Adam Wojcieszonek

Tak wielu osób na spotkaniu z członkami Pomorskiego Klubu Eksploracyjnego w filii nr 15 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gdyni nie spodziewał się chyba nikt. O godz. 18, kiedy eksploratorzy zabrali wszystkich w podróż do podziemnej Gdyni, do budynku nie sposób było wejść. Część zmuszona zatem była pozostać na zewnątrz.

- Szkoda, że spotkanie nie odbywa się w Pomorskim Parku Naukowo-Technologicznym albo w Muzeum Miasta Gdyni. To są przecież doskonałe miejsca, gdzie takie wydarzenia mogłyby się odbywać - żalił się jeden z uczestników, do którego tak jak do wielu, dochodziły tylko strzępki informacji i część zdjęć prezentowanych przez eksploratorów.

Aż strach pomyśleć, co będzie się działo przy al. Piłsudskiego, gdy gościem biblioteki będzie Marek Kamiński. Spotkanie z podróżnikiem zaplanowane jest na wiosnę.

Komu udało się dostać do środka, mógł przez ponad godzinę posłuchać opowieści Adama Wojcieszonka, członka Pomorskiego Klubu Eksploracyjnego, który z ogromną pasją dzielił się z obecnymi opowieściami na temat wypraw do podziemi Gdyni. Nie odnosił się tylko do teraźniejszości, prezentował historyczne źródła i cytaty mówiące o danych miejscach oraz mapy tuneli i korytarzy. Wcześniej wystąpiła jego żona Joanna, która zaprezentowała fotografię dawnej linii Gdynia - Kokoszki, opowiadając o jej historii i istniejących do dzisiaj śladach. To właśnie głównie dzięki temu zdjęciu, a także fotografiom Adama, przesłanym na konkurs fotograficzny, organizowany przez gdyńską bibliotekę, młodzi eksploratorzy zostali zauważeni i zaproszeni do podzielenia się swoją wiedzą. Wykład był podzielony geograficznie. Każda dzielnica Gdyni znalazła w opowieści swoje miejsce. Słuchacze, co chwilę ożywiali się, gdy fragment dotyczył ich miejsca zamieszkania.

Adam Wojcieszonek w ogniu pytań

Nie zabrakło też pytań z sali. Wiele osób podejmowało dialog z eksploratorem, dociekając, czy w danej okolicy nie ma jeszcze jakiegoś przejścia. Pan Adam przyznawał, że nie jest to wykluczone, ponieważ to, co prezentuje nie jest wszystkim, co znajduje się pod ziemią. Jeszcze wiele korytarzy, przejść i tuneli czeka na odkrycie. Jak sam mówił, woli nie wypowiadać się o miejscach, gdzie nie był i o których niewiele wie. Największą uwagę skupiały jednak zdjęcia relacjonujące wyprawy. Każde, mające osobną historię, obrazowało jak nierzadko wielki wysiłek i trud musieli podjąć eksploratorzy, by trafić do celu.

Po zakończeniu spotkania nie zabrakło czasu na bezpośrednie pytania i głębsze wyjaśnienia. Pan Adam, któremu podczas wykładu towarzyszyła równie mocno zaangażowana w działalność klubu żona Joanna, znalazł też chwilę, aby opowiedzieć o początkach swojej pasji.

- Zaczęła się ona wiele lat temu, miałem wtedy kilkanaście lat. Moje badania zaczęły się od eksploracji Wału Pomorskiego w Pile, gdzie mieszkali moi rodzice. Na początku byli mojemu zainteresowaniu II wojną światową przeciwni, ale z czasem zrozumieli, że to coś, co naprawdę sprawia mi radość. To moje drugie życie - wyjaśniał.

Adam Wojcieszonek w ogniu pytań

To drugie życie spędzane jest też poza Trójmiastem. Członkowie organizują wyprawy do Czech oraz na Śląsk, gdzie można znaleźć prawdziwe podziemne "atrakcje". Tam zajmują się przede wszystkim eksploracją starych kopalń, fortów i twierdz. Zaznaczają, że nie mają nic wspólnego z grotołazami, z którymi często są myleni i czekają na kolejnych chętnych. Co musi cieszyć, w czasach internetu i innych rozrywek do klubu garnie się wielu młodych, zainteresowanych eksploracją. Nie wszystkim jednak się udaje.

- Trzeba tego bardzo chcieć, a jednocześnie wyłączyć "miejskie myślenie". W miastach nie ma czasu często nawet na zbieranie znaczków, a co dopiero na tak zajmujące hobby jak eksploracja - dodawał.

Być może już niebawem eksploratorzy jeszcze raz będą mieli szansę zaprezentować swoje osiągnięcia. Materiału na opowieść, jak sami przyznają, nie powinno zabraknąć. Być może wtedy całość odbędzie się w bardziej sprzyjających warunkach, bo jeśli eksploratorzy wychodzą na powierzchnię, to warto ich ugościć, żeby chcieli wracać do Gdyni częściej.

Autor: Franciszek Zawadzki

Biblioteka Społeczna na Stogach zaprasza na wykład dr. hab. inż. architekta Piotra Lorensa, zatytułowany "Rozwój obszarów nadwodnych, poportowych i poprzemysłowych jako szansa dla Gdańska w ogólności i dla Stogów w szczególności - na przykładzie rozwiązań światowych i naszych lokalnych planów działania".

Podczas dyskusji o wolności

Wrzeszczańska księgarnia Fikcja Café stała się świadkiem narodzin nieformalnej wspólnoty ludzi, których pasją jest dysputa. Oto bowiem na trójmiejskim gruncie została zaszczepiona inicjatywa, od paru lat z powodzeniem funkcjonująca w innych miastach Polski, polegająca na "uzupełnianiu deficytów swojej mądrości". Drogą do owego szczytnego celu jest... rozmowa, a spotkania zostały nazwane imieniem Sokrates Café.

Koordynator przedsięwzięcia Tomasz Hołdys, odpowiadając na łamach portalu www.trojmiasto.pl, na pytanie o powód zorganizowania w Trójmieście filii Sokrates Café, powiedział: - "Zawsze szukałem dziury w całym, a już szczególnie podczas rozmów ze znajomymi." Jako że od lat znam Tomasza, trudno mi się nie zgodzić z tym stwierdzeniem. Nie przypadkiem w moim domu funkcjonuje termin "nie hołdysuj", co jest równoważne z określeniem "nie filozofuj". Nie jestem zapaloną dyskutantką, niemniej jakaś wewnętrzna siła kazała mi pójść na spotkanie, inaugurujące działalność Sokrates Café,  w którym przywództwo objął Tomasz.

W niewielkiej księgarni (nad restauracją Newska) pojawiło się ponad trzydzieści osób, zwabionych perspektywą dyskusji.

Podstawą tego rodzaju spotkań jest zgłaszanie przez uczestników pytań, z których w wyniku głosowania wybierane jest najciekawsze i ono staje się motywem przewodnim wieczoru. Każdy chętny zapisuje się w kolejce do głosu, a w przypadku potrzeby wypowiedzenia się poza kolejnością, ma możliwość odniesienia się do usłyszanych słów na zasadzie "ad vocem". Nad całością dyskusji panuje moderator, oddający kolejno głos interlokutorom.

Podczas inauguracyjnego spotkania propozycja pierwszego zgłoszonego pytania brzmiała "Jak na wolność jednostki wpływa społeczeństwo?" W rezultacie ewolucji przekształciło się w kwestię "Czym jest wolność?", a w wyniku głosowania, zostało wybrane jako temat wiodący.

Godzinna dyskusja pokazała, jak wiele odcieni może mieć owa wolność. Padały wielorakie stwierdzenia, definicje, hasła - w swoim myśleniu jestem wolny; wolność dotyczy jedynie wąskiego obszaru; nie ma wolnej myśli; wolności jest coraz mniej; brak pieniędzy jest ograniczeniem wolności; wolność kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność drugiego człowieka; głupszy jest bardziej wolny (?); wolność to możliwość realizacji celów; nikt nie może o sobie powiedzieć, że jest wolny; wolność jest obiektywna i subiektywna; wrażenie wolności; wolność to prawo; wolny "od" i wolny "do"; łatwiej zdefiniować wolność w sposób negatywny...

W spotkaniach Sokrates Café może wziąć udział każdy. Nie jest ważne wykształcenie, płeć, kolor skóry czy wiek. Podstawową zasadą, regulującą funkcjonowanie grupy ma być wzajemny szacunek, umiejętność nie tylko mówienia, ale również słuchania, kultura i atakowanie poglądów, a nie uczestników dyskusji. Spotkanie inaugurujące stało się sukcesem zarówno moderatora - Tomasza Hołdysa, jak i tych wszystkich, którzy z ciekawości przyszli do gościnnej Fikcja Café. Dyskusja była ożywiona i rzeczowa, co pozwala przypuszczać, że podczas następnego spotkania, które odbędzie się 24 marca o godz. 18, najzwyczajniej zabraknie miejsc.

Zapraszam do lektury Pamiętnika Budowy Stadionu.

Click here to view the embedded video.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

 

Uczestnicy debaty

Politechnika Gdańska, we współpracy z redakcją Dziennika Bałtyckiego, zorganizowała debatę społeczną, poświęconą koncepcji zagospodarowania kampusu uczelni. Do udziału w niej zostali zaproszeni przedstawiciele gminy odpowiedzialni za politykę przestrzenną oraz miłośnicy Wrzeszcza. Tych ostatnich była niestety zaledwie garstka...

- To spotkanie odbywa się o zbyt wczesnej godzinie, stąd jest nas tak mało. Wiadomo, że mieszkańcy Wrzeszcza to bardzo aktywna społeczność, ale pracująca, stąd przybycie na debatę o godz. 16 było dla większości niemożliwe, a szkoda - żaliła się jedna z aktywnych mieszkanek dzielnicy.

Debatę, którą prowadzili - Zuzanna Marcińczyk, redaktor serwisu internetowego Politechniki Gdańskiej i Lech Parell z redakcji Dziennika Bałtyckiego, rozpoczęła prezentacja wizji rozwoju kampusu, przedstawiona przez przewodniczącą zespołu ds. rozwoju przestrzennego Politechniki Gdańskiej, dr. hab. inż. arch. Lucynę Nykę.

Kampus, czyli sieć powiązań

Idea stworzenia wizji, co na wstępie podkreśliła Lucyna Nyka, wynikła z potrzeby skoordynowania planów rozwojowych i inwestycji prowadzonych przez poszczególne wydziały. W celu jej opracowania architekci przyjrzeli się dwunastu ośrodkom akademickim na świecie. Najbardziej zbliżony do obiektów i otoczenia Politechniki Gdańskiej okazał się być kampus Uniwersytetu w Prinston i on też posłużył jako swego rodzaju wzorzec.

Dalekosiężna wizja (perspektywa 20 lat) stworzenia nowoczesnego kampusu, przewiduje ograniczenie ruchu kołowego, wybudowanie podziemnych parkingów i stworzenie przestrzeni publicznej, stanowiącej miejsce dla wypoczynku czy ekspozycji sztuki i zabytków techniki. Priorytetem ma się stać wykorzystanie potencjału środowiska, a więc wzgórz morenowych, pobliskich lasów czy parku akademickiego. Uwagę architektów przykuwa Potok Królewski, dzisiaj w znakomitej części skanalizowany. Wyeksponowanie jego wód, stworzenie kaskad czy fontann, w połączeniu z ciągiem zieleni "schodzącej" z wzgórz morenowych, stanowiłoby znakomite tło dla podkreślenia urody historycznych budynków. Architekci zaplanowali też stworzenie powiązań z siatką ulic Wrzeszcza oraz podkreślili zamiar otwarcia się i udostępnienia terenów kampusu mieszkańcom miasta.

Czas pytań, chwilami bez odpowiedzi

Pierwsze i wydawałoby się podstawowe pytanie, zadał rektorowi Henrykowi Krawczykowi Lech Parell. - Czy są środki na realizację przedstawionej wizji?

- Hasło promocyjne naszej uczelni brzmi - Politechnika Gdańska uniwersytetem technicznym z wyobraźnią - rozpoczął swoją wypowiedź rektor. Gdybyśmy zaczęli myśleć o pieniądzach, nie powstałyby nowe wyzwania i nowe projekty. Źródła finansowania mogą być różne - sponsorzy i fundusze europejskie, a wiele możemy zrobić własnym sumptem - kontynuował.

Rektor wymienił środki, które uczelni udało się uzyskać na nowe budynki i rozwój laboratorium, natomiast fundusze na rozwój zaprojektowanej wizji pozostały w sferze zamiarów ich pozyskania, co jak wiadomo, nie zawsze przekuwa się w rzeczywistość. Nie ulega jednak wątpliwości, że pozyskanie środków musi poprzedzić koncepcja rozwoju i nad nią właśnie pracuje powołany do tego zespół.

Magdalena Koprowska z Biura Rozwoju Gdańska przyklasnęła zaprezentowanej wizji. Szalenie jej się spodobał pomysł odkrycia potoku i zamknięcia kampusu dla ruchu kołowego. - Czy to jednak nie odbędzie się kosztem okolicznych mieszkańców? - pytała. Zasugerowała jednocześnie uwzględnienie w koncepcji rozbudowy kampusu sieci gastronomi, bo dzisiaj, jak dodała, to ogromna ułomność uczelni.

- Początek jest ciekawy, zobaczymy co będzie dalej - zakończyła.

Po "inżyniersku", jak sam powiedział, ocenił wizję Prorektor d/s Kształcenia i Rozwoju Waldemar Kamrat. Zauważył, że ze względu na warunki gruntowe, budowa podziemnych parkingów to ogromne wyzwanie finansowe, podczas gdy uczelnia potrzebuje nowych sal wykładowych, remontu istniejącej infrastruktury czy choćby stworzenia przedszkola dla dzieci studentów i pracowników.

- Student wodą z fontanny nie naje się, więc w tej pięknej wizji potrzeba uwzględnić problemy dnia dzisiejszego - torpedował na swój sposób powstałą wizję, zapominając niejako, że to dzisiejsze władze uczelni, w tym on sam, są odpowiedzialne za owo rozwiązywanie aktualnych potrzeb.

Prawdziwym wizjonerem okazał się Andrzej Duch, dyrektor Wydziału Urbanistyki i Architektury UM w Gdańsku, który zasugerował wyjście uczelni poza ulice Traugutta. Zauważył, że uczelniane tereny sięgają wzgórz morenowych, za ulicę Wileńską i one właśnie mogłyby być przeznaczone na budowanie nowych budynków oraz tworzenie parkingów.

- Rozwiązanie, które przedstawiła dziekan Lucyna Nyka jest o tyle proste, że wiadomo, iż architekci sobie z nim poradzą, jest to bowiem równanie z jedną niewiadomą - kasą - mówił. Pomysły, które zaproponował, przekształcenie (po zakończeniu budowy stadionu PGE ARENA) stadionu przy Traugutta w międzyuczelniany ośrodek sportu, czy zamiana osiedla Abbega w hotel asystencki - to już według dyrektora ogromne wyzwanie i równianie z wieloma niewiadomymi.

Za przedstawioną wizję pochwaliła architektów Lidia Makowska, zwracając uwagę na fakt braku w Gdańsku wspólnych koncepcji na zagospodarowanie całych kwartałów miasta, natomiast Jakub Szczepański podkreślił konieczność budowania powiązań z otoczeniem. - Obecnie problem podziału to element kryzysu współczesnego miasta - mówił.

Pytanie, jakże aktualne z racji toczącej się dyskusji dotyczącej zabudowy Wyspy Spichrzów, skierowane przez Zuzannę Marcińczyk do architekta Krzysztofa Szarejko, a dotyczące architektury planowanego przedsięwzięcia, pozostało de facto bez odpowiedzi, co natychmiast zauważył Jan Buczkowski.

- Może architektowi było niezręcznie, ja nim nie jestem, więc mogę się wypowiedzieć w tej kwestii. - Architekt projektujący obiekty politechniczne stworzył architekturę współczesną i odpowiedź wydaje się oczywista. Potrzebujemy dobrej, współczesnej architektury. A czy ma nawiązywać do istniejącej? Oczywiście, ale jak to będzie zrobione, to już kwestia polotu architekta i otwarcia się na dobra architektury. Nie stać nas na międzynarodowe konkursy, nie stać nas również na naśladownictwo, czemu przyklasnął architekt Jakub Szczepański. Na debatę nie przybył zaproszony Andrzej Januszajtis, gdyby był, dyskusja na ten temat zapewne byłaby ożywiona...

Na zakończenie spotkania głos w dyskusji zabrali przysłuchujący się debacie zebrani. Ich pytania dotyczyły jednak przede wszystkim bieżących potrzeb - parkingu dla rowerów, przedszkola czy problemom z parkowaniem.

Debata przeszła do historii, należy mieć nadzieję, że odbędą się kolejne, i że na kształt wizji rozbudowy kampusu Politechniki Gdańskiej będą mieli wpływ mieszkańcy Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem wrzeszczan.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

 

Zabudowa Suchanina / Fot. Aleksander Masłowski

Suchanino to dzielnica jakich wiele. Jeśli spojrzymy na mapę, wyda nam się wręcz małe. Nie zawsze tak jednak było.

Wieś wzmiankowana jest już w 1344 r., w więc w czasach, kiedy Kościół Mariacki, i to ten stary, znacznie mniejszy od dzisiejszego, był budowany zaledwie od roku. Wtedy to właściciele, panowie Mathias de Nanetz i jego brat Nahsoven nadają urząd sołecki niejakiemu Laurentiusowi. Wieś określają w dokumencie nazwą "Zochanino alias Zochanike". Pierwsza z tych nazw wymawiana była zapewne identycznie, jak dzisiejsza. Druga dała początek długiemu procesowi przemian fonetycznych i nie tylko, których efektem była nazwa tego miejsca obowiązująca do 1945 r., a brzmiąca "Zigankenberg". Skąd wzięła się oryginalna nazwa wsi? Jedni twierdzą, że od imienia (może przydomku lub nazwiska) Suchan, inni chcieliby w nazwie widzieć nawiązanie do suchego terenu, w odróżnieniu od wszystkich "mokrych" nazw niżej położonych miejscowości.

Trudno, by obyło się przy próbach rozszyfrowania nazwy bez ciekawych legend, które mają to do siebie, że z wielką trwałością lubią wypełniać luki w wiedzy. W przypadku Suchanina, które bywa notowane w archiwalnych dokumentach jako "Suchanke", słyszałem kiedyś wersję, jakoby założycielem wsi był rycerz czeski o znanym z czechosłowackiej filmografii nazwisku Suchanek. Chwat ów, w nagrodę za męstwo w bitwie pod Grunwaldem, otrzymał był od Jagiełły ziemię, na której założył wieś.

Drugą, znacznie już mniej przyjemną legendą, jest ta, która wyjaśnia nazwę "Cygańska Góra". Według legendy na miejscu, gdzie się znajduje dzisiejsza ulica "Cygańska Góra", powieszono kiedyś członków gangu koniokradów, będących Cyganami (lub Romami, jeśli kto woli). Nazwa ta jest w istocie próbą przełożenia na polski przedwojennej – "Zigankenberg". Wypada tutaj wspomnieć, że "cygański" kontekst Suchanina jest kompletnym nieporozumieniem. Nazwy "Zigankenberg", czy "Zigankendorf" były próbą zapisania "ze słuchu" dawnej, słowiańskiej nazwy.

Nie wiadomo co stało się z najdawniejszymi właścicielami wsi, dość na tym, że pod koniec XIV w. Suchanino było własnością Krzyżaków. Kiedy ci fundowali Młode Miasto w Gdańsku, nadali wieś temu właśnie, konkurencyjnemu względem Głównego Miasta ośrodkowi. W skład należącego do Młodego Miasta kompleksu wiejskiego weszły, poza właściwym Suchaninem, także dawny folwark krzyżacki położony tuż obok wsi oraz tajemnicze dobra o nazwie Rutka z ziemią i dworem, które wchłonięte zostały z czasem przez rozbudowującą się wieś tak dokładnie, że trudno podać ich lokalizację.

Przynależność do wiejskich posiadłości Młodego Miasta skończyła się dla Suchanina wraz z końcem tego pierwszego. Kiedy Młode Miasto podarowane zostało wolnemu od Krzyżaków Gdańskowi, przypadły mu również wszelkie jego dobra. Tak zaczął się okres mocno zmiennego szczęścia w dziejach podgdańskiej wsi. Była to wieś duża, o sporym potencjale gospodarczym, z cegielnią i kopalnią gliny. Rozciągała się od wzgórz, na których mieści się dzisiejsze Suchanino, aż po Wielką Aleję (dz. Aleję Zwycięstwa). Jej centrum było skrzyżowanie dróg tuż obok polodowcowego jeziorka, które mocno zmniejszone, istnieje do dziś. Okoliczne drogi, które znamy dzisiaj jako ulice Beethovena, Powstańców Warszawy, Skarpową i Wyczółkowskiego istniały już w niemalże identycznym jak dzisiaj przebiegu. Różnicą było to, że główna droga prowadząca na Suchanino nie zaczynała się tak jak dziś, przy Nowych Ogrodach, a przy Bramie Oliwskiej. Droga ta nosi dzisiaj imię gen. Giełguda.

Suchanino, tak jak inne wsie należące do Gdańska, zobowiązane było do licznych świadczeń na rzecz właściciela. Były wśród nich świadczenia pieniężne, płacone od łana ziemi, były tzw. szarwarki, czyli obowiązek udziału w pracach na rzecz dobra wspólnego. W przypadku Suchanina obowiązki te realizowano przez prace przy naprawach wałów przeciwpowodziowych na Wiśle i Kanale Raduni. Jako, że wieś miała cegielnię, dostarczać musiała również cegieł. W XVI w. ilość owych cegieł wynosiła 250 na łan, co przy prawie trzydziestu łanach dawało liczbę około siedmiu tysięcy cegieł rocznie. W pobliżu cegielni, która znajdowała się tam, gdzie dzisiaj stoi budynek Gimnazjum nr 29, znajdowała sie też kopalnia gliny, z której na własne potrzeby miało prawo korzystać Stare Miasto.

Ciężkimi dniami dla Suchanina były okazje wojenne, podczas których wrogie armie wetowały sobie frustrującą niemożność zdobycia Gdańska rajdami po jego bliższej i dalszej okolicy, w poszukiwaniu prowiantu, ale i żołnierskiej rozrywki, która nie wiedzieć czemu, bardzo często realizowana jest przez organizację pożarów. Ofiarą żołdactwa padło Suchanino wiele razy. Było tak w 1433 r., kiedy okolicę odwiedzili budzący przerażenie husyci (Czesi, a zatem można by spróbować ukuć kolejną legendę, tym razem o husycie nazwiskiem Suchanek), buszowali po nim krzyżaccy najemnicy w trakcie wojny 13-letniej, płonęło w 1577 r., podczas wojny z nieuznanym przez Gdańsk królem Stefanem Batorym, palili je Szwedzi, Rosjanie, Francuzi. Było też obracane w popiół na rozkaz płynący z gdańskiego ratusza, kiedy było to konieczne ze względów obronnych twierdzy, jaką był Gdańsk. Zawsze jednak odradzało się z popiołów, czasem bogatsze, czasem biedniejsze i trwało przez wieki.

Autor: Aleksander Masłowski

O dalszych szczegółach historii dzielnicy – w następnym odcinku.

Emma Popik

Droga Pani Doroto !

Z dużym niepokojem obserwuję Pani proces o obrazę uczuć religijnych. To już 9 lat! Przez cały ten długi okres, prawie dekadę, jest Pani oskarżona i obwiniona. Zasądzono również wyrok – wykonanie prac społecznych. Zastanawiam się, w jaki sposób miała Pani wyrok wykonać – czy może wyręczać sprzątaczki miejskie w usuwaniu odchodów zwierząt na ulicach? Czy może spotkałoby Panią zaufanie Sądu tak wielkie, że zezwolono by Pani na uczenie dzieci rysunków?

Wyrok został anulowany. Jednak teraz oczekuje Pani okropnego dnia 11 marca – w tym dniu Sąd Okręgowy orzeknie o ewentualnym wznowieniu procesu. Wielokrotnie Pani wspominała, że intencją obrazu „Pasja” było pokazanie wysiłku mężczyzn, ich szkodliwej pasji ulepszania własnego ciała. Jednak prokurator wie lepiej, co Pani miała na myśli. Wmawia Pani intencje, których nie było. I będą Panią znowu sądzić za coś, co nie istnieje, a raczej tkwi w cudzej wyobraźni.

Przeżyła Pani wiele lat w niepewności co do własnego losu, być może widziała Pani siebie w więzieniu, pobierającą posiłek przez okienko w drzwiach? Na Pani przegubach były kajdany, a może nawet narzucono by Pani kaptur na głowę i prowadzono wśród okrzyków tłumu? Widzimy tu pewną analogię – czy już popełniłam przestępstwo? Być może jako osoba o wyrazistej wyobraźni i dużej wrażliwości oglądała Pani te obrazy podczas bezsennych męczących nocy. Na pewno stawały przed Panią i w świetle dnia. Od takich strasznych scen nie sposób się uwolnić. Przeżyła Pani wiele lat udręki. Dlaczego Chrystusowi zdawano rany? Gdyż cierpienie zmazuje winy. Czy Pani nie zmazała już swych win, które istnieją jedynie w cudzych umysłach. Wiemy, że zło rodzi się w oku patrzącego – i właśnie za to pani cierpi.

Czy w ciągu tych lat mogła pani się zająć własną twórczością? Wątpię. Do tego potrzebny jest spokój ducha, świeży umysł, nie obarczony przerażeniem, i swobodna wyobraźnia. Te wszystkie warunki zostały Pani zabrane.

A jakże jest Pani świetnym twórcą! Jeszcze w pamięci widzę stworzony przez Panią obraz skulonej w kącie suki, która patrzy ze strachem, poddańczą pokorą i nadzieją, oczekując łaskawości swego Pana. Stoi obok, widać go od tyłu: jego mocne nogi, które postąpią krok do przodu i kopną. Czy ta suka jest ciężarna? Czy to Pani tak się czuła? Każdy twórca wie, ile czerpie ze swego życia, szczególnie emocjonalnego.

Ile kobiet podziela z Panią to przerażenie? Na pewno bardzo wiele. Wzywam więc te wszystkie kobiety, aby dołączyły się do mojego apelu. Która z nas tak się nigdy nie czuła, niech się odwróci od wrażliwej kobiety i znakomitej artystki. Wzywam wszystkie kobiety, aby w dniu 8 marca, w stuletnią rocznicę walki o prawa kobiet, podpisały się pod moim apelem.

„Niech nigdy więcej w wolnym kraju artysta nie będzie sądzony za twórczą – za przeproszeniem – interpretację dzieła przez kogokolwiek, choćby to był i sam pan prokurator czy sędzia, należący do tych, którzy wiedzą, co powinniśmy myśleć i jakimi pobudkami kierować się w twórczości.”

Piszę ten list skłoniona strachem, który przeżywam od wczoraj, gdy przeczytałam wiadomość o wznowieniu procesu Doroty Nieznalskiej. Przerażenie obudziło mnie o czwartej nad ranem. Po raz pierwszy w życiu doświadczyłam, co znaczy być oblaną zimnym potem strachu. Uświadomiłam sobie, że i ja mogę być oskarżona. Napisałam wszak i opublikowałam opowiadanie „Wigilia szatana”. Szatan jest pięknym młodzieńcem i to on czeka na Wielkie Narodziny, by objąć władzę nad światem i ludźmi. Czy popełniłam herezję? Czy ktoś już jest obrażony w swych uczuciach religijnych? Wystarczą trzy osoby, by wnieść oskarżenie! Może powinnam sama na siebie donieść do prokuratora i od razu prosić o łagodny wymiar kary? Być może to uczynię.

Będziemy się cenzurować w swoich duszach, zastanawiać się, co nam wolno widzieć i odczuwać, a co jest zakazane. Nie wiem i będę żyć w strachu w Wolnej Ojczyźnie, czując obawę i niepewność w każdej chwili, gdy zasiądę do pisania. Zaczynamy odczuwać poważne ograniczenie ekspresji artystycznej. Wolność słowa? Nie ma, znowu pewne słowa są zakazane. Znowu sztorcują nas i pouczają, co dorosły człowiek powinien mówić, a kiedy wypowiedziawszy swą myśl, może okazać się przestępcą.

Wzywam wszystkie kobiety, by dołączyły się do mojego apelu: domagamy się uniewinnienia Doroty Nieznalskiej. Domagamy się oczyszczenia jej z wszelkich zarzutów.

Sztuka musi być wolna w wolnym kraju. I artyści również.

Emma Popik

Ryszard Skarżyński

Ryszarda Skarżyńskiego, dzisiaj dziewięćdziesięcioletniego dżentelmena, znam od dziecka. Jako podrastająca panienka, z przyklejonym do szyby okiennej nosem, podglądałam jego taneczne wyczyny na parkiecie Ośrodka Wypoczynkowego Politechniki Gdańskiej. Był niezastąpiony, a elegancja jego ruchów na długo pozostała w mojej pamięci.

Niestety nadszedł dzień, kiedy ten obraz został wyparty przez  kształtki, zawory, spłuczki, trójniki redukcyjne, śrubunki...  Przekroje rur, normy dotyczące wysokości montowania pisuarów, wyjściowa wartość obliczeniowa temperatury wody i inne potworności, powodowały u mnie, która na politechnice znalazła się przez pomyłkę, narastającą niechęć do wszystkiego co techniczne. Ofiarą mojego buntu stali się wykładowcy, którzy usiłowali zrobić ze mnie "szambonurka", był wśród nich również dr inż. Ryszard Skarżyński. Jego osoba zaczęła mi się kojarzyć głównie z instalacjami sanitarnymi.

Wiele lat po ukończeniu (o dziwo!) studiów, ponownie pojawił się na mojej drodze, tym razem w kolejnym wcieleniu - wielkiego miłośnika miasta nad Motławą.  Nasza wspólna miłość do Gdańska spowodowała, że... umówiliśmy się na kawę, potem kolejną, i kolejną...  Obraz inżyniera stopniowo był wypierany przez jakże silną duszę humanisty. Profesor, bo dla mnie, mimo formalnego braku tego tytułu, Ryszard Skarżyński jest Profesorem, okazał się kolekcjonerem sztuki, znawcą literatury i muzyki poważnej. Posiada ogromną wiedzę o Gdańsku i chętnie wspomina powojenne czasy miasta, do którego przybył w 1945 roku z Opoczna:

Do Gdańska przyjechaliśmy wczesnym rankiem; panował jeszcze mrok. Z pociągu wylała się spora grupa ludzi i zgromadziła się w przestronnej, prawie pustej, z powybijanymi szybami okiennymi, hali dworcowej. Na ulicy żadnego ruchu. Przypomniało mi się, że przez ten dworzec już przejeżdżałem jako trzynastoletni chłopiec. Była to szkolna wycieczka do budującej się Gdyni. Podczas przejazdu przez Wolne Miasto Gdańsk drzwi wagonów zostały zaplombowane, ale przez okna mogliśmy oglądać mijane miasto. Prawdopodobnie był to okres jakichś wyborów, bo jeszcze do dzisiaj mam w oczach las flag ze swastyką i gdzieniegdzie nieśmiało łopoczące biało-czerwone chorągwie. Takich widoków się nie zapomina. [...]

Na końcu pięknej, lipowej alei, pokazała się ażurowa, metalowa brama, a z obu jej stron wznosiły się pokryte dachówką niewielkie budynki z czerwonej cegły. W pewnej odległości, za bramą, wznosił się potężny, kilkupiętrowy gmach. Z daleka uszkodzenia nie były widoczne. Przedstawiał się imponująco. Politechnika Gdańska - czy ja tu będę studiował?*

Studiował, potem przez długie lata oddawał się pracy dydaktycznej.

3 marca Profesor skończył dziewięćdziesiąt lat. Z tej okazji, w budynku dawnego Instytutu Hydrotechniki, dzisiaj należącego do Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska, odbyła się piękna uroczystość jubileuszowa. Jej współorganizatorem był Klub Seniora Politechniki Gdańskiej, który w 1990 r. założył między innymi Profesor.

W jubileuszu wzięła udział rodzina, przyjaciele oraz obecni i emerytowani pracownicy Politechniki Gdańskiej. Były kwiaty, szampan, wspaniały tort urodzinowy, a w oczach szczęśliwego Profesora kręciły się łzy.

- Dziękuję Bogu, że mając dziewięćdziesiąt lat pamiętam jak się nazywam i wiem jak trafić do domu - radował się Jubilat.

Kiedy Profesor odbierał moc serdecznych życzeń, ja myślami popłynęłam do Głównego Miasta. Tam, w mieszkaniu z widokiem na Drogę Królewską, wypoczywając przy stylowym, okrągłym stoliku i popijając aromatyczną kawę z porcelanowej filiżanki, wsłuchuję się w opowieści inżyniera i wielkiego humanisty w jednej osobie. - Oby ten stan trwał jak najdłużej - pomyślałam.

* - fragment wspomnień Ryszarda Skarżyńskiego, które niebawem pojawią się na iBedekerze.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

 

Podczas prelekcji

Zainaugurowany w środę, 3 marca, cykl spotkań z dr. Tomaszem Rembalskim, dotyczących najstarszych dzielnic Gdyni, to pokłosie zeszłorocznej wizyty naukowca w Ośrodku Kultury Kaszubsko-Pomorskiej. O mieście z morza i marzeń adiunkt Uniwersytetu Gdańskiego wie bardzo wiele i co ważne, potrafi tą wiedzą zarazić słuchaczy.

Większość z obecnych w gościnnych progach Ośrodka Kultury Kaszubsko-Pomorskiej doskonale znała prelegenta, toteż przedstawienie go przez gospodarza spotkania Andrzeja Buslera,  miało wymiar jedynie grzecznościowy. W zapełnionej do ostatniego miejsca sali, wydawać by się mogło, że przeważali mieszkańcy Oksywia, Pogórza i Obłuża. Wszyscy uważnie słuchali wykładu, od czasu do czasu zadając pytania.

Prelegent rozpoczął swoją wypowiedź od zacytowania poety Bernarda Chrzanowskiego, opiewającego w specjalnym wierszu uroki Obłuża. Utwór pochodził z tomu „Z wybrzeża i o wybrzeżu”, wydanym po raz pierwszy w 1920 roku. Uwaga mówcy skupiła się jednak na Oksywiu, które jak podkreślał dr Rembalski, zawsze było ważne, a jako Kępa Oksywska nawet bardzo.

Mistrz Kazimierz Małkowski (w środku)

- Początek XIII w. mówi, że Kępa mogła być lokalnym księstwem, gdzie rządy sprawowała osobna dynastia - rozpalał wyobraźnię.

Podkreślił wartość miejsca, krótkim stwierdzeniem, że Gdańsk w okresie średniowiecza był jedną ze strażnic Kępy Oksywskiej, a więc de facto był jej poddany. To zdanie nie wzbudziło oklasków, ale na twarzach słuchaczy widać było radość. Wydaje się, że dał o sobie znać lokalny patriotyzm.

Do XIII w. Kępa Oksywska była podzielona pomiędzy klasztory Cystersów i Norbertanek. Punktem granicznym było Kochowo i ten stan trwał aż do czasów rozbiorów, a więc do 1772 roku, kiedy ziemie zostały przejęte przez króla Prus. Późniejsze dzieje to uwłaszczenie ziemi, ale mówca nie odnosił się tylko do przeszłości.

W 2012 roku mieszkańcy Oksywia będą mogli chodzić dumni - minie bowiem 800 lat od czasu, gdy w kronikach pojawiła się pierwsza wzmianka o ich dzielnicy.
W trakcie spotkania było także coś dla językoznawców. Dr Rembalski, idąc tropem prof. Stanisława Rosponda, uzmysłowił wielu słuchaczom skąd wzięła się nazwa Oksywie. Nader prawdopodobna hipoteza mówi, że Oksywie oznacza „Oko solne”, co ma swoje uzasadnienie w rozległych złożach soli znajdujących się na tym terenie.

Od lewej: Tomasz Rembalski i Andrzej Busler

Zaplanowane na godzinę spotkanie, okraszone zdjęciami z Muzeum Miasta Gdyni, którego Tomasz Rembalski jest kustoszem, nieznacznie się przedłużyło, ponieważ słuchacze byli spragnieni kolejnych wiadomości, opowieści i anegdot, których i tak przez całe spotkanie nie brakowało.

Następna prelekcja niebawem. Kolejne dzielnice Gdyni czekają na odkrycie. Studenci, jak mówił prelegent, niestety wciąż niezbyt chętnie garną się do opracowywania tematów związanych z dawną historią poszczególnych części miasta, choć materiału do analizy jest sporo, ale ambitnych naukowców chętnych ją przeprowadzić coraz mniej.

Autor: Franciszek Zawadzki

Podczas demissażu w Dworze Artusa

Co może mieć wspólnego portal internetowy z muzeum, zwłaszcza historycznym? Pozornie nic. A jednak...

Połączone siły Portalu Regionalnego Trojmiasto.pl i Muzeum Historycznego Miasta Gdańska zaowocowały wystawą, która wywołuje dreszcz emocji niezależnie od wieku. Fascynującą ekspozycję poprzedziła akcja na portalu Trojmiasto.pl, mająca na celu zachęcenie mieszkańców Gdańska, Sopotu i Gdyni do pokazania swoich życiowych historii przez pryzmat rodzinnych pamiątek. W ten sposób zebrała się kolekcja, którą można obejrzeć w świecie wirtualnym i rzeczywistym w Dworze Artusa w Gdańsku.

W środowy wieczór (3 marca) Wielka Hala Dworu Artusa zamieniła się w salę bankietową, a przy elegancko nakrytych stołach zasiedli obok siebie internauci i muzealnicy; radni i ludzie kultury; dziennikarze i miłośnicy Gdańska; fotograficy i aktorzy; konserwatorzy zabytków i inżynierowie; pasjonaci książki i motoryzacji; dzieci i ci, którzy byli nimi bardzo, bardzo dawno. Każdy z uczestników był na swój sposób niezwykły, każdy przyniósł swój bagaż emocji, doświadczeń lub... kolejny eksponat na wystawę zatytułowaną "Skarby niezwykłe". Powodem do spotkania stał się demissaż wystawy, podczas którego można bylo wysłuchać opowieści (chwilami zbyt długich) o radosnych, dramatycznych, czy sentymentalnych losach mieszkańców Trójmiasta.

Spotkanie otworzył Dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Gdańska Adam Koperkiewicz oraz Redaktor Naczelny portalu Trojmiasto.pl Michał Kaczorowski. W rolę gospodarza wcielił się Tomasz Galiński z Radia Gdańsk, a oprawę artystyczną stanowił koncert gitarzysty Daniela Egielmana, ucznia Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I i II st. im. Feliksa Nowowiejskiego w Gdańsku.

Pokazane na wystawie pamiątki obejmują szeroki wachlarz zastosowania i okresu, z którego pochodzą. Można na niej zobaczyć magiczne torebki balowe aktorki Krystyny Łubieńskiej; koronę króla należącą do Lary'ego Okey Ugwu; radiostację z okresu stanu wojennego i gwiazdy do przebijania opon w milicyjnych samochodach, stanowiące własność Bogdana Borusewicza czy aparat fotograficzny Canon F1, którym Zbigniew Kosycarz dokumentował Gdańsk. Wzrok przyciągają obrazki, szkatułki, skrzypce, stara walizka i świadectwa szkolne, pamiątka po tajnym romansie i niezwykły kubek dla wąsaczy. Warto uśmiechnąć się nad zdjęciem magla - świadkiem pierwszego pocałunku młodego gdańszczanina, gitary zdobytej "sposobem" przez znanego konserwatora zabytków czy książki kucharskiej nakazujacej karmić cielaki... migdałami.

Jak zapowiadają organizatorzy, obecna wystawa będzie miała ciąg dalszy. Pierwsza edycja stała się sukcesem, świadczy o zasadności tego rodzaju aktywizacji mieszkańców Gdańska, Sopotu i Gdyni oraz zachwyca perspektywą współpracy nowoczesnego medium z muzealnikami. Zanim jednak nadarzy się kolejna okazja do wyciągnięcia z szuflad rodzinnych pamiątek, do 14 marca warto zajrzeć do Dworu Artusa. Naprawdę warto!

Uroczystości przyglądał się z wysokości Akteon - najnowszy nabytek Dworu Artusa

[Pokaż jako pokaz slajdów]