Historia Gdyni ma swoje militarne oblicze. Nie zbudowano jej li tylko dla rozwoju handlu i rybołówstwa. Od początku pełniła ważną rolę jako baza Marynarki Wojennej. Wystarczy dwugodzinny spacer nadmorskimi ścieżkami by przekonać się, że Gdynia nie tylko, jak chciała niegdysiejsza propaganda, „szeroko rozpościerała ramiona na świat”, ale także szczerzyła kły. Zupełnie jak ryby w jej herbie. No i ten miecz jest tam nie od parady.

Spacer będzie jednak pozbawiony dramatycznych akcentów. Pominiemy m.in. ślady obrony Kępy Oksywskiej z 1939 roku, krwawej bitwy, w której zginęło więcej polskich żołnierzy niż pod Monte Cassino. Pójdziemy lasem, towarzyszył nam będzie szum fal, krzyk mew i będziemy podziwiać armaty, bo jest ich w Gdyni liczba imponująca, przynajmniej jak na Polskę północną

Zaczynamy na Polance Redłowskiej. Tam trzeba wejść na nadmorski klif i kierować się szlakiem brązowym, lub po prostu iść w górę brzegiem. Iść tak długo (20 min.) aż dojdziemy do pierwszego działa, co pyszni się wśród listowia długachną lufą (kaliber 130 mm) i stalowo - betonowym pancerzem. Nieco dalej będzie następne i następne. Każde osadzone na dwupiętrowym bunkrze, otoczone transzejami i stanowiskami strzeleckimi. Małe fortece. Są to pozostałości po 11. Baterii Artylerii Stałej. Kiedy wspomniany tu komandor Przybyszewski inicjował jej budowę, dział zamontowano cztery. Niestety jedno z nich, na skutek działania erozji, runęło z klifu na brzeg. I dzisiaj możemy z góry podziwiać efekt zwycięstwa sił natury nad ludzką techniką.

Stanowiska te są obecnie odrestaurowane. Wandale ze sprayami dotarli tylko do pierwszego. Dzięki ich lenistwu lub ograniczeniu, przy pozostałych dwóch, na tablicach informacyjnych (nie zdołali zamazać) możemy poczytać wiele ciekawych informacji o kompleksie obronnym, jaki tu zbudowano podczas zimnej wojny. Założenia były proste, baterie, takie jak ta, postawione na Helu, Oksywiu i Kępie Redłowskiej miały ogniem krzyżowym blokować dostęp do portu. W latach 40 i 50-tych baterie tego typu stawiano wzdłuż całego polskiego wybrzeża aż do Miedzyzdrojów . W Trójmieście ślady po artylerii nadbrzeżnej znajdziemy jeszcze na gdańskich Stogach.

Stworzony przed wojną na Półwyspie Helskim zespół dział, którym w czasie Kampanii Wrześniowej dowodził wspomniany kmdr. Przybyszewski, był pierwowzorem takich konstrukcji na polskim wybrzeżu.

Niestety technika wojskowa poszła naprzód, zimna wojna złagodniała i armaty przestały być użyteczne. Z czasem zaczęto wycofywać je ze służby. Komandor Przybyszewski nie dożył kresu swego dzieła, dwa lata po ukończeniu budowy został pod fałszywymi zarzutami aresztowany i w tzw. procesie komandorów skazany na śmierć.

W latach siedemdziesiątych prawie wszystkie armaty z baterii nabrzeżnych pocięto na złom, tylko te na Kępie Redłowskiej po prostu porzucono. Wojsko zwinęło ogrodzenie z drutu kolczastego, wymontowało co ważniejsze części i zostawiło martwe działa ku uciesze okolicznych małolatów. I tak sobie stały wśród zieleni, a oddalone położenie chroniło je przed zbieraczami złomu. Pamiętam jeszcze dwadzieścia lat temu dawało się poruszyć lufę, cóż to była za uciecha. Z czasem wszystko zarosło i zardzewiało. Dopiero na przełomie wieków władze samorządowe dostrzegły w tym atrakcję dla turystów i niszczejący sprzęt odrestaurowano.

Kiedy już nacieszymy oczy tymi reliktami zimnej wojny proponuje zawrócić i przez Polankę Redłowską ruszyć Bulwarem Nadmorskim w stronę Skweru Kościuszki. Na drugim końcu bulwaru, tuż przy plaży, znajdziemy plenerową ekspozycję Muzeum Marynarki Wojennej. W plażowiczów wycelowanych jest kilkadziesiąt najróżniejszych dział i działek, używanych Marynarce Wojennej przez ostatnie 80 lat. Ja oczywiście polecam przyjrzeć się najgrubszym rurom. Stoi tam przedwojenna armata o kalibrze 150 mm z bohaterskiej helskiej baterii, tej która trafiła "Schleswig-Holstein". Tuż obok osadzono podwójne działo z ORP Gryf, stawiacza min zatopionego w helskim porcie we wrześniu 1939 r. Zwraca uwagę przestrzelone opancerzenie działa. Gruba na dwa palce blacha porozrywana jak tektura.

Kiedy już naoglądamy się zgromadzonych tam wszystkich min, torped i bomb głębinowych oraz tego co służyło do ich miotania, udajmy się przez Skwer Kościuszki na Molo Południowe. Tam stoi przycumowany ORP Błyskawica. Tu osiem stumilimetrowych luf zwieńczy nasz gdyński spacer armatnim szlakiem.

Błyskawica to najstarszy utrzymujący się na wodzie niszczyciel. Przed wojną, razem z ORP Grom, należał do najsilniejszych okrętów tej klasy na świecie. Weteran atlantyckich konwojów teraz pełni rolę muzeum, z ciekawą ekspozycją poświęcona historii Marynarki Wojennej do zwiedzania pod pokładem. Polecam nie tylko wielbicielom militariów, ale wszystkim, którzy chcą sie czegoś więcej dowiedzieć o historii Polski na morzu.

Autor: Bogusław Pinkiewicz

Spotkanie z Kamienną Górą rozpoczęło się na jej szczycie, przy krzyżu. Tutaj przewodniczka Elżbieta Zgoła przypomniała w paru słowach historię miejsca, którego kształt wyznaczyli dwaj architekci - Tadeusz Połubiński i Tadeusz Zieliński. Obaj zafascynowani ideą “miasta ogrodu” postanowili ją zaszczepić właśnie w Gdyni. Zdecydowali, że Kamienna Góra będzie zabudowana co najwyżej jednopiętrowymi willami, zatopionymi w ogrodach. Ulice miały być wkompnowane w poziomice, łagodnymi łukami wpisując się w kształt zboczy i łącząc się w jednym punkcie, tworząc tym samym ronda. Tak, Kamienna Góra to dzielnica rond i willi z okresu XX-lecia międzywojennego, których część do dzisiaj zachowała swój urok.

Starych willi czar

Willa "Orla" - wnikliwe oko zauważy ją już ze szczytu Kamiennej Góry, chociaż nie jest to łatwe. Ulokowana na stromym zboczu, przytłoczona zaniedbaną zielenią, nie robi zbyt dobrego wrażenia, a przecież to jeden z najwartościowszych zabytków Kamiennej Góry. Wybudowana dla inżyniera Franciszka Drobniaka w stylu zakopiańskim jest bardziej dostępna od ulicy Kasprowicza.

Willa Orla

Willa przy ul. Mickiewicza 16, w której w latach 1949-1986 mieszkał Karol Olgierd Borchardt, oznaczona jest tablicą poświęconą przedwojennemu oficerowi Marynarki Wojennej i pisarzowi marynistycznemu, autorowi między innymi zbioru opowiadań “Znaczy kapitan”.

Willa, w której mieszkał Olgierd Borchardt

Willa "Rybitwa", przy ul. Mickiewicza 17, to miejsce zamieszkania inżyniera van Haarena - osoby niezwykle zasłużonej dla Gdyni. Van Hareen był szefem holenderskiej spółki, która budowała gdyński port.

Willa Rybitwa

W okresie XX-lecia międzywojennego powstało też parę obiektów nieco większych, tzw. kamienic dochodowych. Wśród nich na uwagę zasługiwał dom "Opolanka", zbudowany dla rodziny Dutkiewiczów. Wzniesiony został w stylu funkcjonalizmu opływowego, nawiązującego do elementów okrętowych. Wyróżniają go zaokraglone balkony i narożniki oraz środkowa klatka schodowa, wyraźnie wystająca poza lico ściany.

Dom Opolanka

Przy ul. Mickiewicza 31 stoi willa "Danuta", nawiązująca swoją architekturą do tradycji patriotycznej, a więc z charakterystycznym dachem polskim łamanym, wysuniętą werandą i obowiązkowymi kolumnami.

Willa Danuta

Willa Rummla, to prosty w formie budynek przy ul. Mickiewicza 34, którą zamieszkiwał zasłużony działacz gospodarki morskiej i organizator “Żeglugi Polskiej” - Julian Rummel.

Willa Rummla

Tuż obok, przy ul. Mickiewicza 36, architekci Zbigniew Kupiec i Tadeusz Kossak zaprojektowali dom w stylu funkcjonalizmu romantycznego, wyróżniający się płaskorzeźbami w medalionach, zdobiących fasadę i ogrodzenie budynku. W willi mieszkał działacz gospodarki morskiej i doktor nauk prawnych - Stanisław Darski.

Willa Stanisława Darskiego

Wędrując w dół ul. Mickiewicza, dochodzi się do ronda ozdobionego popiersiem Henryka Sienkiewicza. Pomnik został odsłonięty w 1924 r., a w 1939 r. uchroniony przed zniszczeniem przez gdyńskich harcerzy.

Przy rondzie zwraca uwagę budynek zbudowany w 1935 r. dla firmy “Polskarob”, zajmującej się handlem ze Szwecją. Mieściły się w niej biura oraz mieszkanie właściciela firmy, a całość otoczona była ogrodem o powierzchni 6 tys. metrów kwadratowych. Architekt Stanisław Płoski zaprojektował go w stylu funkcjonalizmu opływowego, zaokrąglając narożniki i ozdabiając budynek okrągłym oknem. W czasie II wojmy światowej urzędowało tu Gestapo, a po jej zakończeniu Urząd Bezpieczeństwa. Dzisiaj obiekt jest w rękach Wojska Polskiego.

Budynek firmy Polskarob

Po przeciwległej stronie ronda, przy ul. Sienkiewicza 39, stoi budynek autorstwa Wacława Tomaszewskiego. Był to obiekt biurowo-mieszkalny firmy Gdynika, która zajmowała sie obsługa portu. Architektura budynku nawiązuje do stylu funkcjonalizmu kubicznego, którego podstawową formą jest sześcian.

Budynek firmy Gdynika

W bezpośrednim sąsiedztwie posiadłości należącej do firmy Gdynika stoi mocno dzisiaj zaniedbany, o nieuregulowanych stosunkach prawnych, dworek zbudowany w 1923 r. dla doktorowej Janiny Szumlańskiej, nazywany od jej nazwiska "Szumką". Autorami projektu byli Roman Wojkiewicz i Marian Baranowski, ci sami, którzy zbudowali kościół Najswietszej Marii Panny przy ul. Świętojańskiej.

Willa Szumka

"Łosiówka", przy ul. Korzeniowskiego 7, to dzisiejsza siedziba Sądu Marynarki Wojennej, a pierwotnie willa hrabiny Magdaleny Łosiowej. Budynek zaprojektowany przez Zbigniewa Kupca i Tadeusza Kossaka, zwraca uwagę charakterystyczna pergolą i podcieniowym wejściem oraz idealnie wkomponowanym w całość ogrodzeniem.

Willa Łosiówka

Przy ul. Korzeniowskiego 14 stoi willa z czerwonej cegły, zbudowana według projektu spółki Zbigniew Kupiec - Tadeusz Kossak, która zamieszkiwał prezes Interesantów Portu Gdyńskiego - Napoleon Korzon.

Willa Napoleona Korzona

Ulice Korzeniowskiego zdobi też bliźniacza willa zbudowana w 1936 dla kapitanów Czesława Antkowiaka i Jerzego Prokulskiego, również autorstwa spółki Zbigniew Kupiec - Tadeusz Kossak. Elewacje obu budynków pokryte zostały klinkierowymi płytkami koloru piaskowego, a ich garaże i ogrodzenie stanowiły spójna całość.

Willa bliźniacza

Nietypową nazwę przybrała willa, stojąca przy dzisiejszej ul. Sieroszewskiego, a dawniej Sokolej. Należała do Janiny Rudowskiej, a ochrzczona została mianem “Pierwsza”. Zaprojektował ją Tadeusz Zieliński.

Willa Pierwsza

W głębi, za ogrodem wili “Pierwszej” do dzisiaj stoi willa “Kolonia”, w której po II wojnie światowej mieściło się Liceum Plastyczne.

Dawna siedziba Liceum Plastycznego

Przebudowywana obecnie willa “Sadyba”, przy ul. Sieroszewskiego 8, zaprojektowana została w stylu swojskiego baroku przez Tadeusza Zielińskiego i należała do Anny i Jerzego Lothów. Jego trójkatny szczyt charakteryzuje się niezwykle łagodną, opływową linią.

Willa Sadyba

Najbardziej reprezentacyjnym budynkiem na Kamiennej Górze jest wystawiona w 1921 r. willa “Sokola”, należąca do Ryszarda Gałczyńskiego, prezesa Pierwszego Polskiego Towarzystwa Kąpieli Morskich. Jej projektant Tadeusz Zieliński wzorował się na Pałacu Łazienkowskim i nadał mu formę klasycystyczną, podkreśloną przez dwie kolumny z jońskimi głowicami.

Willa Sokola

Ulica Sieroszewskiego 8 to letni adres Wacława Sieroszewskiego - pisarza i przyjaciela Józefa Piłsudskiego. Dom został pod koniec XX wieku wyremontowany bez poszanowania zasad konserwacji zabytku i dzisiaj szpeci go plastikowa okładzina.

Willa Wacława Sieroszewskiego

Dawna ulicę Sokolą, dzisiaj Sieroszewskiego, zamyka willa Mariana Piotrowskiego, w czasie II wojny światowej adiutanta generała Władysława Sikorskiego. Budynek autorstwa spółki Zbigniew Kupiec - Tadeusz Kossak to wzorcowy przykład funkcjonalizmu kubicznego, o wzorcowej grze kolorystycznej elewacji, popsutej niedawno przez usunięcie z niej koloru piaskowego.

Willa Mariana Piotrowskiego

Ulicę Korzeniowskiego, pod numerem 3/5 zdobi zadbana dzisiaj willa bliźniacza Zofii i Bronislawa Krethlow oraz księdza Bronisława Dembowskiego. Dom, a wczesniej pawilon „Mały Domek“ zaprojektował Jerzy Muller.

Willa Zofii i Bronislawa Krethlow

U nasady ul. Korzeniowskiego stoi klasycystyczny dworek - willa „Baśka“. Jest autorstwa warszawskiego architekta Oskara Sosnowskiego. Pod koniec XX wiekubudynek został rozebrany i w jego miejscu postawiona dokładna kopia pierwowzoru. Przy okazji dobudowano do niej komplekst apartamentowy, przytłaczający niestety wille „matkę“.

Willa Baśka

Na ulicy Sienkiewicza wzrok przyciąga willa pod numerem 42, ozdobiona kontrastowym tynkiem lica oraz wyraźnymi arkadami okien. To willa „Mare Nostrum“ (morze nasze), zbudowana dla Mariana Pisarka.

Willa Mare Nostrum

Typowo funkcjonalistyczną formę ma willa stojąca przy ul. Sienkiewicza 27. Zaprojektował ją Stanisław Ziołowski, a na elewacji budynku można dostrzec niewyrażny napis „Ala“.

Willa Ala

Ulica Sędzickiego tworzy urokliwe zakole. Pod numerem 22 stoi tu willa „Zosieńka“, zbudowana w 1923 r. dla Zofii i Jana Sierakowskich. Charakteryzuje się wysuniętą przed lico werandą z balkonem i attyką o miękkich, barokowych formach oraz dachem polskim łamanym.

Willa Zosieńka

Sąsiedni budynek to willa “Otok”, o charakterystycznych cechach dworu polskiego. W szczycie znajduje się oryginalny kartusz herbowy byłego właściciela posesji Franciszka Otockiego, dzisiaj willa stoi opuszczona.

Willa Otok

Zakole ulicy Sędzickiego to także dawny Hotel Kaszubski, przed którym kwitło letniskowe życie Gdyni. Znakomity skwer z muszla koncertowa przyciągał mieszkańców i turystów. Niestety, w XX wieku muszle zastąpił kompleks akademika Akademii Morskiej, który całkowicie zasłonił widok na morze przedwojennemu dworkowi.

Hotel Kaszubski

Nieopodal Hotelu Kaszubskiego zachwyca urodą willa “Poznanianka” o harmonijnych kształtach klasycystycznych i elegancko wyrobionym frontonie, ozdobionym pilastrami. Całość nakryta jest dachem mansardowym.

Willa Poznanianka

W bezpośrednim sąsiedztwie nowego gmachu Muzeum Miasta Gdyni, trudno nie zauważyć dawnego hotelu Polska Riwiera przy ulicy Zawiszy Czarnego 1B, w którym dzisiaj mieści się Klub Marynarki Wojennej Riwiera.

Polska Riwiera

Od ćwierć wieku Kamienna Góra jest jako zespół wpisana do rejestru zabytków i stanowi znakomite miejsce na weekendowy spacer.

Osoba, która jako pierwsza odpowie na pytanie:

Jak się nazywa willa doktorowej Janiny Szumlańskiej?

Otrzyma publikację "Modernizm w Gdyni. Modernizm w Europie", prezentującą efekty międzynarodowej konferencji poświęconej architekturze okresu międzywojennego.

Następna wędrówka z przewodnikiem Elżbietą Zgołą odbędzie się 4 września.

Uczestniczki spaceru po Kamiennej Górze

Wernisaż: piątek, 16 lipca 2010, godz.18, ekspozycja do 03.09.2010

...a może lody...

...a może spacer...

...a może zwiedzanie...

...a może lody...

...a może sztuka...

...a może morze...

Do wszystkiego zachęca Galeria sztuki współczesnej Od czasu do czasu.

W Gdyni przy ulicy Armatorów 31, pod hasłem ...a może morze... będzie miała miejsce kolejna wystawa. Gosia Golińska i Ewa Konieczna-Pilachowska w zaproszeniu skierowanym do artystek i artystów wywołały wakacyjne tematy i mają nadzieję, że 17 spojrzeń na morze (tyle osób przezentuje swoje prace), niczym 17 mgnień wiosny - wzbudzą emocje.

Swoje prace między innymi wystawi Bożena Lesiak, której majowa przentacja Tulipany zrobiła furorę w Trójmieście, Michał Zaborowski znany z zeszłorocznej wystawy towarzyszącej 32 FPFF, doktor honoris causa łódzkiej filmówki profesor Jerzy Mierzejewski, ale także Julita Malinowska i Barbara Gębczak Janas.

Z gdańskiego środowiska zobaczymy również prace Piotra Kazigrotowskiego, Kasi Swinarskiej, Marka Okrassy, Joanny Ziółkowskiej, Janusza Osickiego, Małgorzaty Stankiewicz i Janiny Karczewskiej-Konieczny.

Położenie Galerii, w willi z ogrodem, gwarantuje udany spacer, udane zwiedzanie Orłowa i okolic, daje możliwość uczestniczenia w ciekawym zjawisku, jakim jest kultura. Prezentowane w tej wystawie przykłady sztuki są przyjazne, warte uwagi i zaproszenia do ekspozycji domowych.

Piękne przykłady malarstwa, rzeźby i ceramiki można oglądać w Galerii Od czasu do czasu

od 17-go lipca do 3-go września 2010 roku. Zapraszamy!

Galeria ,,Od czasu do czasu"

Gdynia, ul. Armatorów 31

wt.-pt.: 12-18, sob.: 11-16

Rada Dzielnicy Kamienna Góra zaprasza gdynian i turystów na spacer z przewodnikiem po Kamiennej Górze.
Zbiórka o godz. 12.00 przy krzyżu na szczycie Kamiennej Góry

Podobnie jak w pierwszym terminie (12 czerwca), prowadzącą była Elżbieta Zgoła - przewodnik z Oddziału Morskiego PTTK w Gdyni. Podczas ponad dwugodzinnej wędrówki uczestnicy mieli okazję zapoznać się z ważniejszymi zabytkami tej części miasta oraz osobami, które je zamieszkiwały. Ponadto z charakterystyczną dla siebie swadą Ela opowiedziała o kilkusetletniej historii oraz idei "miasta-ogrodu", która została tu zrealizowana na początku lat dwudzistych XX wieku.

Dla uczestników dotyczasowych spacerów nie brzmią już obco nazwy: Atma, Orla, Sokola, Szumka, a dla tych którzy chcieliby się zapoznać z fascynującą historią tego miejsca przewidziano kolejne spacery w dniach: 10 lipca, 4 i 18 września. Spotkanie zawsze pod krzyżem o godz. 12.

Autor: Jarosław Kaczmarczyk

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Do wspólnych spacerów po Kamiennej Górze zachęca prezes Koła Przewodników Miejskich i Terenowych Oddziału Morskiego PTTK w Gdyni, licencjonowany przewodnik turystyczny, mieszkaniec i wielki miłośnik Gdyni - Jarosław Kaczmarczyk.

Zapraszam do obejrzenia jego PROFILU na iBedekerze.

Tytuł: Spacer: Karwiny I Wzgórze Bernardowo - Łęg nad Sweliną - Sopot
Lokalizacja: Przystanek autobusowy - Karwiny I ul. Buraczana
Godzina rozpoczęcia: 10:00
Data: 2010-07-10
Godzina zakończenia: 15:00

Pomorska Komisja Turystyki d/s Osób Niepełnosprawnych PTTK w Gdańsku i Klub Krajoznawczy „BLIZA" O/M PTTK w Gdyni zapraszają na spacer: Karwiny I Wzgórze Bernardowo - Łęg nad Sweliną - Sopot.

Spotkanie uczestników na przystanku Karwiny I ul. Buraczana. Do udziału zaproszone są również osoby niepełnosprawne.

Ośrodek Kultury Kaszubsko-Pomorskiej przy Miejskiej Bibliotece Publicznej w Gdyni, zaprasza na kolejne spotkanie z dr. Tomaszem Rembalskim w ramach cyklu "O najstarszych dzielnicach Gdyni".

Tym razem tematem spotkania będą Gdynia i Grabówek.

Wstęp wolny.

W przedwojennej Gdyni jednym z najpopularniejszych miejsc uroczystych spotkań była „Riwiera” (ze zbiorów Muzeum Miasta Gdyni)

Tytuł: Jak jadano i bawiono się w przedwojennej Gdyni
Lokalizacja: Galeria Mariacka, ul. Mariacka 48, Gdańsk
Godzina rozpoczęcia: 17:00
Data: 2010-05-20
Godzina zakończenia: 18:00

„Stół jest jedynym miejscem, gdzie człowiek nigdy się nie nudzi przez pierwszą godzinę” – te słowa autorstwa Anthelme’a Brillant-Savarina będziemy mogli częściowo zweryfikować już 20 maja br., kiedy to historyk Barbara Męczykowska wygłosi w Galerii Mariackiej w Gdańsku wykład pt. „Organizacja przyjęć proszonych w latach II RP na przykładzie życia towarzyskiego Gdyni”.

Wystąpienie będzie opisywać sposób, w jaki panie domów przygotowywały się na przyjęcie gości podczas uroczystych kolacji. Ten bardzo skomplikowany proces pochłaniał często bardzo dużo czasu, dlatego też liczne kobiece czasopisma podpowiadały gospodyniom, jak najlepiej wykonać postawione przed nimi zadanie. Nie zabraknie więc ani wzorów zaproszeń, ani opisów potraw. Poruszone zostaną także kwestie odpowiedniego przystrojenia stołów i zachowania się przy nich, ale również słuchacze dowiedzą się, gdzie można było w Gdyni zjeść poza domem.

Spotkanie będzie już kolejnym wykładem z cyklu popularnonaukowych spotkań „Wieczory Mariackie”, które są adresowane do wszystkich miłośników szeroko rozumianej historii Pomorza w XIX i XX w. Organizowane od listopada ub. r. w każdy trzeci czwartek miesiąca spotkania przyciągają coraz większą publikę. Kameralna atmosfera, poczęstunek dla gości, a także lokalizacja galerii w jednym z najbardziej urokliwych zakątków miasta to z pewnością dodatkowe atuty spotkań „Wieczory Mariackie”.

Organizatorami „Wieczorów Mariackich” jest oddział gdański Stowarzyszenia Civitas Christiana oraz Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Gdańsku.

Wstęp wolny.

Zdjęcie ze strony www.gdynia.pl

Prawdziwy zabytek. Jest jak w starym kawale. Spotykają się gdańszczanin, sopocianin i gdynianin. Ten pierwszy mówi: U nas to są zabytki nawet sprzed 1000 lat, sopocianin na to: nasze kąpielisko ma 200 lat i mamy wczesnośredniowieczne grodzisko, a gdynianin: a u nas są zabytkowe.. – no i tu właśnie publika zaczyna się śmiać.

Jeśli chodzi o historię i zabytki to każdy gdynianin jest trochę ubogim krewnym innych mieszkańców Trójmiasta. No bo co my tu mamy za zabytki, nawet nie stuletnie. Z takim Gdańskiem to się nie ma co równać. Ale jest w Gdyni „prawdziwy” zabytek, sięgający korzeniami średniowiecza.

Mam tu na myśli kościół p.w. Św. Michała Archanioła na Oksywiu. Pierwsza pisemna wzmianka o tym kościele pochodzi z XIII w. (1224 r.). Z tych czasów w bryle budynku pozostały jedynie części murowanych ścian podtrzymujących drewnianą wieżę, wznosząca się nad wejściem do kościoła. Kościół był kilkukrotnie przebudowywany i niszczony (m.in. podczas wojen szwedzkich, czy II wojny światowej), ale nadal zachował charakter starego wiejskiego kościółka, który znakomicie koresponduje z niewysoką, wręcz małomiasteczkową, okoliczną zabudową. Całości obrazu dopełnia stary cmentarz, z dziewiętnastowiecznymi nagrobkami, opisywany w „Wietrze od morza” Stefana Żeromskiego. Tu zapomina się o prężności i nowoczesności, którymi tak lubi chwalić się Gdynia, a przypomina o jej kaszubskich korzeniach i morskiej tradycji. Tutejsza parafia jest zaliczana do najstarszych na Pomorzu.

Wystrój wnętrza kościoła jest utrzymany w stylu baroku i rokoko. Na szczególną uwagę zasługuje jedynie gotycki krucyfiks.

Dużo ciekawszy jest spacer wokół kościoła. Wspomniany cmentarz, położony na nadmorskim wzgórzu (niektórzy twierdzą, że najpiękniej w Polsce) jest miejscem spoczynku zasłużonych dla Kaszub Antoniego Abrahama i Bernarda Chrzanowskiego oraz błogosławionego ks. Władysława Miegonia. Na nagrobkach można odczytać nazwiska starych gdyńskich rodów: Skwierczów i Kurrów. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu z cmentarza widać było rozciągające się poniżej morze.

Panteon Marynarki Wojennej

Na ścianach kościoła umieszczone są liczne tablice upamiętniające m.in. polskie okręty zatopione podczas II wojny oraz oficerów Marynarki Wojennej pomordowanych w czasach stalinowskich, to tzw. panteon Marynarki Wojennej.

Oksywski spacer proponuję przedłużyć prowadzącą na północ od kościoła ul. Dickmana i dojść do Osady Rybackiej. Tam, klucząc między ostatnimi domkami rybaków, można zejść z oksywskiego klifu na wąską plażę.

Na oksywskiej plaży

* * *

Byłbym niesprawiedliwy, gdybym pisząc o najstarszym gdyńskim zabytku pominął inny kościół, położony w dzielnicy Chylonia, pw. Św. Mikołaja. Znajduje się tam najstarsza w Gdyni rzeźba, gotycka Pieta z XV wieku.

* * *

Kościół św. Michała Archanioła, Gdynia, ul Płk. Dąbka (u zbiegu z ul. Arciszewskich). Dojechać od dworca można autobusem nr 150.

Autor: Bogusław Pinkiewicz

Staruszkowie na ławeczce

Mężczyzna przechodzący bladym świtem przez plac Kaszubski zatrzymał się przy rzeźbie przedstawiającej parę staruszków siedzących na ławce. Odłożył niesione torby i z szacunkiem uścisnął najpierw spiżowy palec staruszka, a potem rękę wyrzeźbionej obok kobiety. Uśmiechnął się, podniósł torby i ruszył dalej swoją drogą.

Nie on jeden osobisty kontakt z rzeźbą uważa za dobrą wróżbę. Z bliska widać, że te dwa elementy pomnika (palec i ręka) są wytarte od częstego ściskania.

A przecież rzeźba stoi tu zaledwie kilka lat. Dobre zwyczaje szybko się przyjmują.

Dlatego i ja uważam spiżową ławeczkę z uwiecznionymi na niej staruszkami za dobre miejsce na rozpoczęcie spaceru ulicą Świętojańską w Gdyni, która jest przedłużeniem placu Kaszubskiego w kierunku południowym.

Taki spacer to osobisty kontakt z mitem miasta Gdyni we wszystkich jego odsłonach, przedwojennej, powojennej i w wersji współczesnej. Pierwszej, gdy miasto to było oknem na świat II Rzeczpospolitej, symbolem jej siły gospodarczej zdolnej w ciągu niespełna piętnastu lat postawić od podstaw ponad stutysięczne miasto. Druga odsłona to Gdynia bogata marynarską zaradnością, handlowe zaplecze Trójmiasta napędzane baltonowskim dobrobytem. Kres temu położył wolny rynek, ale przysłowiowa gdyńska przedsiębiorczość oraz otwartość jest i współcześnie wykorzystywana do kreowania wizerunku miasta.

Wracając do figur staruszków, to nawiązują one do historii stojącej obok kamienicy Jakuba Scheibe, zwanej pierwszym gdyńskim drapaczem chmur (pięć pięter). Ma ona charakterystyczny wysoki narożnik na ostatniej kondygnacji. Ponoć zbudowany po to, żeby żona właściciela domu mogła wyglądać męża wracającego z morza. Ten właśnie budynek wskazuje szczęśliwy palec spiżowego staruszka.

Na tym spacerze napotkamy jeszcze dwie wyrzeźbione figury. Pierwszą kilkadziesiąt metrów dalej. To monument przedstawiający Antoniego Abrahama, wielkie chłopisko z nastroszonym wąsem i rękach jak cepy. Drugą figurę spotkamy na końcu spaceru.

Ulica Świętojańska jest sama w sobie swoistym pomnikiem. Ponieważ budowano ją bardzo szybko to stała się klinicznym przykładem panujących w okresie międzywojennym mód i stylów architektonicznych. Nie zdążyły tu się nawarstwić przebudowy i modernizacje typowe dla zabudów tworzących się ewolucyjnie, przez wieki. To pomnik międzywojennej myśli urbanistycznej i architektonicznej. Spacerując tu warto też pamiętać, że wiele z oglądanych kamienic budowano gdy dookoła rosło zboże i pasły się krowy, a ulica była wytyczona przy pomocy palików.

Na początku popatrzmy na pewien charakterystyczny szczegół. Otóż większość budynków ma najwyższe piętra „cofnięte” w stosunku do frontu. Wynikało to z obowiązujących podczas ich budowy przepisów, a wprowadzonych z obawy przed powstaniem ciemnych ulic – wąwozów. Z reguły już piąte piętro jest „wciągnięte” w głąb obrysu budynku.

Tu jeszcze trzy zdania na temat architektury. Można wymienić trzy podstawowe style w jakich budowano kamienice przy omawianej ulicy (jak i w całej przedwojennej Gdyni): historycyzm, funkcjonalizm i funkcjonalizm ekspresyjny. Ten pierwszy, najwcześniejszy, charakteryzują wysokie spadziste dachy, loggie, nawiązujące do architektury antycznej trójkątne frontony i pilastry. Funkcjonalizm to minimum ozdób, proste, geometryczne bryły. A funkcjonalizm ekspresyjny, zwany też funkcjonalizmem opływowym to jest to, co w gdyńskiej architekturze najlepsze: jasne fasady, zaokrąglone narożniki i balkony, nawiązujące do wystroju okrętowego.

I wszystko to mamy przy ulicy Świętojańskiej. I mówiąc szczerze niewiele więcej. Architektoniczny zegar tykał tu tylko 15 lat.

Po wojnie ulica Świętojańska zaczęła tracić charakter eleganckiej dzielnicy mieszkaniowej, ale aż do lat dziewięćdziesiątych razem z całym śródmieściem Gdyni utrzymywała charakter centrum handlowego i rozrywkowego. Wielu do dziś z sentymentem wspomina tamte czasy i takie przybytki jak Liliput, SIM, czy A-bar.

Ostatnimi czasy z handlu i wyszynku ulica przestawia się na gastronomię i banki. Pod tym względem oferuje bogactwo wcześniej nie spotykane. Nie sposób tu wymienić wszystkie lokale gastronomiczne, ani szczegółowo rodzajów oferowanej kuchni. Jest azjatycka (wietnamska, chińska), śródziemnomorska (włoska, grecka), typowo polska i mieszana, od smażalni, przez kawiarnię po wykwintną restaurację.

To samo można powiedzieć o oddziałach banków i różnych pośrednictwach kredytowych. Tyle, że banki mają trochę trudniej. W ocenie magistratu jest ich za dużo.

Za to dynamiczny rozwój na polu żywieniowym cieszy się przychylnością władz miasta, które gastronomią chcą się przeciwstawić zalewowi banków zajmujących każdy atrakcyjny lokal.

Zanim jednak zaczniemy jeść chciałbym zwrócić uwagę na kilka ciekawostek. Idąc w górę ulicy po lewej stronie miniemy kamienicę pod. nr. 9. Budynek ten o tyle interesujący, że w latach czterdziestych i pięćdziesiątych siedzibę tu miała Informacja Wojskowa, czyli wojskowa bezpieka. Jeszcze dwadzieścia lat temu na ścianach piwnic widniały napisy wyryte przez więźniów. Na pobliskim trawniku jest obelisk upamiętniający tamte ponure czasy. Potem rezydowało tam Społem. Obecnie kamienica wróciła do prawowitego właściciela.

Wyżej po prawej stronie zobaczymy dom jakby zupełnie z innej bajki, wyraźnie odbiegający od wielkomiejskiego stylu całej ulicy. Stoi przy skrzyżowaniu z ul. 10 lutego. To dom Jana Radtkego, pierwszego polskiego wójta Gdyni. Jednopiętrowy, budowany w stylu „szwajcarskim”, który obowiązywał gdy nasze miasto było tylko modną wsią letniskową.

Już za skrzyżowaniem, wśród krzewów, znajdziemy tablicę upamiętniająca Stefana Żeromskiego. Bywał ponoć w domu, który stał w tym miejscu i gościł u wójta Radtkego.

Jeśli ktoś szuka bardziej spersonalizowanych przykładów „gdyńskiego ducha”, to polecam kamienice mecenasa Leona Stankiewicza pod nr 53. W pięknie odrestaurowanej bramie można tam obejrzeć niezwykłą wystawę. Wiszą fotografie Gdyni sprzed lat i twórców tego budynku, a opisy i dokumenty przybliżają zwiedzającym historię miejsca. Takie małe prywatne muzeum. Czy trzeba lepszego przykładu lokalnego patriotyzmu i dumy z dzieła przodków?

Tak swoją drogą my, gdynianie, lubimy wszystko, co przydaje odrobiny patyny miastu. Taki drobny kompleks w stosunku do Gdańska i Sopotu.

Wspomniana wystawa towarzyszy ekskluzywnemu butikowi. Taki pomysł zaadaptowania bramy na elegancki, mały sklepik podchwyciło kilku innych kamieniczników.

Z historią pożegnamy się wraz ze skrzyżowaniem z al. Piłsudskiego. Ostatnie kilkaset metrów ulicy to jedno wielkie kretowisko pełne budowlanych maszyn. Powstaje węzeł drogowy Wzgórza św. Maksymiliana. Ma w przyszłości połączyć tę część miasta z Droga Różową.

Proponuję jednak te wykopy obejść i dojść do samego końca ulicy gdzie stoi figura św. Jana Nepomucena. Patrona ulicy, od którego wzięła ona swoją nazwę. Kapliczka stoi tuż przy torach kolejki SKM 1800 metrów w linii prostej i 23 metry w pionie od spiżowej ławeczki na której przysiadło dwoje staruszków.

Autor: Bogusław Pinkiewicz

Pisząc korzystałem z Ratusza, biuletynu Urzędu Miasta Gdyni 2 – 8 kwietnia oraz z „Na styku dwóch epok, Architektura gdyńskich kamienic” Maria J. Sołtysik wyd Alter Ego Gdynia 2003 r.