Krytyka ta dotyczy nie samej idei uhonorowania pomnikiem w Gdańsku człowieka, który dla miasta jest postacią arcyważną, ale jego realizacji. Projekt pokazywany był w formie modelu już dawno, jednak na jego podstawie wywnioskować można było jedynie to, że pomnik będzie przedstawieniem figuralnym, o poprawnych proporcjach, z postacią wyposażoną w atrybuty wojownika. Na zdjęciach publikowanych w internecie dopatrzeć można było się ponadto zwoju pergaminu w prawej dłoni księcia. Pozostałe szczegóły projektu były nieczytelne. Teraz, kiedy pomnik stanął w całej swojej, dość skromnej, okazałości na przewidzianym dla niego miejscu, można przyjrzeć się wszystkim szczegółom i nieco nad nimi pozrzędzić.

Już na pierwszy rzut oka widać, że mamy do czynienia z dostojną postacią. Nadnaturalne rozmiary, bujność książęcego płaszcza i stercząca ku niebu włócznia sprawiają bardzo pozytywne wrażenie. Statyczna figura promieniuje nie tylko dostojeństwem, ale i siłą. Z daleka widać też złoty napis na postumencie, który przyciąga wzrok i zapewne zaskakuje niektórych. Jest to bowiem napis po kaszubsku. Nie powinno to dziwić, skoro jednym z głównych inicjatorów powstania pomnika było Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, które od dawna jest również głównym motorem procesu zawłaszczania przedkrzyżackiej historii Gdańska przez ruchy kaszubskie. "Kaszubskość" dynastii Sobiesławowiców, do której należał uhonorowany pomnikiem książę, jest mocno dyskusyjna, ale nie napis i język w którym go wykonano razi w kształcie monumentu najbardziej.

Tu i tam, w komentarzach formułowanych przy okazji uroczystego odsłonięcia pomnika, pojawiały się opinie, że postać Świętopełka kojarzy się nieodparcie z wikingiem. Trudno im odmówić słuszności. Z zapale twórczym autor rzeźby dał się bowiem nieco ponieść wizji, nie dbając dostatecznie o realia historyczne. Atoli nie do końca nie dbając. Diabeł tkwi w szczegółach, zajmijmy się więc szczegółami. Figura księcia nosi zbroję pełną zbroję kolczą, której domyślać się pozwalają widoczne jej fragmenty. Zbroja ta oddana jest bardzo przekonująco, nie budzi również zastrzeżeń historycznych. Podobnie miecz (zwłaszcza sposób jego przytroczenia) i ostrogi odpowiadają realiom wyposażenia rycerskiego I poł. XIII w. Kompletną fantazją jest motyw gdańskiej pieczęci, użyty jako spinka do płaszcza, ale to uznać można za swoistą "licentia sculptorica".

Od poziomu szyi Świętopełka zaczynają się problemy. Twarz księcia to oblicze wojownika i władcy – marsowy jej wyraz i dalekosiężne (podkreślone przez dłoń osłaniającą oczy od słonecznych promieni) spojrzenie nie pozostawiają co do tego wątpliwości. Tylko skąd ten zarost? Sumiaste wąsy i równo przystrzyżona broda w XIII wieku? To rzecz wśród władców tamtej epoki spotykana niezwykle rzadko. Do tego stopnia rzadko, że noszący brodę śląski książę Henryk I już tym właśnie faktem zasłużył na przydomek "Brodatego". Tym bardziej, że znane są co najmniej dwa czytelne wizerunki Świętopełka II, na których z całą pewnością zarostu nie ma. Do tych wizerunków wrócimy jeszcze za moment.

Na pierwszą osobę*, która w komentarzu wyrazi swoją opinię o pomniku, czeka książka Jana Kanapariusza - "Świętego Wojciecha żywot pierwszy"

*Pierwszy WPISANY, a nie OPUBLIKOWANY komentarz

Hełm umieszczony na głowie Świętopełka mógłby z powodzeniem nosić jego dziadek, albo jeszcze pewniej pradziadek. W czasach Świętopełka w takim hełmie wystąpić mógł być może średnio-zamożny rycerz donaszający uzbrojenie odziedziczone po przodkach, ale w żadnym wypadku szanujący się i bardzo ambitny książę.

Tarcza, na której wspiera się postać jest znacznie zbyt duża, jak na wyposażenie jeźdźca i podobnie jak hełm, mocno przestarzała. Zaopatrzenie jej w wielką lilię to już spore nagięcie historii. Owszem, lilia występuje na sygnecie przypisywanym Świętopełkowi, oraz na jednym z jego wizerunków pieczętnych, ale nie na tarczy. Na konnej postaci księcia, znanej z jego pieczęci, widać wprawdzie lilię, ale umieszczoną obok rysunku przedstawiającego pędzącego na koniu władcę. Tarcza, którą tam trzyma ukazuje jakiś znak, ale z całą pewnością nie jest to lilia.

Na postumencie, oprócz napisu po kaszubsku, umieszczono jeszcze trzy emblematy. Jeden z nich to romboidalny sygnet przypisywany księciu w powiększeniu (taki sam zdobi dłoń trzymającą pergamin). Pozostałe dwa to kopie pieczęci Świętopełka, ukazujących jego postać w ujęciu pieszym i konnym. Jeśli ktoś zna odrysy oryginalnych pieczęci księcia, na pierwszy rzut oka zauważy niedopuszczalną mistyfikację, jakiej dopuścił się artysta. Na obu pieczętnych wizerunkach umieszczonych na postumencie pomnika Świętopełkowi dorobiono zarost, jako żywo przypominający ten, który ma figura księcia na pomniku. O ile ukazanie honorowanej monumentem osoby w kształtach ahistorycznych można jeszcze motywować wizją artysty i innymi podobnymi względami (choć nie powinno to mieć miejsca), o tyle ingerencja w reprodukowane, z zasady podnoszące wiarygodność całości, oryginalnych artefaktów związanych z postacią jest karygodnym nadużyciem.

Pomnik stający w przestrzeni publicznej nie jest zwyczajnym dziełem sztuki. Ma poważną funkcję edukacyjną – przypomnienie realnej, znanej dość dobrze i historycznej postaci Świętopełka było przecież zamysłem inicjatorów projektu. Przez następne pokolenia odbiorcy pomnika będą się utwierdzać w przekonaniu, że Świętopełk wyglądał jak wiking, że nosił wąsy i brodę oraz że zapewne mówił po kaszubsku. Nie tak dawno w iBedekerze można było przeczytać o innym pomniku tego samego autora i poważnych zastrzeżeniach co do jego przesłania. O ile jednak w czasach postania pomnika "Tym co za polskość Gdańska" mit o polskich ofiarach rzezi z 1308 r. był obowiązującą wersją przypominanych wydarzeń, o tyle obecnie, przypominając księcia naprawdę można było podejść do tematu uczciwiej.

Tak więc, reasumując, za ideę upamiętnienia Świętopełka II w Gdańsku należą się Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskiemu wielkie brawa. Realizacja, jeśli oglądać ją z daleka, robi również pozytywne wrażenie. Jednak diabeł wyzierający ze szczegółów, odbiera komuś, kto orientuje się w historii całą przyjemność i satysfakcję z przywrócenia gdańskiemu krajobrazowi pamięci o wielkiej i niezwykle dla miasta zasłużonej postaci.

Autor: Aleksander Masłowski

O uroczystości odsłonięcia pomnika pisze Ewa Czerwińska

Stanął tu w 1969 r. i jest dziełem rzeźbiarzy - Wawrzyńca Sampa oraz Wiesława Pietronia. Betonowe bloki ozdobione płaskorzeźbami przedstawiają (podobno) potężny, wbity w ziemię topór, który upamiętnia walkę Polaków o polskość Gdańska od 1308 r. do 1945 r. Umieszczenie na pomniku pierwszej z dat (Rzeź Gdańska) budzi sprzeciw wielu gdańszczan, znających historię swojego miasta. W owym czasie miasto zamieszkiwała bowiem głównie niemieckojęzyczna ludność, której bliżej było do Branderburgii niż do Polski i to ona właśnie w głównej mierze stała się ofiarą Krzyżaków. Wschodnia ściana pomnika upamiętnia wspomnianą Rzeź Gdańska.

Oprócz ważnych dla miasta Gdańsk dat, wzrok przykuwa pisany złotymi literami fragment z Pieśni VII “O cnocie” Jana Kochanowskiego. Tuż nad nim, w maju 2008 r. została zamontowana pamiątkowa płyta, dedykowana “pamięci Polaków Gdańskich, którzy zginęli za polskość Gdańska w niemieckich więzieniach, obozach koncentracyjnych i innych miejscach kaźni w latach 1939 - 1945”. Spiritus movens inicjatywy powstania tej płyty, był Piotr Mazurek - licencjonowany przewodnik turystyczny i prezes Towarzystwa Przyjaciół Gdańska, który mówi:

Pomysł Koła Polonii Gdańskiej i Towarzystwa Przyjaciół Gdańska wpisał się w prace rewitalizacyjne toczące się wokół pomnika. Dzięki wspaniałej współpracy z Zarządem Dróg i Zieleni w Gdańsku oraz finansowaniu przez Miasto Gdańsk, 8 maja 2008 r. uroczyście odsłoniliśmy płytę. To był bardzo ważny dzień dla członków Koła Polonii Gdańskiej.

Dzisiaj, uporządkowany wokół pomnika skwer zachęca do wypoczynku, zachęca też do przyjrzenia się pomnikowi, obok którego tak często przechodzimy obojętnie.

W sierpniu 2010 r. Gdańsku stanął kolejny pomnik autorstwa Wawrzyńca Sampa

Brama Stągiewna ok. 1790 r. (Z. Vogel)

XVI wieczny zespół dwóch baszt obronnych - Brama Stągiewna - zlokalizowany na Wyspie Spichrzów, na przedłużeniu Traktu Królewskiego, w sąsiedztwie Długiego Pobrzeża i Mariny. Obiekt zabytkowy z bogatą historią, wnętrza całkowicie zmodernizowane w latach 80. (m. in.: dach, stropy, instalacja) i ponownie odnowione w 2006 r. Obecnie baszty wykorzystywane są na cele biurowe. We wnętrzach możliwy jest bardzo szeroki zakres działalności - m. in. usługi, gastronomia, handel, hotel, wystawiennictwo. Cena 6 500 000 PLN

Na ogłoszenie o powyższej treści natknąłem się w ostatnio w trakcie poszukiwań własnego "M". Nic szczególnego. O tym, że baszta została wystawiona na sprzedaż wiedziałem od 2006 r. Po początkowym poruszeniu sprawa jednak przycichła...

21 stycznia 2008 r. / Fot. Ewa Kowalska

To niesamowite, że setki mieszkańców Gdańska i dziesiątki turystów mija obiekt, którego początki sięgają XV w. Jego nazwy można dopatrywać się w największej z baszt, wzniesionej w latach 1517-1519, która o wymiarach 28 m wysokości, 13 m szerokości z murami o 4 m grubości, przypominała ongiś stągiew. Mniejsza baszta (10 m wysokości i 8 m szerokości) zwana Stągiewką, flankowała przejazd.

Zniszczona w czasie działań wojennych 1945 r. została odbudowana, a opiekę nad obiektem przejęła Spółdzielnia Polskich Artystów Plastyków „Arpo”, która w latach 80. dokonała remontu obiektu (wówczas m. in. zbudowano łącznik pomiędzy basztami) i wykupiła go od miasta.

Postanowiłem najpierw zwrócić się z zapytaniem do „Arpo”, do której baszta należy, o powody wystawienia obiektu na sprzedaż.

Taką decyzję podjęliśmy wspólnie – mówi Małgorzata Szymańska, prezes „Arpo”. Nie ukrywam, że na naszą decyzję wpływ miały obecne czasy w jakich żyjemy. Spółdzielnia istnieje od kilku dziesięcioleci. Baszta była doskonałym obiektem do pracy. Znajdowały się tu nasze pracownie, galeria, gdzie sprzedawaliśmy efekty naszej pracy, głównie biżuterię – tłumaczy – Jednak rynek nie stoi w miejscu, tak jak i realia. Dziś koszty utrzymania takiego obiektu są ogromne. Zresztą każdy z nas ma własne pracownie, a i lat na nie ubywa – tłumaczy Szymańska

Brama Stągiewna szuka swojego właściciela od 2006 r. Rodzi się więc pytanie, kto na nią zasługuje, jaki charakter powinna spełniać w niedalekiej przyszłości, a także jak odbywa się procedura sprzedaży obiektu o charakterze zabytkowym.

Fot. Andrzej Januszajtis

Przede wszystkim ogromnym atutem Baszty Stągiewnej jest jej położenie – w samym sercu miasta– przyznaje Anna Rolewicz, licencjonowany pośrednik nieruchomości - i podkreśla – w miejscu, które za kilka lat stanie się wizytówką Gdańska. Takie obiekty mają specyficzny charakter. Wiadomo, cena jaką się proponuje jest nieosiągalna dla zwykłych nabywców. W tym wypadku pośrednik poprzez sieć swoich biur w całej Polsce i za granicą, stara się dotrzeć do odpowiedniego klienta. Może to być np. koneser sztuki, który zachwyci się specyfiką tego obiektu albo duża firma poszukująca siedziby dla swojego przedstawicielstwa. Doskonałym przykładem jest zamek w Gniewie, który został zakupiony przez jeden z koncernów mleczarskich – wyjaśnia Rolewicz.

Na moje pytanie o czas trwania takich transakcji Anna Rolewicz odpowiada:

To normalny proces. W takich przypadkach – a w szczególności sprzedaży obiektów zabytkowych, które są objęte opieką konserwatora zabytków – negocjacje są bardzo delikatne i toczą się w zaciszach gabinetów. Ich długość może być różna. Faktem jest, że ich czas działa na korzyść przyszłego właściciela – stara się on w ten sposób „zmiękczyć” pośrednika co do ceny.

Tymczasem Andrzej Januszajtis, wybitny znawca dziejów Gdańska mówi o zabytku:

Zespół Bramy Stągiewnej ma wysoką wartość architektoniczną, urbanistyczną i historyczną. Architektonicznie jest cenny jako część planowanego, choć niezrealizowanego do końca trójbasztowego symetrycznego założenia, niezwykłego w skali europejskiej. Pod względem urbanistycznym jest ważnym ogniwem łańcucha bram Królewskiej Drogi, rozciągającego się na długości 1,5 km od Bramy Wyżynnej do Żuławskiej, uznanego za najbardziej monumentalną oś urbanistyczną całego europejskiego średniowiecza. Natomiast wartość historyczna zespołu wynika z jego dziejów. Dobrze zachowały się ślady wszystkich przekształceń. Założenie obronne rozbudowywano za każdym razem, gdy wróg zagrażał Gdańskowi i Rzeczypospolitej. Brama Stągiewna jest światowej klasy zabytkiem architektury militarnej i materialnym świadkiem burzliwych dziejów Gdańska i Polski nad Bałtykiem.

A jak nad procedurą sprzedaży czuwa konserwator zabytków?

Konserwator wyraża zgodę na sprzedaż obiektu wpisanego do rejestru zabytków, jeżeli takowego pozbywa się Skarb Państwa lub samorząd – tłumaczy Marcin Tymiński, rzecznik Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – i dodaje – Konserwator może też postawić warunki nowemu nabywcy, tak jak w przypadku zamku w Gniewie, gdzie kupujący musiał przedstawić program użytkowy, a także zagwarantować, że utrzyma funkcję kulturotwórczą zamku i będzie on dalej dostępny dla wszystkich zwiedzających. Jeżeli obiekt już znajduje się w prywatnych rękach, urząd konserwatora musi być poinformowany o zmianie właściciela. Jeżeli nowy nabywca/właściciel planuje w nim jakieś zmiany, remonty itd. wtedy wszystko musi być konsultowane z konserwatorem – objaśnia Marcin Tymiński.

Fot. Ewa Kowalska

Mam nadzieje, że Brama Stągiewna znajdzie w końcu nowego właściciela. Póki co, nadal dzielnie trwa na straży Wyspy Spichrzów i Królewskiej Drogi.

Autor: Paweł Jarczewski

Pierwszy dworzec na stacji Gdynia Główna został oddany do użytku w czerwcu 1926 roku. Był dziełem architekta Romualda Millera i nawiązywał swoją architekturą do dworku polskiego, wzbogaconego o elementy regionalne. W wyniku działań II wojny światowej został zniszczony, a na jego miejscu, w 1950 r., w ramach planu sześcioletniego, zaczął wyrastać nowy obiekt, autorstwa Wacława Tomaszewskiego. Jego socrealistyczny styl doskonale wpisywał się w epokę. Wyróżnikiem dworca były mozaiki przedstawiające krajobraz morski i podwodne życie oraz polichromia w sali restauracyjnej.

I tu wrócę do wspomnianego łutu  szczęścia. Ponieważ rozpoczęły się prace przygotowawcze do modernizacji bardzo zniszczonego obiektu, usunięte zostały reklamy i budy wszelakie, zasłaniające pierwotny urok wnętrza budynku. Mogłam bez przeszkód podziwiać mozaiki, a przez szybę również  imponujące (aczkolwiek zniszczone) wnętrze restauracji.

Na spotkaniu z dziennikarzami pojawił się Prezydent Gdyni Wojciech Szczurek w towarzystwie Pawła Olczyka - Dyrektora Zarządzania Nieruchomościami i Nadzoru Właścicielskiego PKP S.A., który powiedział:

Jest to modernizacja obiektu zabytkowego, dlatego nie będzie tu nic burzone, natomiast budynek przejdzie pełną modernizację technologiczną. Wymienione zostaną instalacje. Od strony technologicznej będzie to bardzo nowoczesny obiekt, dostosowany do przyjmowania osób niepełnosprawnych. Odnowione będzie to, co zabytkowe i zostaną dołożone funkcje handlowe. Otworzymy też funkcje gastornomiczne, ale nie będzie to jedna, wielka restauracja. Chcemy,  żeby z otoczenia dworca zniknęły przypadkowe budowle, żeby cały budynek był odsłonięty i miał porządne dojazdy.

Pieniądze, jakie będą na to wydane, to jest 31 mln zł. Prace wykonuje firma Mostostal, oddział z Gdańska, także miejscowa firma wygrała przetarg. Finansowane jest ze środków UE i z budżetu państwa. Jaki plan mamy? 20 sierpnia nastąpi oficjalne przekazanie placu budowy. W tej chwili jest jego organizowanie - usuwanie części zbędnych i przygotowywane harmonogramu. Wszystko idzie zgodnie z planem, z umową podpisaną z wykonawcą. Koniec prac jest zaplanowany na koniec kwietnia 2012 r.

Tadeusz Woźniak z Dziennika Bałtyckiego zapytał dyrektora, czy po remoncie ponownie pojawią się budki z tzw. mydłem i powidłem.

Mogę obiecać, że dopóki ja będę miał jakiś wpływ na kolej, to się to nie pojawią, ale nie ręczę za moich następców

- Życzymy zatem dożywotniej funkcji dyrektora w PKP S.A. - odpowiedział natychmiast dziennikarz.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Dzisiaj rano odebrałam od mieszkańca Gdańska Tomasza K. (dziękuję Panie Tomaszu) niepokojący email:

Dzisiaj ok. 3:30 zbudziły mnie syreny straży pożarnej i patrząc z kierunku Długich Ogrodów paliło się mniej więcej w tym miejscu, gdzie znajdują się budynki biurowe - widziałem tylko łunę i dym przewyższający okoliczne kamienice, a na miejscu jeszcze nie byłem, więc to nic pewnego. Nigdzie nie zanotowałem żadnych informacji medialnych o pożarze budynku mieszkalnego i ewentualnych ofiarach, więc raczej to Zakłady Mięsne.

W latach osiemdziesiątych pracowałam w Zakładach Mięsnych. Jako "świeżo upieczona" absolwentka Politechniki Gdańskiej, zostałam zatrudniona w Dziale Technicznym  w roli inspektora d/s ochrony środowiska, a zajmowałam się głównie... wydawaniem kartek żywnościowych. Wtedy nie zwracałam szczególnej uwagi (niestety!) na substancję zabytkową, w której pracowałam. Bardziej pochłaniała mnie obserwacja niecodziennego życia toczącego się na terenie zakładów.

Pamiętam płaczące krowy; pamiętam uciekające spod noża co bardziej żwawe świnie; pamiętam wszechobecny smród, szczególnie dotkliwy w myjni jelit; pamiętam pana obsługującego piece utylizacyjne, darzącego mnie niezwykłą atencją i przesiąkniętego już bodaj na zawsze specyficznym zapachem; pamiętam wielkie kadzie ochłapów mięsa przeznaczonych do produkcji parówek, prażących się na upale przed halą produkcyjną i krążące nad nimi dziesiątki mew; pamiętam też zakazany smak pieczonego na kocherze boczku z cebulką, na który jakże często byłam zapraszana przez męską część załogi Działu Technicznego. Wiedziałam u kogo można kupić wyniesione z zakładu, mimo ochrony, mięso; wiedziałam jak "na lewo" podpisać listę obecności w Dziale Kadr, wiedziałam gdzie można się pożywić świeżutko uwędzonymi kabanosami. Nie wiedziałam tylko, że trzeba było wówczas uwiecznić na kliszy aparatu historyczne obiekty dawnej rzeźni. Szkoda...

Wracając do porannego  emaila. Zaniepokoił mnie na tyle, że postanowiłam zajechać z aparatem fotograficznym na ul. Angielska Grobla. Przywitał mnie delikatny już zapach spalenizny i widok okaleczonego budynku dawnej dyrekcji zakładów (nie hali !). Spłonęła znaczna część poszycia dachu. Smutny to był widok...

O budynkach byłych Zakładów Mięsnych w Gdańsku pisał niedawno Paweł Jarczewski

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Widok z dachu Bramy Wyżynnej

Niszczejąca Brama Wyżynna, wstydliwie zakrywana wielkoformatowymi reklamami, od lat bezgłośnie wołała o pomoc. Ta niestety nie nadchodziła - tak przynajmniej mieli prawo sądzić gdańszczanie, z troską obserwujący degradację zabytku.  Ale właściciel obiektu - Muzeum Historyczne Miasta Gdańska (MHMG) - nie spał. Od marca 2004 r. mury oraz podziemia bramy były badane przez konserwatorów zabytków, a władze muzeum zabiegały tymczasem o środki na kapitalny remont. Skutecznie, jak się okazało. Ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego oraz budżetu Miasta Gdańska, projekt modernizacji i adaptacji uzyskał stosowne fundusze. Obecnie wartość przedsięwzięcia wynosi 3 152 200 zł.

Click here to view the embedded video.

We wtorek, 13 lipca, odbyła się uroczystość podpisania protokołu wejścia na budowę, co oznacza natychmiastowe rozpoczęcie prac, które mają się zakończyć przed Euro 2012. Po adaptacji i modernizacji, podwoje otworzy tu  Centrum Informacji Turystycznej (CIT), prowadzone przez Pomorską Regionalną Organizację Turystyczną.

W przyziemiu bramy powstanie biuro obsługi klientów, a na dwóch antresolach biura pracowników CIT. Przeloty bramy zostaną zamknięte szklanymi przegrodami.

Na piętrze budynku zostanie przywrócona jednoprzestrzenność, dzięki czemu możliwe będzie stworzenie sali konferencyjnej dla 55 osób oraz węzła sanitarnego i zaplecza socjalnego. Poddasze będzie pełniło funkcje techniczną i gospodarczą.

Lwy zdobiące szczyt bramy ponownie zaczną więc pełnić rolę strażników głównego wejścia do miasta. To cieszy.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Fot. Jerzy Gajewicz

Tuż obok wspaniale odnowionej i tętniącej życiem artystycznym Polskiej Filharmonii Bałtyckiej na Ołowiance, jest takie miejsce, w które w obawie o zdrowie lub zawartość kieszeni, po prostu nie należy się zapuszczać. To teren byłej Rzeźni Gdańskiej, czyli byłych Zakładów Mięsnych. Miejsce makabryczne, zdewastowane, rozkradzione, rozszabrowane.

Jeszcze do niedawna, Rzeźnia Gdańska, kojarzyła mi się z dwiema rzeczami: ogromnym pożarem, który miał miejsce pod koniec lat 90. oraz miejscem, gdzie dla własnego bezpieczeństwa nie należy samemu się zapuszczać. Postanowiłem więc sprawdzić, co tak naprawdę dzieje się na tych terenach. To, że zakład nie przetrwał zmian ustrojowych wiedziałem dawna. To, że od czasu do czasu zaprószany jest ogień lub ktoś traci życie w wyniku dzikiej rozbiórki wiedziałem także. I na tym moja wiedza w zasadzie kończyła się. A więc jak jest naprawdę?

Zanim przejdziemy do meritum, sięgnijmy trochę do historii tego miejsca. Kwartał ulic (Angielska Grobla, Długa Grobla, Na Stępce, płk. Jana Dziewanowskiego) w obrębie, którego leżą pozostałości po dawnych zakładach, zasadniczo nie zmienił się od czasów ostatniej wojny. Nadal można tu jeszcze podziwiać (chyba tylko w grupach zorganizowanych) przedwojenną zabudowę Gdańska. Piękne, lecz zniszczone kamienice mimo upływu lat, nadal posiadają swój niepowtarzalny urok. Sama rzeźnia została oddana do użytku w 1894 r. Wówczas był to najnowocześniejszy zakład tego typu w mieście. Został wyposażony w zamrażalnie i chłodnie, a na jej terenie działała fabryka lodu. Pod względem logistycznym cały kompleks został bardzo dobrze ulokowany. Posiadał dostęp do nabrzeża kanału Na Stępce, gdzie mogły cumować statki morskie, natomiast od strony lądu dochodziła bocznica kolejowa. Po II wojnie światowej zakład działał dalej. W latach 60. na terenie przylegającym do rzeźni (róg ulic Angielska Grobla i Długa Grobla) zbudowano tzw. kino Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Mięsnego „Piast”. W swoim czasie była to najnowocześniejsza sala kinowa w Gdańsku. Zapytani o ten obiekt okoliczni mieszkańcy wspominają z uśmiechem, że fotele sali kinowej były wygodniejsze niż te w dawnym „Leningradzie”. Kino zostało zamknięto w latach 80 - tych. Ponadto w opuszczanych przez zakład budynkach funkcjonował tzw. squot gdzie organizowano nielegalne koncerty punkowe.

Po 1989 r., zakład podzielił podobny los innych upadających przedsiębiorstw. Próby ratowania nie przyniosły rezultatu. Ostatecznie, po wielu latach sporów, cały obszar sprzedano prywatnemu inwestorowi. Nie jest tajemnicą, że teren wraz z kilkoma innymi działkami w tym tą najcenniejszą dla Gdańska na północnym cyplu Wyspy Spichrzów, kupiła firma Group Labarro Polska (hiszpański kapitał). To za jej pośrednictwem miało powstać w Gdańsku kilka kluczowych inwestycji budowlanych m. in.: apartamenty w rejonie ulic Chmielnej, Spichrzowej i Żytniej; dwie wieże mieszkalne o wysokości ponad 150 m w kształcie litery "V" na terenie dawnej zajezdni PKS przy ul. Wałowej; kompleksu 18 budynków na 6-ha działce po byłych Zakładach Opakowań Blaszanych przy Podwalu Przedmiejskim; i w końcu interesujący nas 7 ha teren po byłych Zakładach Mięsnych, gdzie miało powstać osiedle mieszkaniowe. Nie jest również tajemnicą, że w 2008 r. firma posiadająca tak atrakcyjne działki wpadła w poważne problemy finansowe. Żadna z zakładanych inwestycji nie powstała do dnia dzisiejszego.

Mimo niepowodzeń, postanowiłem wyjaśnić czy Group Labarro Polska nadal jest właścicielem interesującego nas obszaru. Niestety mimo usilnych prób, nie udało mi się skontaktować z przedstawicielem firmy.

W poszukiwaniu dalszych informacji, postanowiłem prześledzić internetowe fora m. in.: Forum Dawny Gdańsk, gdzie padały pytania o przyczyny wyburzania jak i o wpis do rejestru zabytków.

Postanowiłem wyjaśnić to u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Oto, co usłyszałem od Marcina Tymińskiego, rzecznika Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków:

Tak, ten teren nadal objęty jest ochroną konserwatorską, to znaczy aktualny jest tam obszarowy wpis do rejestru zabytków obejmujący teren całych zakładów. Były z niego wykreślane  poszczególne budynki, które zostały całkowicie zniszczone przez pożary

Na pytanie jaka przyszłość może czekać ten teren pod względem zabudowy  Marcin Tymiński odpowiada:

Ze względu na dalej aktualny wpis do rejestru, inwestor, który chciałby przystąpić do budowy na tym terenie, musiałby uzyskać pozytywną decyzję konserwatora na realizację projektu. Wymogi konserwatorskie z pewnością dotyczyłyby wysokości i gabarytów nowych obiektów. Chcielibyśmy by nowa inwestycja oddawała też charakter i zaznaczała dawną funkcję tego terenu

Jedyną perełką wśród niszczejących magazynów są budynki administracji znajdujące się przy ul. Angielska Grobla przy dawnej bramie wjazdowej. Jeszcze kilka lat temu zamieszkane, teraz stoją opuszczone, ale uważam, że są do uratowania. Przyznaje to również rzecznik Marcin Tymiński:

W stosunkowo dobrej kondycji obecnie jest kilka budynków biurowych znajdujących się bezpośrednio przy ul. Angielska Grobla

Przygotowując relację fotograficzną, miałem okazję przekonać się w jakim stanie znajdują się ocalałe obiekty. Zdjęcia mówią same za siebie. Nadpalone, rozszabrowane i zdewastowane przypominają tylko okolicznym mieszkańcom o latach swej świetności. Oprócz dwóch ogromnych wypalonych hal od strony kanału Na Stępce, trzech mniejszych magazynów oraz dwóch budynków administracyjnych, reszta – z dwudziestu trzech obiektów została już dawno rozebrana. Ocalały jedynie na fotografiach zamieszczonych na internetowych forach.

Jedno nie ulega wątpliwości. Teren byłych Zakładów Mięsnych nadal czeka na lepsze czasy i dobrego zarządcę. Jak na razie przypomina mi zapamiętany na starych fotografiach Gdańsk z lata 1945 r..

Dziękuję panu Jerzemu Gajewiczowi za uzupełnienie mojej galerii zdjęć i zgodę na publikację

Autor: Paweł Jarczewski

O pożarze w byłych Zakładach Mięsnych - 18 lipca 2010 r.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Click here to view the embedded video.

Więcej o Osieku:

Osiek i jego sąsiedztwo cz. I

Osiek i jego sąsiedztwo cz. II

Osiek i jego sąsiedztwo cz. III

Galeria zdjęć z Balu Gimnazjalnego w GAG

O innej szkole z duszą - II Liceum Ogólnokształcące w Gdańsku

W przyszłości na terenie przylegającym do młyna ma powstać niewielki hotelik z winiarnią, a już dzisiaj na butelki z napojem Bachusa czeka, ulokowana pod dworkiem, kamienno-ceglana piwniczka.

Click here to view the embedded video.

[Pokaż jako pokaz slajdów]

Nasyciwszy oczy militarną wersją kultowego motocykla, swoją uwagę skierował na inny, stojący nieopodal, archaicznie wyglądający jednoślad. W Gdyńskim Muzeum Motoryzacji, które zwiedza z rodzicami, zgromadzono ich ponad dwadzieścia sztuk i do tego kilkanaście samochodów, wszystko z lat 1917 – 1950.

- Ten wygląda jak dinozaur – zauważa wskazując na czarnego Raleigha i z zaciekawieniem wysłuchuje wyjaśnienia pani przewodniczki, że ta dziwaczna instalacja na górze to… oświetlenie karbidowe. W dawnych czasach nie wyposażano pojazdów w elektryczne lampy.

Takich ciekawostek technicznych możemy dowiedzieć się więcej, jak choćby tego, że to, co tkwi w korkach chłodnic niektórych eksponatów, to najzwyklejsze rtęciowe termometry. W czasie jazdy kierowca co jakiś czas musiał podejść do przodu silnika i spojrzeć na podziałkę, czy mu się motor nie przegrzewa.

Ciekawe, prawda? Nie mogli spojrzeć na taką wskazówkę z czerwoną lampką obok obrotomierza? Hmm, obrotomierza też nie było…

Jednak te techniczne niuanse nie wytrzymują próby cierpliwości przedszkolaka. Nie dokończył słuchać objaśnień i pognał dalej podziwiać niezwykłe auta i motocykle, tak różnie od tego, co widzi na co dzień na ulicy.

Wystrój hali został przygotowany z prawdziwie przedwojenną elegancją. Ułożony na podłodze bruk został pozyskany podczas wymiany nawierzchni ulicy Starowiejskiej, ściany ozdobiono egzemplarzami stolarki budowlanej pochodzącej ze starych kamienic. Eleganckie stroje manekinów korespondują z wystrojem aut, a nawet ze stylem dokumentów związanych z dawną motoryzacją. Możemy je podziwiać w gablotach. Żaden program komputerowy nie potrafi tak wypełniać druczków. A ta polszczyzna… Kto dziś poleca Szanownej Publiczności „renomowany kurs szoferski”?

Przez niewielką halę muzeum spacerujemy niczym na planie historycznego filmu. Odtworzone zostało nawet wnętrze starego warsztatu mechaniczno – samochodowego. Tylko nagromadzenie pojazdów jest nieco na wyrost. Przed wojną, w Gdyni na 10 tys. mieszkańców przypadały 54 samochody…

Generalnie od wejścia czuć to, co tak my, gdynianie, lubimy, legendę okna na świat II Rzeczpospolitej.

Co ciekawsze, zorganizował nam to Wielkopolanin. Właścicielem muzeum jest Witold Ciążkowski rodem z Brdowa, który osiedlił się w Gdyni kilkadziesiąt lat temu. To, co zostało wystawione na ekspozycji, to tylko wierzchołek góry lodowej całej jego kolekcji. Po prostu wszystko się nie zmieściło, a część eksponatów czeka na renowację.

Interesują go głównie pojazdy, które powstały przed i krótko po wojnie.

- Lata 20. i 30. są dla mnie najpiękniejszymi latami. – powiedział w jednym z wywiadów prasowych. - Wtedy Polska odzyskała niepodległość. Rozwijała się. Technika bardzo ruszyła wtedy z miejsca. To były bardzo ciekawe samochody i motocykle. W swoich zbiorach mam kilkanaście razy więcej samochodów i motocykli niż prezentuję w muzeum. Życzę sobie długiego życia, żeby je wszystkie dokończyć.

Tego lata mamy się spodziewać rozszerzenia ekspozycji i rozbudowy hali.

Historia pasji p. Ciążkowskiego to temat na osobną książkę. Pierwsze zakupy poczynił jako ośmiolatek. Był to motocykl NSU, który kupował po kawałku, najpierw silnik, potem pozostałe części. Najgorzej było ponoć z kołami, bo poprzedni właściciel nie chciał ich sprzedać planując budowę wózka. Kolejne motocykle i samochody przychodziły coraz łatwiej wraz z kolekcjonerską sławą. Teraz, jak twierdzi w wywiadach, nie kupuje następnych, skupia się na renowacji tego co ma.

Jeśli już wspomniałem o motocyklach, to jedną z rewelacji wystawy jest Sokół 1000, polska przedwojenna konstrukcja, przez niektórych uważana za istniejącą tylko w legendzie. Obok niego zobaczymy m.in. takie marki jak Zundapp, Indian, BMW.

Inną z perełek kolekcji jest auto Buick Master Six z 1925 r. z oryginalnym czarnym lakierem i tapicerką. Ogromny niczym kareta, ma, co najciekawsze, drewniane koła, a w białych oponach ponoć autentyczne amerykańskie powietrze.

Z samochodów mogę jeszcze polecić Forda V8 Super de Lux z 1946 roku z hydraulicznie otwieranym dachem. Jest naprawdę imponujący: chrom, lakier, skóra. Takich aut to już nie robią.

W ekspozycji aut dominują Mercedesy, ale stoi tam też Adler, DKW, Renault, Peugeot, Fiat Topolino. Cuda techniki sprzed ponad 60 lat.

Pisałem wcześnie o niedotykaniu eksponatów. Nie jest to do końca prawda. Niemal wszystkie są na chodzie i od czasu do czasu są ruszane. Biorą udział w paradach, ślubach i filmach historycznych.

Czy mogliśmy spotkać je na ulicach przedwojennej Gdyni? Mimo, że miasto nasze słynęło ze statków i okrętów, to nie było jakąś motoryzacyjną prowincją. Na rogu ulic Starowiejskiej i 3 Maja był salon Mercedesa. Z serwisem i stacją benzynową. Ta ostatnia działała do lat siedemdziesiątych, a pawilon stoi do dziś, mieści się w nim bank. Oprócz tego funkcjonował salon Polskiego Fiata i Stałe Targi Samochodowe. Organizowano tu rajdy z metą na Skwerze Kościuszki.

Teraz Gdynia jest ważnym punktem przeładunkowym na trasie, jaką pokonują samochody importowane do Polski droga morską. Jest tak od czasów gdy szarzyznę Syrenek, Żuków i Polonezów ubarwiał marynarski import. Pamiętam, jak w latach osiemdziesiątych jeden z moich kolegów wrócił ze studenckiej praktyki dalekomorskiej z Citroenem CX. Cóż to był za wspaniały pojazd. Był dopóki się nie zepsuł, bo koszt naprawy przekraczał wtedy możliwości finansowe wszystkich znanych mi studentów razem wziętym. Kolega zaczął więc zbierać na MZT-kę, a ja przekonałem się, że samochód to nie tylko praktyczny środek transportu, to także emocje.

Któż nie obejrzy się za pięknie odrestaurowanym kabrioletem sunącym w paradzie podczas Święta Niepodległości?

Ale wróćmy do naszego muzeum. Aby do niego trafić trzeba pojechać do gdyńskiej dzielnicy Chylonia. Tam jadąc ulica Chylońską znaleźć przecznicę – ul. Żwirową. Na końcu tej wąskiej uliczki znajduje się hala mieszcząca Gdyński Muzeum Motoryzacji. Bilety w cenie 7 zł dla osób dorosłych, dla młodzieży zniżki. Otwarte od poniedziałku do soboty.

Autor: Bogusław Pinkiewicz

Przy pisaniu tekstu korzystałem z wywiadów z W. Ciążkowskim zamieszczonych w Gazecie Wyborczej