Mała Zbrojownia

O Wielkiej Zbrojowni słyszeli wszyscy, choć wielu kojarzy się ona raczej z handlem niż z militariami. Znajomość drugiej z gdańskich zbrojowni jest już znacznie węższa. O trzeciej wie mało kto. Zajmijmy się jednak tą drugą. Powstała w czasach, kiedy Gdańsk przygotowywał się rzetelnie do obrony. Czasy były niespokojne, a wszystkie inwestycje obronne miały się już niedługo bardzo przydać, nawet jeśli nie w celu odpierania ataków nieprzyjaciela, to przynajmniej po to, by go do owych ataków zniechęcić. Trwał zatem zakrojony na monumentalną skalę projekt otoczenia Gdańska nowoczesnymi umocnieniami, modernizacji starszych i zaopatrzenia tego wielkiego systemu we wszystko, czego potrzebował. A potrzebował przede wszystkim magazynów na broń dla miejskiego garnizonu. Temu celowi służyła istniejąca od początku XVII w. Wielka Zbrojownia, umieszczona niemalże dokładnie w centrum całego systemu dzieł obronnych Gdańska. Dla zapewnienia przestrzeni magazynowych dla broni, którą spodziewano się używać nieco bardziej na południe, wzdłuż nowego pasa umocnień strzegących Gdańsk od południa, postanowiono wybudować drugi arsenał. Na jego lokalizację wybrano południowo-zachodni narożnik pierścienia wewnętrznych fortyfikacji, blisko zarówno bram Nizinnej i Peterszawskiej, jak i Kamiennej Śluzy – bardzo ważnych elementów systemu obronnego południowej części miasta.

Był to rejon całkiem niedawno włączony w strukturę miejską. W większości opracowań zalicza się go do Przedmieścia (Vorstadt), uparcie, a nie wiadomo czemu, nazywanego "Starym". Nie jest to jednak zgodne z historycznym układem tego rejonu. Przedmieście kończy się bowiem na ul. Augustyńskiego, linią istniejącej do dziś Baszty Białej i od niedawna nieistniejącej Baszty Atutowej (Trumpfturm), którą zwykło się nazywać "Basztą pod Zrębem". Okolica, której centrum jest dzisiejszy Plac Wałowy, przy którym powstała nowa Zbrojownia, należy do części Gdańska noszącej historyczne miano "Przy Bramie Nizinnej". Pozostawmy jednak rozważania topograficzne na boku i wracajmy do budowli.

Jej wzniesienie powierzono Georgowi Strakwitzowi, który czasem podpisywał się jako "Strakowski", lub "Strakoffsky", architektowi i budowniczemu należącemu do klanu, który dzięki osobie jego ojca, Johanna, zdobył już potężną renomę w gdańskich kręgach rzemieślniczych. Strakowski sprawnie zaprojektował bardzo użyteczny budynek, który oparł jedną stroną o wał, pozostałe trzy zaopatrzył w spore bramy, pozwalające na sprawną komunikację i transport broni. Oddalenie od centrum miasta i zdecydowanie utylitarny charakter, a może i ograniczenia budżetu, jakie powodowała trwająca od lat wojna i wszystkie gospodarcze kłopoty z nią związane sprawiły, że w odróżnieniu od swojej "Wielkiej" siostry, Mała Zbrojownia otrzymała wystrój nader ascetyczny. Ozdoby znalazły się jedynie na obramowaniach sześciu bram, na zwieńczeniach ośmiu szczytów, które udekorowano motywem płonących kul, i na wschodniej fasadzie, na której umieszczono jedno z najpiękniejszych przedstawień gdańskiego herbu i rok ukończenia budowy – 1645.

Herb Gdańska umieszczony na ścianie Małej Zbrojowni

A trwała owa budowa dwa lata. W jej wyniku powstał dwukondygnacyjny budynek o powierzchni mniej więcej 1500 m² przyziemia i tyluż na poddaszu. Za ośmioma szczytami ukrywał się dach złożony z dwóch części ustawionych wzdłuż - i dwóch krótszych – umieszczonych prostopadle względem osi budynku.

Oprócz funkcji magazynu wojskowego, Mała Zbrojownia (wówczas nazywana raczej "Nową Zbrojownią" (Neues Zeughaus), służyła również do przechowywania przedmiotów o sporych gabarytach, a używanych rzadko, jakimi były elementy dekoracji trasy przejazdu królów.

Po aneksji Gdańska przez Prusy obiekt nie zmienił przeznaczenia, stał się bowiem częścią wielkiego systemu koszarowo-magazynowego służącego ogromnemu pruskiego garnizonowi w Gdańsku. Zanim przylegający do zbrojowni plac stał się "Wałowym", służył pruskim żołnierzom jako plac musztry, i taką też nosił nazwę. W XIX w., kontynuując militarne wykorzystanie okolicy, wzniesiono u południowej granicy Przedmieścia wielki kompleks koszarowy, nazwany imieniem gdańskiego wynalazcy Adama Wijbego, choć chodziło raczej o bliskość bastionu jego imienia niż o niego samego.

XIX wiek przyniósł samej zbrojowni przebudowę zacierającą harmonijny kształt nadany jej dwieście lat wcześniej przez Strakowskiego. Likwidacji uległy poprzeczne części dachów, szczyty na ich zakończeniach i bramy od strony placu musztry. Pozostałe wejścia zostały również przebudowane. Przełom XIX i XX w. - czas zmian w układzie urbanistycznym Gdańska – przyniósł okolicy Małej Zbrojowni przekształcenie dawnego placu musztry w skwer, nazwany wówczas Wallplatz (Placem Wałowym). W przebudowanej w I połowie XIX w. formie miała dotrwać zbrojownia aż do końca II wojny światowej, kiedy spłonęła jako jedyny z kilkunastu budynków położonych bezpośrednio przy placu. Pozostały z niej jedynie zewnętrzne mury.

Powojenna odbudowa przywróciła budowli dawną, siedemnastowieczną formę, wraz z pełnym odtworzeniem kształtu dachu i zlikwidowanych w XIX w. bram. Niestety nie doczekała się zbrojownia jak dotąd odtworzenia bardzo skromnych, ale tym łatwiejszych do wykonania i sfinansowania dekoracji szczytów. Przetrwał wojnę wspaniały herb na wschodniej ścianie, nie tak dawno poddany gruntownej konserwacji. Herb ów uznać trzeba za prawdziwą biżuterię na tle dość prostej (ale za to w większości oryginalnej) zabudowy Placu Wałowego.

Odbudowana zbrojownia służyła różnym celom, włącznie z funkcją bazy i garażu przedsiębiorstwa taksówkowego, by w końcu dać schronienie artystom, podobnie bowiem jak Wielka Zbrojownia, używana jest obecnie przez Wydział Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, o czym przypominają ustawione w jej pobliżu niedokończone rzeźby i inne osobliwe instalacje.

Okolica Placu Wałowego to miejsce bardzo ciekawe, leżące jednak nieco odłogiem, głównie z powodu oddalenia od tras turystycznych i głównych atrakcji Gdańska, tym niemniej bardzo warte uwagi.

Autor: Aleksander Masłowski

Herb z Wielkiej Zbrojowni

Wszystko się zaczęło od … łaźni. W miejscu bowiem, w którym gdańszczanie w obawie przed zachłannymi Szwedami postawili pierwszy arsenał z prawdziwego zdarzenia, wcześniej znajdowała się łaźnia miejska. W powstałym magazynie broni - wielkiej sali przykrytej imponującym krzyżowym sklepieniem, wspartym na piętnastu granitowych filarach, rozgościły się militaria, którymi dysponowało miasto. Szczególnie ważni goście, którzy oglądali tutaj hakownice, falkonety, moździerze, kartaczownice, żelazne kule, garłacze i inny sprzęt napawający grozą, zapewne nabierali szacunku dla miasta. I taka też być może była polityka włodarzy miasta - zastraszenie ewentualnego wroga, a nie obawa przed potencjalnymi szpiegami.

Zbrojownia pełniła też funkcję swego rodzaju muzeum techniki, wojskowości, ale i … sztuki. Ponad reprezentacyjną salą przyziemia, oczy cieszyły okazy białej broni, rycerskie zbroje, maczugi, kusze, urządzenie będące pierwowzorem pompy, części powozów czy karet, a wszystkiemu temu towarzyszyły porozwieszane na ścianach obrazy.

Niewątpliwa atrakcją Zbrojowni był swoisty teatr figur, czyli zbiór napędzanych mechanicznie manekinów, odzianych w stylowe szaty lub zbroje, które potrafiły niejednego gościa solidnie przestraszyć. Królową Marię Ludwikę Gonzagę przywitała figura żołnierza … wystrzałem z muszkietu.

Przez prawie dwieście lat arsenał był schronieniem dla rzeźby Wilhelma van den Blocka. Artysta otrzymał życiowe zlecenie od Zygmunta III na wykonanie pomnika jego ojca, króla Szwecji Jana III, ale z powodu trudności finansowych i wojen szwedzkich nie zdołał go ukończyć. Dopiero pod koniec XVIII wieku pomnik został wywieziony na drugi brzeg Bałtyku, do Uppsali.  Abraham van den Block upiększył zatem obiekt, w którym wcześniej azyl znalazło największe dzieło jego wielkiego ojca Wilhelma.

Wielka Zbrojownia

Z wszystkim tym, co znajdowało się we wnętrzach zbrojowni bezwzględnie rozprawił się, długo wyczekiwany, Napoleon. Francuzi urządzili bowiem w Zbrojowni lazaret, a po ich odejściu z miasta okazało się, że wnętrza zostały ogołocone. Nie przestraszyła Francuzów, zdobiąca zachodnią pierzeję, kamienna postać Kozaka z mieczem w ręku, u stóp którego spoczywa głowa jego dowódcy Iwana Podkowy. Wąsaty wojak ściął swego dowódcę na rozkaz króla Stefana Batorego, a gdańszczanie uznali ten fakt za godny podziwu akt dyscypliny i poszanowania prawa. Napoleońscy żołnierze za nic sobie jednak mieli prawo, prawo własności.

Po powojennej odbudowie zabytek przeszedł w ręce artystów, co zapewne ucieszyło rzymską boginię sztuki Minerwę, otaczającą opieką gdański arsenał. Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych, przemianowana z czasem na Akademię Sztuk Pięknych, przyciągała młodych artystów, którzy czynnie brali udział w procesie zmartwychwstawania miasta. Zbrojownia stała się jednak nie tylko symbolem pracy artystów lecz także życia kulturalnego Gdańska. Odbywały się tu przedstawienia teatralne, koncerty, wystawy, karnawałowe bale przebierańców i konkursy recytatorskie. Swoją działalność artystyczną rozpoczynali tu Zbyszek Cybulski, Jacek Fedorowicz, Bogumił Kobiela i Wowo Bielicki.

Na początku XXI wieku Zbrojownia odzyskała swoją dawną świetność. Konserwatorzy wzmocnili ceglane mury, kamienne rzeźby i detale architektoniczne, a dla nadania całości odpowiedniego blasku, zużyli dwa i pół tysiąca płatków 24-karatowego złota. Ostatnim elementem restauracji zabytku było zamontowanie pięciu turkusowych rzygaczy (rynien), wystających na trzy metry poza obręb budynku. Smocze pyski, stanowiące zakończenie rynien śmieją się w czasie deszczu z przechodniów, którzy z obawą spoglądają w ich kierunku. Rzygacze zostały zasklepione przez konserwatorów, o czym turyści ani gdańszczanie często nie wiedzą.

Ważne daty:

Koniec XVI w. - decyzja o budowie arsenału

1601-1609 r. - budowa obiektu

1699, 1768, 1911-1913 r. - istotne renowacje Zbrojowni

1945 r. - pożar wnętrza w wyniku działań wojennych

1947- 1965 r. - powojenna odbudowa

2004 - 2006 r. - gruntowna renowacja

Architektura:

Typowy przykład renesansu niderlandzkiego, obiekt zbudowany z czerwonej cegły holenderki, bogato zdobiony złoceniami i rzeźbami z piaskowca gotlandzkiego

Budowniczowie:

Autor projektu - Antoni van Obberghen

Kierownik prac budowlanych - Antoni van Obberghen, Jan Strakowski

Prace rzeźbiarskie - Abraham van den Block

Przyciąga wzrok:

Fasada od strony Targu Węglowego:

Czterosegmentowy układ elewacji przypominający patrycjuszowskie kamieniczki, kamienne portale ozdobione herbami podtrzymywanymi przez lwy, kopia rzeźby Kozaka z mieczem w ręku, postaci wojowników i pękające kule armatnie na szczytach

Fasada od strony ul. Piwnej:

Wysunięte ośmiokątne wieżyczki, wolno stojąca studzienka ozdobiona kratą, postać Minerwy – bogini sztuki i rzemiosła, kamienne portale ozdobione herbami podtrzymywanymi przez lwy, pięć rynien zakończonych smoczymi głowami, postaci halabardników na szczycie budowli, ozdobna attyka

Źródła:

1. Katalog Zabytków Sztuki - miasto Gdańsk

2. Jacek Friedrich, Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w.

3. Andrzej Januszajtis, Z uśmiechem przez Gdańsk

4. Piotr Mazurek,  www.spacery.gdansk.pl

Restauracja Kubicki

Kiedy przyjdzie nam ochota by zatrzymać się w biegu, czy to w ramach zwiedzania Gdańska, czy to podczas jego przemierzania z innych powodów, warto wybrać miejsce, które oprócz doznań kulinarnych zapewni nam wspaniały widok, a jeśli jeszcze będziemy mieli świadomość tego wszystkiego, co miejsce to przeżyło, dopiero w pełni poczujemy, że jesteśmy w mieście o tysiącletniej historii. Jednym z takich miejsc jest restauracja Kubicki położona nad samym brzegiem Motławy, w miejscu, gdzie powoli zmierza ona już ku swojemu ujściu do Wisły.

Adres restauracji brzmi "Wartka 5". Polska nazwa ulicy, a właściwie fragmentu nabrzeża Motławy, jest mocno uproszczoną, spłaszczoną chciałoby się rzec, wersją nazwy oryginalnej, która brzmiała "Przy pieniącej się wodzie" (Am Brausenden Wasser). Próby wyjaśnienia pochodzenia tej oryginalnej nazwy bywają różne. Pędzenie nurtu Motławy, podawane czasem jako jej źródło, są raczej mocno przesadzone. Motława w tym miejscu płynie już raczej dość leniwie. Inną wodą, którą podejrzewa się o bycie powodem takiej nazwy tego miejsca jest Kanał Raduni, uchodzący do Motławy paręset metrów dalej, pod uroczym Mostem Wapienniczym. Istnieje też trzecia możliwość. Tuż przy Baszcie Łabędź, w przedostatnim zakręcie Motławy uchodził bowiem kiedyś Potok Siedlecki, który mógł mieć całkiem wartki nurt do samego ujścia. Być może wody potoku pieniły się, łącząc się z Motławą.

Jakkolwiek było nazwa ulicy pojawia się w połowie XVII wieku, kiedy na tereny po dawnym krzyżackim zamku, zlikwidowanym przez mieszkańców Gdańska w 1454 r., po dwustuletniej przerwie, powoli wkracza znowu zabudowa. Miejsce w którym dzisiaj mieści się restauracja Kubicki to właśnie teren krzyżackiego zamku, a jeszcze wcześniej gdańskiego grodu. Siedząc w ogródku restauracji, pod wiekowymi drzewami, możemy zdać sobie sprawę z tego, że w tym samym miejscu, jeśli wierzyć nieco ogólnikowym opisom kronikarskim, był prawie tysiąc lat temu niejaki Alrecht, wypędzony przez wiernych z diecezji biskup Pragi, członek czeskiej rodziny Sławnikowiców, lepiej znany jako święty Wojciech.

Kiedy Gdańsk zajęli w 1308 r. Krzyżacy nie zastanawiali się długo zapewne nad lokalizacją centrum swojej administracji i umieścili siedzibę swoich gdańskich namiestników w tym samym miejscu, gdzie niegdyś rezydowali namiestnicy polskich królów i książąt, a przez jakiś czas również samodzielni gdańscy książęta. Zamek powstał szybko, według standardowego projektu krzyżackich fortec. Podobny był zapewne i do zamku w Gniewie i do zachowanego świetnie zamku w Lidzbarku Warmińskim. Jak wyglądał w szczegółach tego nie wie nikt i pewnie nigdy się tego nie dowiemy, zburzony został bowiem nader dokładnie, a nikt nie zadbał o jakiekolwiek udokumentowanie jego wyglądu. Teorię o wizerunku zamku na obrazie "Okręt kościoła" w Dworze Artusa należy włożyć między bajki.

Spacerując ku ujściu Kanału Raduni

Z zamku został tylko fragment, w postaci jednej baszty, przebudowanej na kamieniczkę i fragmentu potężnego muru, który, mimo że jest jednym z najstarszych zabytków Gdańska, znajduje się w opłakanym stanie. Czy to zemsta na Krzyżakach? Ten mur dodaje historycznego klimatu okolicy "Kubickiego", wystarczy po posiłku przespacerować się ku ujściu Kanału Raduni by zobaczyć ścianę z czerwonej, rozpadającej się, gotyckiej cegły.

A sama restauracja? To lokal o długiej tradycji. Mówi się i pisze ostrożnie, że założył ją Bronisław Kubicki około 1918 r. W księdze adresowej z tego właśnie roku wyczytać możemy, że pod adresem odpowiadającym dzisiejszemu "Wartka 5", mieszkał wprawdzie pewien restaurator nazwiskiem Beyer, ale ów miał swój lokal pod nazwą "Café Central" przy Długim Targu 15. Kubicki przybył do Gdańska w 1919 roku i kupił kamieniczkę nad Motławą, w której otworzył swoją restaurację. Co ciekawe w latach 20. figuruje pod tym adresem jako właściciel restauracji ale pod imieniem Bruno a nie Bronisław.

Swój lokal nazwał Kubicki "Café International" (podobno nazywano go również "Nixquelle"). Zgodnie z nazwą był to rzeczywiście lokal międzynarodowy. Ze względu na osobę właściciela chętnie odwiedzali go gdańscy Polacy, a nawet urządzali tam spotkania swoich organizacji takich jak "Sokół", "Gedania" i in. Właściciel restauracji był aktywnym działaczem polskich organizacji. Wojny nie dożył. Zmarł na atak serca w sylwestra 1936 r. Pozostawił żonę i syna Leonarda, zamordowanego później przez hitlerowców. Właścicielką lokalu została wdowa, Władysława, która prowadziła go aż do wojny, kiedy to został skonfiskowany. Władysława Kubicka nie została jednak wyrzucona ze swojego domu. Mieszkała w nim nadal, jako wynajmująca mieszkanie od Zarządu Nieruchomości.

W jakiś cudowny sposób u końca wojny, kiedy płonął cały historyczny Gdańsk, okolica "przy pieniącej się wodzie" została oszczędzona. To dodatkowa zaleta tego zakątka – domy przy Wartkiej i przy równoległej do niej Grodzkiej są w dużej części oryginalne. Tworzą swoisty "rezerwat" przedwojennego Gdańska.

Powojenne lata to próba reaktywacji lokalu, zakończona połowicznym sukcesem. Restauracja, tym razem nazwana już nazwiskiem Kubickich, otwarła swoje podwoje, jednak szybko została ponownie odebrana właścicielom. Tym razem to, co dziesięć lat wcześniej wydarli im Niemcy, zabrała im ich własna, choć mało przyjazna w tym okresie, ojczyzna. Lokal wrócił jednak w końcu w ręce rodziny i dzisiaj jest własnością już wprawdzie nie krewnej, ale powinowatej założyciela.

A więc gród, zamek, jedna z opok polskości w okresie międzywojennym, autentyczna gdańska zabudowa, wspaniały widok na Motławę i blisko stuletnia tradycja lokalu – to wszystko sprawia, że u "Kubickiego" warto się zatrzymać by zjeść, wypić i powspominać.

Autor: Aleksander Masłowski

Muzeum Miasta Gdyni

Marcin Szerle - gdynianin, historyk i przewodnik turystyczny po Trójmieście, zaprasza do odwiedzenia Muzeum Miasta Gdyni

Muzeum mieści się u podnóża Kamiennej Góry w Gdyni, przy ul. Zawiszy Czarnego 1.

Click here to view the embedded video.

Godziny otwarcia:

wtorek - niedziela: 10.00 - 17.00, poniedziałek: nieczynne

Ceny biletów wstępu:

normalny - 7,00 zł, ulgowy - 4,00 zł

Strona internetowa - www.muzeumgdynia.pl

Bez mała dwa stulecia po bohaterskiej śmierci Arnolda Hechta, posesja przeszła w ręce kolejnego, wielkiego burmistrza miasta, Jana Speymanna. Nowy właściciel był typowym przedstawicielem człowieka renesansu, o bardzo wielu talentach i zainteresowaniach. Zajmował się handlem zbożem, ale też z pasją powiększał swoją kolekcję książek i zbroi, fascynowała go sztuka i architektura Włoch. Był pomysłodawcą postawienia w Gdańsku fontanny Neptuna i nadania fasadzie Dworu Artusa nowej oprawy architektonicznej. Jego przyjaźń z Abrahamem van den Block, szanowanym artystą rzeźbiarzem, zaowocowała powstaniem czarownej kamienicy, która zdobi Długi Targ. Gdańszczanie z pokolenia na pokolenie przekazują sobie wieść, jakoby obie jej fasady wykonane były we Florencji , a podczas transportu zatonęła ta piękniejsza. Podziwiając dzisiaj urodę Złotej Kamienicy, trudno jednak uwierzyć w prawdziwość tego podania.

Jan Speymann szczycił się znajomością artystów, naukowców, polityków, a nawet osoba króla nie była mu obca, był szanowanym obywatelem miasta, ale sam też szanował ludzi. W szczególny sposób uczcił pamięć swoich teściów Bahrów, którym ufundował nagrobek, jakiego dotąd gdańszczanie nie widzieli. Monumentalna tumba autorstwa znakomitego Abrahama van den Blocka do dzisiaj jest ozdobą Bazyliki Mariackiej.

Kiedy kamienica przeszła w ręce kolejnego wielkiego gdańskiego rodu, przestała funkcjonować używana do tego czasu nazwa kamienicy Speymanna. W 1786 r. stała się własnością rodziny Steffensów i równocześnie w świadomości gdańszczan zadomowiła się jako kamienica Steffensów . Jeden z przedstawicieli rodu, Franciszek, zapisał się w kartach historii Gdańska, dzięki ufundowaniu miastu parku sąsiadującego z Wielką Aleją Lipową (dzisiaj al. Zwycięstwa)

Działania wojsk radzieckich w marcu 1945 r. niemal unicestwiły kamienicę wpisaną przez wieki w krajobraz Długiego Targu. Szczęśliwie przetrwała znaczna część fasady. Cztery lata później kamienica była już częściowo odgruzowana i przystąpiono do jej odbudowy.  Po poważnych konfliktach w kadrze kierowniczej, charakterystycznych zresztą dla całego okresu odbudowy Głównego Miasta, w związku z wychyleniem ściany frontowej, podjęta została decyzja o wybudowaniu wewnętrznej ściany nośnej, do której została dociągnięta zagrożona fasada.

Po doprowadzeniu do stanu surowego, do pracy przystąpił anonimowy rzeźbiarz. Artysta zamieszkał w kamienicy, której licu, na podstawie zachowanych rysunków, mozolnie przywracał dawną urodę, a po dwóch latach zniknął, nie domagając się wynagrodzenia za mistrzowsko wykonaną pracę. Tymczasem gdańszczanie ochrzcili ją mianem Złotej Kamienicy.

W 1954 roku na ozdobną attykę powróciły figury czterech cnót kardynalnych – Roztropności, Sprawiedliwości, Męstwa i Umiarkowania, zrekonstruowane z betonu i oryginalnych odłamków. Bez mała pół wieku później, podczas rekonstrukcji zabytku, ich miejsce zajęły rzeźby wykonane z piaskowca, wydobytego pod Krakowem. Każda z postaci waży ok. 350 kg. Podczas zdejmowania z kamienicy wykonanych po wojnie figur okazało się, twarz Sprawiedliwości, pierwotnie wzorowana na rysach Speymanna, niezwykle przypomina Feliksa Dzierżyńskiego. Rzeźbiarz, wykonujący figury wzorował się na dostarczonych mu, archiwalnych rysunkach, ale o kim tak naprawdę myślał, wykonując swoje zadanie, tego nikt poza nim, nie wie …

Ważne daty:

1601 r. - nabycie parceli, na której stoi kamienica przez Jana Speymanna

1609 r. - zakończenie budowy obiektu

1618 r. - zakończenie prac rzeźbiarskich na fasadzie

1945 r. - zniszczenie kamienicy w wyniku działań wojennych

1954 r. - powojenna odbudowa

1990 r. - konserwacja przedproża

1991 r. - rekonstrukcja posągu wieńczącego szczyt dachu

2001 r. - renowacja zabytku

Architektura:

Przykład klasycyzującego nurtu manieryzmu niderlandzkiego

Budowniczowie:

Autor projektu - Abraham van den Block

Kierownik prac budowlanych - najprawdopodobniej Jan Strakowski

Prace rzeźbiarskie - Abraham van den Block, Jan Voigt z Rostocku

Przyciąga wzrok:

Ozdobna fasada wyróżnia się niezwykle bogatym wystrojem rzeźbiarskim i licznymi złoceniach. Duże, prostokątne okna otoczone są pionowymi pilastrami i poziomym belkowaniem, z którego wyrastają popiersia sławnych mężów znanych z historii, a których można rozszyfrować dzięki umieszczonym poniżej podpisom. Przestrzeń pod oknami wypełniają płaskorzeźby z batalistycznymi scenami, również ozdobione odpowiednią inskrypcją. Dwa, trzymane przez aniołka herby – Speymanna i jego żony Judyty z Bahrów, nie pozwalają zapomnieć, komu Gdańsk zawdzięcza posiadanie perełki, jaką stanowi Złota Kamienica. Ozdobną attykę uzupełniają posągi wyobrażające cztery cnoty kardynalne - Roztropność, Sprawiedliwość, Męstwo i Umiarkowanie, a ich boskie odpowiedniki Wiarę, Nadzieję i Miłość łatwo można odnaleźć w dolnej części kamienicy. Całości dopełnia spoglądająca ze szczytu postać Fortuny.

Źródła:

1. Katalog Zabytków Sztuki - miasto Gdańsk
2. Jacek Friedrich, Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w.
3. Andrzej Januszajtis, Z uśmiechem przez Gdańsk
4. Andrzej Januszajtis, artykuły prasowe