanie go także do transportu.

W średniowieczu na terenie Gdańska istniały dwie główne odnogi kanału, płynące z zachodu na wschód. Północny kanał był szerszy, nazywano go niekiedy Wielką Radunią. Węższa, południowa odnoga nosiła miano Małej Raduni. Te dwa cieki łączyły się z sobą w kilku miejscach, przy czym w tych połączeniach woda płynęła z północy na południe. Pierwszy kanał łączący Wielką i Małą Radunię znajdował się tuż za zachodnim ciągiem fortyfikacji Starego Miasta, drugie miejsce, w którym woda z północnego kanału wypływała w kierunku południowego znajdowało się niespełna sto metrów dalej na wschód. Po raz trzeci kanały łączyły się blisko wschodnich krańców Starego Miasta. Częścią tego ostatniego połączenia był rów otaczający centralną część Osieku, mający plan nieregularnego czworokąta. Woda ze wschodniego boku tego czworokąta wpływała poprzez krótką odnogę do fosy otaczającej zamek i tu kończyła swój bieg Mała Radunia. Wielka Radunia płynęła natomiast dalej na północny wschód i wpadała do Wisły. W miejscu najbardziej dogodnym do budowy młynów, tam gdzie teren miał największy spadek, północny kanał Raduni rozgałęział się na trzy odnogi. Dwie z nich otaczały wyspę zwaną Tarczą, na której powstał najważniejszy z gdańskich młynów - Wielki.

Brama zespołu Wielkiego Młyna. Do dekoracji wykorzystano drewniane koło maszyny młyńskiej.

Kolejne zmiany w przedstawionym przebiegu Kanału Raduni wiązały się z budową nowych fortyfikacji miasta i stopniową likwidacją części dawnych, średniowiecznych umocnień w drugiej połowie XVI i w pierwszej połowie XVII wieku.

Problem przeprowadzenia wód Raduni przez nowo budowane wały rozwiązano przez budowę sklepionego kanału w lewym czole bastionu św. Elżbiety. Prace przy wymurowaniu tego kanału zakończyły się w 1563 r. Poziom wody w fosie był o kilka metrów niższy niż poziom wody w Raduni w miejscu jej przejścia przez fortyfikacje. Trzeba było zbudować odpowiedni przepust, który otrzymał formę wspartego na łękach murowanego akweduktu. Miał on po obu stronach wodoszczelne bariery, na nich wznosiły się po dwie niewielkie wieżyczki - sterczyny, podobne do zachowanych do dzisiaj na Kamiennej Śluzie i mające taką samą funkcję zabezpieczania przed przejściem po koronie muru ewentualnych napastników. Około 1636 r., prawdopodobnie w czasie prac przy przebudowie bastionu św. Elżbiety, kamienny akwedukt został zburzony i zastąpiony drewnianym przepustem, który istniał aż do rozbiórki wałów w ostatnich latach XIX wieku. Przed przepustem umieszczony był nad wodą duży herb Gdańska z podtrzymującymi go lwami.

Budowa bastionowych umocnień wokół całego miasta i zmiany w technice wojennej spowodowały utratę znaczenia średniowiecznych fortyfikacji. W pierwszej połowie XVII wieku, między rokiem 1617 a 1626, fosy oddzielające Stare Miasto od terenu Zamczyska i Głównego Miasta zostały zwężone i uzyskały nową funkcję młynówek. Największe nasilenie prac przy zasypywaniu fos miało miejsce w 1622 r. Ciek powstały w miejscu dawnej fosy otrzymał nazwę Małej Raduni, podobnie jak wcześniejsza, płynąca kilkadziesiąt metrów dalej na północ odnoga Kanału Raduni. Główne koryto kanału, czyli Wielką Radunię, skierowano w stronę wschodnią. Za pośrednictwem sieci kilku cieków Kanał Raduni uchodził odtąd do Motławy, a nie bezpośrednio do Wisły, jak było wcześniej. Pozwoliło to na uniknięcie konieczności przerwania ciągu wałów od strony północnej.

Kanały Raduni w 1908 r.

Nadmiar wód kanału Raduni można było odprowadzać do fosy już na południowym krańcu Gdańska - w pobliżu Bastionu św. Gertrudy - korytem o dużym spadku wyłożonym drewnem. Także na terenie Starego Miasta brzegi kanału miały drewnianą obudowę. Dopiero w XIX wieku zaczęto stosować cegłę.

Szerokość kanału wahała się od około 2 do 15 m, z jednym znaczącym wyjątkiem. Przed miejscem, w którym Radunia wpływała na teren Starego Miasta był niewielki staw zwany Wodopojem lub Końskim Wodopojem. Oprócz funkcji zawartej w jego nazwie służył on prawdopodobnie jako zbiornik retencyjny do gromadzenia wody na wypadek niskiego jej stanu i zagwarantowania ciągłości pracy młynów.

Zapewnienie odpowiedniego przepływu wody w kanale było przedmiotem stałej troski Rady Miasta, aczkolwiek spotykało się z licznymi i różnorakimi przeszkodami. Nad kanałem przerzucone były liczne mostki, w tym jeden kamienny zbudowany w 1614 r. przez Jerzego Strakowskiego. Wszystkie pozostałe, prawdopodobnie aż do XIX wieku, były drewniane. Ich filary powodowały tamowanie swobodnego przepływu wody, co niekorzystnie wpływało na pracę młynów. Dlatego miasto podejmowało różnego rodzaju środki zaradcze, na przykład w postaci szczegółowego inwentaryzowania szerokości kanału w różnych miejscach. Takie rysunki z naniesionymi wymiarami mogły być podstawą do podejmowania odpowiednich decyzji, na przykład konieczności likwidacji mostków i pomostów. Kontrola stosunków wodnych bywała też przedmiotem zatargów między władzami Gdańska a duchowieństwem z osady i kościoła Świętego Wojciecha, katolickiej enklawy na terenach należących do protestanckiego miasta.

Stała konserwacja biegu Raduni poza miastem należała do obowiązków mieszkańców mniej i bardziej oddalonych wsi. Większe wydatki trzeba było ponosić na naprawy celowych zniszczeń dokonywanych przez wojska oblegające Gdańsk, kiedy to chciano pozbawić miasto wody i możliwości produkcyjnych. Między rokiem 1433 a 1812 zdarzało się to co najmniej osiem razy. W czasie wojny trzynastoletniej specjalnie dla obrony urządzeń wodnych na początku kanału Raduni, w Pruszczu Gdańskim, zbudowano bastejowe umocnienia, które nie uchroniły jednak śluz przed zniszczeniem przez wojska krzyżackie.

Senny, bezrobotny kanał Raduni w 2008 r.

W XIX i XX w., w miarę pojawiania się innych rodzajów energii niż siła wody, następowała likwidacja poszczególnych cieków Raduni. Początkowo płynęły one jeszcze pod ziemią, potem stopniowo zasypywano i te pozostałości. Stare Miasto traciło charakter dzielnicy poprzecinanej kanałami. Dzisiaj istnieje tylko największy z nich - Wielka Radunia.

Autor: Jakub Szczepański

Most Wapienniczy

Przedłużeniem ul. Grodzkiej jest Wapiennicza, której zakończenie stanowi zabytkowy mostek, przebiegający nad wpadającym do Motławy kanałem Raduni. Tuż za nim, rozpościera się Brabancja, dzielnica miasta, w której Klawitterowie w roku 1827 założyli nowoczesną stocznię. Dzisiaj pamiątką po tej rodzinie pozostał jedynie nagrobek Williego Klawittera, samotnie stojący w pobliżu Cmentarza Nieistniejących Cmentarzy.

Stojąc na ul. Wapienniczej nie sposób nie zauważyć terenów eksploracji archeologów, którzy pracując tutaj, z różną częstotliwością od 1948 roku, przybliżają nam tajemnice grodu słowiańskiego i zamku krzyżackiego. W przyszłości planowane jest urządzenie w centrum pierwotnego Gdańska, czyli pomiędzy ul. Wapienniczą, Rycerską a kanałem Raduni, skansenu z nowoczesnym ośrodkiem edukacyjnym.

Ulica Rycerska tylko z nazwy brzmi dumnie. W rzeczywistości jest to mało uczęszczana, skromna uliczka, przed wojną typowo przemysłowa. Ale i tu można spotkać perełkę. Jest nią oryginalna, pochodząca z XVIII wieku, kamieniczka z holenderskiej cegły, należąca do browarnika Wittschego. Wojna obeszła się z nią nader łagodnie, dzięki czemu dzisiaj możemy podziwiać autentyczny, barokowy portal z dwiema postaciami. Jedna z nich, symbolizuje najprawdopodobniej pracownika browaru, a druga wypoczywającego właściciela.

Być może właśnie to dolce far niente browarnika spowodowało, że podczas I wojny światowej zbankrutował, a część jego majątku wykupił znany gdański kupiec pochodzenia żydowskiego – Simon Anker. W miejscu browaru otworzył fabrykę chleba, którą przypominają do dzisiaj litery ASB, umieszczone na fasadzie jednego z magazynów, a stanowiące skrót od nazwy Anker Simon Brotfabrik.

Wspomniany wcześniej browar Zamkowy nie był jedynym w tej okolicy. Tuż obok, przy ul. Czopowej, warzył piwo Zachariasz Zappio. Pochodził z niezamożnej rodziny, ale dzięki swoim zdolnościom handlowym w szybkim czasie doszedł do fortuny. Ożenił się z Katarzyną, z którą miał jedyną córkę Adelgundę. Kiedy dziecko zmarło, zaledwie w wieku dziesięciu lat, przygnębieni rodzice większość swoich dochodów zaczęli przekazywać na rzecz kościoła św. Jana. Cała trójka pochowana została w krypcie w tej właśnie świątyni, a dzisiaj niewielki zaułek przylegający do kościoła nosi nazwę hojnego darczyńcy.

Ulica Czopowa pierwotnie nazywała się Kamienna. Była to bowiem jedyna brukowana ulica w tej części miasta, na pozostałych trzeba było układać drewniane pale, czyli dyle, ponieważ cały teren był podmokły i grząski. Stąd zresztą stare nazwy sąsiednich ulic Dylinki, Wielkie Dyle, Na Dylach.

Siatka ulic tych dzisiejszych i tych, które były tutaj przed 1945 rokiem została wytyczona przez Jerzego Strakowskiego po roku 1648. Od czasu wyburzenia Zamku Krzyżackiego w 1454 roku, aż do połowy XVII w. Zamczysko świeciło pustkami. Pierwszym budynkiem powstałym tu po prawie dwustu latach przerwy był Zuchthaus, czyli Dom Poprawy, którego resztek muru możemy dotknąć, przechodząc ulicą Sukienniczą w kierunku Dylinek.

Tutaj, podobnie jak na ul. Panieńskiej zakłócony został dawny układ urbanistyczny, przez wybudowanie w poprzek nieistniejącej już ulicy Wielkie Dyle, nowoczesnej w latach 50. XX wieku szkoły. Dzisiaj jest to jedyny budynek, mający w swoim adresie ul. Karpią, jedyny, ponieważ z przedwojennej uliczki zabudowanej wdzięcznymi kamieniczkami dla emerytowanych żeglarzy, pozostał tylko szpaler sędziwych kasztanowców.

Spacerując ul. Karpią w górę kanału Raduni, niezauważalnie znajdujemy się na ul. Krosna i Krosienka, zatrzymamy się na moment przy resztkach ujścia do kanału Raduni cieku, biegnącego ongiś ulicą Osiek i rzucimy okiem na jedyny ocalały nad kanałem budynek sukienników, oznaczony dzisiaj numerem 8. Trudno też nie zauważyć urzekającego widoku odległej wieży kościoła św. Katarzyny, a na placu będącym dawniej ogrodem Domu Dobroczynności, nie wspomnieć pracujących tu jego podopiecznych.

Niewiele jest już w Gdańsku miejsc, gdzie czuć jeszcze ducha Wolnego Miasta Gdańska. Jedną z takich enklaw jest ulica Stare Domki i jej oryginalne, secesyjne kamieniczki. Powstała ona na miejscu starego cmentarza Rembowego, na pamiątkę którego, most umożliwiający komunikację z ul. Wałową, został tak samo nazwany. Mijając siedmiopiętrowe wieżowce, zbudowane w latach 60. jako jedne z pierwszych w Gdańsku, dochodzimy do ul. Refektarskiej, i tutaj na moście Rybackim, żegnamy się z Osiekiem.

Autorzy: Marek Chomicki i Ewa Kowalska

Osiek i jego sąsiedztwo cz. II

Teksty pochodzą ze strony www.przewodnicygdanscy.naszemiasto.pl

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Schron przeciwlotniczy z 1942 r.

Wychodząc z cienia wiekowych drzew i kierując się w kierunku widocznej z daleka gotyckiej wieży kościoła św. Katarzyny, dochodzimy do ulicy łączącej kanał Raduni z Podwalem Staromiejskim. Ten niedługi trakt, zawiera w sobie aż trzy ulice Stajenną, Browarną i Olejarną. Ulica Stajenna przypomina furmanów, obsługujących niegdyś Krzyżaków, Browarna, zwana pierwotnie Hinter Adlers Brauhaus, czyli Za Browarem Adlera upamiętnia znany zakład produkujący złocisty napój z pianką. Ulica Olejarna, która powinna kojarzyć się z tłocznią oleju, napędzaną wodami kanału, dzisiaj przypomina raczej ... II wojnę światową. W 1942 roku nazistowskie władze rozpoczęły tutaj budowę ogromnego schronu przeciwlotniczego. Sześciokondygnacyjny obiekt przykryty jest podwójnym dachem z warstwą piasku pomiędzy żelbetonowymi płytami, a całość ma powierzchnię ok. 1000 metrów kwadratowych.

Zatrudnieni przy budowie więźniowie niemieccy, dowożeni do pracy z obozu karnego w Maćkowych, wykonali swoją robotę tak dobrze, że betonowa pamiątka straszy do dzisiaj. Przez pewien okres obiekt był wykorzystywany jako magazyn wód mineralnych, a obecnie dzierżawi go od miasta spółka "Bunkier", współpracująca ze studentami i absolwentami ASP.

Ciąg trzech uliczek, które opuszczamy kierując się ku ul. Podwale Staromiejskie, zabudowany został w latach 50. XX wieku charakterystycznymi dla tej dzielnicy, dwu- i trzypiętrowymi domami z cegły, wzbogaconymi o betonowe obramienia okien i portali wejściowych.

Idąc ulicą Podwale Staromiejskie w stronę Motławy, mijamy po lewej stronie ul. Tartaczną, przy której warto się zatrzymać.

Od momentu wybudowania kanału Raduni, Osiek stał się dzielnicą bardzo uprzemysłowioną. Rozwijały się tutaj, kontrolowane przez Krzyżaków, olejarnie, browary i zakłady sukiennicze. Przy ul. Tartacznej, którą płynęły wody kanału, powstał w XIV w. tartak. Po latach zastąpił go młyn tabaczny, ten znowu ustąpił miejsca młynowi zbożowemu, którego martwe mury, stoją do dzisiaj.

Przechodząc obok Technikum Łączności trzeba koniecznie zajrzeć przez szklane drzwi wejściowe, za którymi stoi urokliwy pomnik z brązu, autorstwa Hanny Kosteckiej, absolwentki ASP w Gdańsku, przypominający tragiczne wydarzenia z pierwszych godzin II wojny światowej.

Zanim wejdziemy na tereny najstarszego osadnictwa w Gdańsku, warto wstąpić (niestety tylko w sezonie letnim) do znanej od 1962 r. i lubianej przez gdańszczan lodziarni ”Miś”.

Przekraczając dzisiejszą ul. Sukienniczą, trzeba mocno wysilić wyobraźnię, żeby zobaczyć przed sobą ... wyspę. Kwartał o powierzchni ok. 2 hektarów, ograniczony dzisiejszymi ulicami Grodzką, Karpią, Na Dylach i Sukienniczą, ogrodzony ze wszystkich stron wodą, upatrzył sobie na przełomie X i XI wieku któryś z miejscowych władców na swoją siedzibę. Pobudował drewniany gród i otoczył go potężnym wałem, którego fundamenty, po 950 latach archeolodzy mozolnie wydobywają na światło dzienne. Wiadomo już, że miał około 10 metrów wysokości, a miejscami osiągał nawet 25 metrów szerokości, że składały się na niego drewniane skrzynie wypełniane naprzemiennie mierzwą (odchodami zwierzęcymi), gliną i piaskiem, a wszystko to ustawione na palach dębowych przykryte zostało grubą warstwą ziemi.

Kiedy w 1308 roku Gdańsk zajęli Krzyżacy, momentalnie się zorientowali, że miejsce to jest tyleż urokliwe, co korzystne. Stąd właśnie doskonale można było obserwować i kontrolować pracę portu. Bezpośrednio po przejęciu miasta wykorzystywali dla swoich celów gród książęcy, żeby w 1340 r. rozpocząć budowę imponującego zamku, który do dzisiaj jest ogromną tajemnicą starego Gdańska. Wybudowany na kamiennych fundamentach, otoczony murem i fosami, zniknął prawie całkowicie z powierzchni ziemi w 1454 roku, rozebrany cegła po cegle przez nieznoszących Krzyżaków gdańszczan.

Czas rozpocząć wędrówkę po tym magicznym miejscu, nazwanym Zamczyskiem. Już jedna z pierwszych kamienic przy zejściu w kierunku Motławy (w styczniu 2010 r. zamkniętym z powodu budowy hotelu) wita nas tablicą autorstwa Wawrzyńca Sampa. Pokrótce opisuje dzieje okolicy i warto wsłuchać się w jej melodię.

Nadmotławski bulwar prowadzi nas wraz z biegiem rzeki i ul. Wartkiej ku resztkom ceglanego muru i fragmentowi baszty zamku krzyżackiego, która w XVIII wieku została zaadaptowana na cele mieszkalne, a teraz walczy z upływem czasu.

Zmęczonymi schodkami dostajemy się na leżącą powyżej ulicę Grodzką, pełną uroku i reminiscencji z przedwojennego Gdańska. Widzimy karczmę z XVIII wieku, szachulcową bryłę XVIII-wiecznego spichlerza, którego bacznie strzeże umieszczona w szczycie figurka jelenia, troskliwie odrestaurowaną kamienicę Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, czy wreszcie narożną kamieniczkę Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, mieszczącą przed wojną karczmę „Pod Holendrem”. Oberża ta podlegała gildii ludzi morza, powstałej już w XIV wieku, która dbała o to, by część zysków była odprowadzana na rzecz przytułku dla starych i chorych żeglarzy, mieszczącego się przy kościele św. Jakuba.

Dziesiątki lat ul Grodzka umierała. W chwili rozpoczęcia w okolicy budowy luksusowego hotelu, stała się łakomym kąskiem dla inwestorów i... placem budowy.

Osiek i jego sąsiedztwo cz. I

Autorzy: Marek Chomicki i Ewa Kowalska

Źródła:

1. „Historia Gdańska” – praca zbiorowa pod red. E. Cieślaka

2. „Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego” - pod redakcją St. Gierszewskiego

3. „Z uśmiechem przez Gdańsk” – A. Januszajtis, Zb. Jujka

4. „Miasto magicznych przestrzeni” – J. Samp

5. „Pomorze Wschodnie pod rządami księcia polskiego Władysława Łokietka w latach 1306-1309” – Błażej Śliwiński

6. Artykuły prasowe autorstwa Andrzeja Januszajtisa

ul. Osiek

Wieczorami słychać tu podobno szum wody, która przed laty płynęła licznymi odnogami kanału Raduni, w ciągu dnia gwar uczniów ulokowanych tutaj szkół, a pod budynkiem Poczty Polskiej pstrykanie aparatów fotograficznych przybywających z różnych stron świata turystów.

OSIEK, prastara słowiańska osada, miejsce, które upodobali sobie książęta gdańscy na swój gród, a później Krzyżacy na imponujący zamek, miejsce, które z czasem stało się enklawą biedoty, po wojnie zapomniane przez gdańszczan, a dzisiaj jakby wraca do łask.

Turyści, którzy przychodzą pod budynek Poczty Polskiej patrzą na niego przez pryzmat pierwszych czternastu godzin II wojny światowej. Słuchają opowieści o bohaterskiej obronie załogi poczty, o przytłaczającej przewadze oddziałów policji gdańskiej, SS i S.A., o śmierci dowódcy Konrada Guderskiego, a także o 11-letniej Erwince Borzychowskiej, która zmarła w szpitalu poparzona płonącą benzyną, a której pomnik z brązu stanął w październiku 2005 r. na terenie Zespołu Szkół Łączności.

Miejsce to ma też inną, mniej znaną historię. Na początku XVII wieku wybudowany tu został Dom Poprawy, a jego pensjonariusze zatrudniani byli przy produkcji sukna, wykorzystując przy tym wody kanału Raduni. Kiedy na początku XIX wieku zaczął powstawać zespół penitencjarny przy ul. Kurkowej, Prusacy wyburzyli budynek i w latach 1838-44 postawili na jego miejscu nowoczesny szpital garnizonowy. Z dawnego więzienia do dzisiaj, na ul. Sukienniczej, przetrwała część muru okalającego teren zakładu karnego.

Po utworzeniu Wolnego Miasta Gdańska obiekt przeszedł w ręce polskiej Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telegrafu, a w styczniu 1925 roku zaczęła w nim funkcjonować najważniejsza poczta polska w Gdańsku, która otrzymała nr 1. W 40 rocznicę napaści hitlerowskiej na Polskę odsłonięty został Pomnik Obrońców Poczty Polskiej.

Wszystkie zmiany zachodzące na dawnym Placu Heweliusza od końca XVII wieku „obserwował” skromny, dwukondygnacyjny Dom Dobroczynności, w którym bezdomni, żebracy, sieroty i ... dzieci z nieprawego łoża, znajdowali opiekę. Wnętrze budynku wypełniały między innymi sale szkolne, jadalnia i warsztat tkacki, oraz niewielka kaplica z organami. Dzisiaj obiekt przy ul. Sierocej pełni funkcję urokliwego, acz niedokapitalizowanego budynku mieszkalnego.

Budynek Gdańskich Szkół Autonomicznych

Okazały, ceglany budynek dzisiejszych Gdańskich Szkół  Autonomicznych, kontrastujący ze skromnym Domem Dobroczynności, powstał w 1875 roku i od początku służył szkolnictwu, które w XIX wieku uległo poważnym przeobrażeniom. Od 1456 roku Gdańsk podzielony był na sześć parafii, przy których funkcjonowały szkółki parafialne. Młodzież kształciła się przy kościołach Mariackim, św. Jana, św. Katarzyny, św. Bartłomieja, św. Barbary oraz św. Piotra i Pawła.

W nowoczesnym, jak na owe czasy budynku, uczyła się młodzież męska, początkowo zgodnie z sześcio-, a później ośmioletnim systemem kształcenia, który przewidywał zastąpienie łaciny językiem niemieckim i wprowadzenie dodatkowego języka obcego (angielskiego bądź francuskiego).

Do neogotyckiej bryły szkoły w 1903 roku dobudowana została łaźnia, która w znaczny sposób podniosła rangę szkoły, a jednocześnie przyczyniła się do poprawy stanu sanitarnego mieszkańców dzielnicy. W latach trzydziestych XX wieku zaledwie 12 procent mieszkań w okolicy posiadało własną łazienkę, toteż idea stworzenia łaźni miejskiej spodobała się gdańszczanom i miesięcznie korzystało z niej około 5 tysięcy osób. Niewiele później powstały jeszcze cztery takie obiekty, m. in. przy ul. Jaskółczej na Dolnym Mieście i ul. Strajku Dokerów w Nowym Porcie.

Na początku XX wieku dobudowane zostało boczne skrzydło szkoły, które również przeznaczone było dla chłopców. Dziewczęta uczyły się we wcześniej powstałej szkole nad kanałem Raduni, przy ul. Rybaki Dolne, jednakże był to budynek znacznie skromniejszy, bez żadnego zaplecza socjalnego.

Ulica Osiek, przy której znajduje się szkoła, znakomicie wyróżnia się dzisiaj szerokością od pozostałych ulic na tym obszarze, a wynika to z faktu, że przed laty przebiegał tędy jeden z kanałów Raduni, zasypany z początkiem XX wieku. Przed wiekami nie ona jednak była głównym traktem na Osieku, lecz skromna, dzisiaj zaniedbana i co najgorsze „okaleczona” przecinającym ją powojennym budynkiem ulica Panieńska (Jungfrauengasse). To ona stanowiła centrum rybackiej dzielnicy, to na niej stał ratusz zwany polskim, bo nawet w czasach krzyżackich Hakelwerk, czyli Osiek, funkcjonował na prawie polskim. W latach dwudziestych XX wieku ta mała uliczka słynęła z wielu ... domów publicznych.

Osiek i jego sąsiedztwo cz. II

Autorzy: Marek Chomicki i Ewa Kowalska

Źródła:
1. „Historia Gdańska” – praca zbiorowa pod red. E. Cieślaka
2. „Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego” - pod redakcją St. Gierszewskiego
3. „Z uśmiechem przez Gdańsk” – A. Januszajtis, Zb. Jujka
4. „Miasto magicznych przestrzeni” – J. Samp
5. „Pomorze Wschodnie pod rządami księcia polskiego Władysława Łokietka w latach 1306-1309” – Błażej Śliwiński
6. Artykuły prasowe autorstwa Andrzeja Januszajtisa

Tekst był publikowany na stronie gdańskich przewodników

[[Pokaż jako pokaz slajdów]]