Przekonywali o tym prowadzący spotkanie Krzysztof Kornacki, wykładowca akademicki na Uniwersytecie Gdańskim oraz Marcin Borchardt, dziennikarz i reżyser. Obydwaj związani są z Gdyńska Szkołą Filmową, dzięki której cały projekt mógł dojść do skutku. Oprócz wiedzy posiadają potrzebną cechę w tego typu przedsięwzięciach. Potrafią zachęcić do słuchania, a także zaprezentować anegdoty dotyczące prezentowanych materiałów. W czasie wtorkowego spotkania było podobnie. Zgromadzeni widzowie w klubie Tea-tralna mogli obejrzeć dwanaście projekcji filmowych z Gdynią w tle. Każdy z nich okraszony był stosownym komentarzem, który doskonale dopełniał fragmenty.

- Gdynia po wojnie nie była lubiana przez władze. W przeciwieństwie do czasów przedwojennych, kiedy nasz naród szczycił się tym, że w tak krótkim czasie udało się zbudować tak piękne miasto, po II wojnie światowej ten sentyment zniknął. Potem nadszedł rok 1970 i odpryski tego dotknęły też Gdynie od strony filmowej. Twórcy jednak wciąż chcieli tu kręcić, zwłaszcza z powodu plenerów i otoczenia – przekonywał dr Krzysztof Kornacki.

Jako dowód zaprezentowano jedyny pełnometrażowy film Mariusza Waltera, jednego z założycieli stacji TVN, a kiedyś twórcę filmowego pt. „Prawo Archimedesa” z 1977 roku. Akcja filmu skupia się na ponad 40-letnim instruktorze pływania, który podejmuje próbę dokonania wyczynu przekraczającego jego możliwości - bierze udział w maratonie pływackim na trasie Hel - Gdynia. W tle, na co zwracali uwagę Kornacki i Borchardt, pokazana jest Gdynia złączona z morzem i jej uroki w pełnej krasie. Zdecydowany prym w portretowaniu Gdyni przez filmowców wiódł jednak klif. Na sali nie trzeba było nikogo przekonywać, że jest on ikoną do dzisiaj i reżyserzy często na tło swoich opowieści wybierają właśnie Orłowo.

Publiczność obejrzała dwa fragmenty związane z klifem. Były to „Mewa” Jerzego Passendorfera, znanego najbardziej z reżyserii serialu „Janosik” oraz „System” Krzysztofa Krazuzego, w których pojawia się klif. W pierwszym urwisko przedstawione jest jako romantyczne miejsce spotkań, a sam film traktuje o prostytutkach. W drugim, co podkreślali prelegenci klif został przez reżysera w wyemitowanym fragmencie obśmiany i zaprezentowany w dość kiczowaty sposób. Nie zabrakło wzmianki o tym, że kadry z Orłowa pojawiają się także w serialach. Przytoczony został przykład serialu „07 zgłoś się”, gdzie do morderstwa doszło właśnie na zboczu klifu.

Wśród wyemitowanych we wtorek fragmentów filmów dominowały te, w których Gdynia pokazana była w łączności z morzem. Kadry z takich obrazów jak „Marynarz Polski”, „Załoga, „Skarb Kapitana Martensa”, czy „Jadą goście jadą” to w głównej mierze apoteoza portu i Marynarki Wojennej. W tle statki przewożące pasażerów i zadowoleni marynarze, którzy w okresie PRL-u, jak potwierdzali zebrani na sali, byli rzeczywiście prezentowani praktycznie w pozytywnym świetle.

Sporo ożywienia wniosły dwa fragmenty. Jedynym z nich był film „Zmierz Wioseł”, stworzony w ramach Amatorskiego Klubu Filmowego w roku 1966. Choć luźno związany z Gdynią, pokazujący zamierzchłe metody łowienia ryb i jednocześnie przedstawiający, zdaniem gospodarzy spotkania marną wartość artystyczną, zebrał na koniec brawa. Może dlatego, że pokazywał prawdziwą rzeczywistość, nie będącą odzwierciedleniem wyobrażeń reżyserskich. Wiele radości przysporzył z kolei fragment filmu „Seksolatki” w reżyserii Zygmunta Hubnera z 1972 roku. Obraz nie mógł trafić do kin bo w dość frywolnych scenach występowała w nim 16-letnia aktorka. Widzowie zgromadzeni w klubie Tea-tralna mogli zobaczyć fragment w którym nastolatkowie w aptece na rogu Czołgistów i Świętojańskiej kupują… środki antykoncepcyjne.

Podsumowując całość, trzeba przyznać, że po raz kolejny Krzysztof Kornacki i Marcin Borchardt zaprosili widzów na udaną podróż w przeszłość. Dwie godziny minęły bardzo szybko nie tylko dzięki pokazywanym fragmentom, ale również świetnemu komentarzowi przedstawiającymi kulisy kręcenia poszczególnych filmów. Jedyne do czego można mieć pretensje, to zbyt mała promocja wydarzenia. Szkoda, że zabrakło zarówno za pierwszym razem, jak i teraz większego rozgłosu, który pozwoliłby być może, na przybycie do kawiarni w Teatrze Miejskim jeszcze większej ilości osób. Wydaje się jednak, że sami Kornacki i Borchardt nie do końca chcą większego rozgłosu, jak przystało na prawdziwych naukowców.

To jednak nie koniec spotkań z filmową Gdynią, a następne fragmenty filmowe sprzed lat widzowie będą mogli oglądać po Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych. Jaki będzie kolejny temat? Tego na razie nie wiadomo.

Autor: Franciszek Zawadzki

Spotkanie zorganizowane na terenie Działek Leśnych miało być dialogiem pomiędzy mieszkańcami, a fachowcami, ponieważ dla nich członków klubu każda nowa informacja o obiektach jest ważna. Dzielnica niedługo zostanie objęta planem zagospodarowania terenu i dlatego, jak podkreślają eksploratorzy ważne jest, by wszelkie pozostałości powojenne zostały przebadane i być może odrestaurowane.

Po niedzielnym spotkaniu w wawiarni "Pod Aniołem" przy parafii Stanisława Kostki wiele spodziewali się zapewne specjaliści, ale również i przybyli w grupie kilkudziesięciu osób mieszkańcy. Niestety, jego przebieg był chaotyczny. Słowa zabierających głos osób były zagłuszane przez gwar przy stolikach. Może warto było podłączyć sprzęt nagłaśniający? Nad wszystkim starali się czuwać Michał Szafrański z Gdyńskiego Klubu Eksploracji Podziemnej oraz Radosław Tyślewicz, przewodniczący rady dzielnicy, ale odniosłem wrażenie, że zależało im przede wszystkim na pozyskaniu nowych informacji, a nie na przekazywaniu wiedzy. Dziwne to, tym bardziej, że wśród słuchaczy byli nie tylko ci, którzy mają pewną wiedzę o schronach w okolicy, ale także młode osoby. Dla nich z pewnością byłaby to doskonała lekcja historii. Być może pozwoliłaby rozbudzić nową pasję.

Tymczasem po krótkim wprowadzeniu w zagadnienie, informacji, czym są sztolnie i skąd tyle ich w Gdyni, pytania były kierowane bezpośrednio do mieszkańców. Przydałoby się dłuższe wyjaśnienie tematu, bo jest on w Gdyni wciąż mało znany. Niewykluczone bowiem, że w przyszłości będzie możliwe wykorzystanie tych obiektów w promocji miasta. Potrzebna jest do tego współpraca mieszkańców, eksploratorów, ale także właścicieli poszczególnych działek. Upowszechnianie wiedzy o podziemnym mieście powinno być zatem powinnością członków Gdyńskiego Klubu Eksploracji Podziemnej. Tym razem nie wywiązali się z tego zadania zbyt dobrze.

Na Działkach Leśnych zainteresowanie wzbudzały przede wszystkim trzy podziemne obiekty. Pierwszy z nich, pomiędzy ulicami Witomińską i Olsztyńską, mógł według informacji eksploratorów, pomieścić ponad 1100 osób. Drewniany schron został on zbadany i szczegółowo opisany, prawdopodobni ukrywali się w nim Polacy i Niemcy. Okazało się, że znalazły się na sali osoby mające dodatkową wiedzę na temat  obiektu -  Michał Szafrański z kolegami będą z pewnością sprawdzali usłyszane informacje.
Pozostałe dwa obiekty niestety pozostały tajemnicą.
Zdaniem gospodarzy spotkania na pewno istniał tunel pomiędzy ulicami Slupecka-Wolności-Karpacka.

- Na jednej z posesji znaleźliśmy zawiasy po drzwiach schronowych. Przed ociepleniem były nawet napisy informujące, że w tym miejscu był schron. Chcielibyśmy móc zbadać ten teren, ale do tego potrzebna jest zgoda właścicieli - mówił Radosław Tyślewicz.

O schronie na ulicy Tatrzańskiej 18/20, gdzie aktualnie znajduje się przedszkole i obiekcie, który miałby znajdować się w Parku Urszulanek, informacji także nie było. Jedna z mieszkanek opowiedziała krótko o tunelu, do którego wejście znajdowało się przy ul. Podlaskiej. W drewnianej, wydrążonej sztolni w czasie okupacji niemieckiej,  według jej relacji, mogło się zmieścić 600-800 osób. Czy rzeczywiście schron istniał? Miejmy nadzieję, że odpowiedź przyniosą niebawem stosowne badania.

Spotkanie trwało zaledwie pięćdziesiąt minut. Więcej korzyści z pewnością przyniosło Gdyńskiemu Klubowi Eksploracji Podziemnej, mniej słuchaczom. Wcześniejsze prelekcje dotyczącego tematu podziemi miasta były dużo bardziej interesujące. Może, gdy pojawi się więcej informacji na temat tuneli w Działkach Leśnych uda się ponownie zorganizować spotkanie w przytulnej kawiarni przy ul. Tatrzańskiej, a prelegenci szerzej i w bardziej uporządkowany sposób opowiedzą o obiektach znajdujących się na terenie dzielnicy. Tylko, czy zdążą je zbadać zanim plan zagospodarowania przestrzennego zacznie obowiązywać?

Autor: Franciszek Zawadzki

Autorzy publikacji to dwójka znanych trójmiejskich dziennikarzy Gazety Wyborczej - Michał Tusk i Mikołaj Chrzan. Albumu nie byłoby jednak bez Dominika Wernera, fotografa, który stworzył zdjęcia doprawdy magiczne. Pomysł na takie przedstawienie Gdańska powstał podczas lotów nad miastem. Jak przyznawali autorzy, nie chcieli kolejnego albumu o historii. Miasto miało zostać przedstawione takim, jakie jest teraz. Historia miała być jedynie inspiracją do wyboru konkretnych ujęć.

- W albumie najważniejsze są zdjęcia, ale przy każdym z nich pozwoliliśmy sobie na dziennikarsko-reporterski komentarz dotyczący obiektu, czy miejsca zaprezentowanego na fotografii. Często były one krytyczne, ponieważ, o ile z oddali, wiele miejsc wygląda ładniej niż w rzeczywistości, to na wierzch wychodzi też wiele wstydliwych spraw - mówił Michał Tusk.

I rzeczywiście, oglądając wspólnie z autorami zdjęcia można dostrzec, że Gdańsk to miasto ogromnych kontrastów. Nowe budynki mieszkalne, drogowe inwestycje i PGE Arena pokazują, że miasto się rozwija. Z drugiej strony najwięcej emocji wzbudziło właśnie otoczenie stadionu, które wciąż czeka na zagospodarowanie. Wyglądem straszy przede wszystkim Letniewo, mające jednak niebawem zmienić się nie do poznania oraz składowisko złomu, na którym, co widać nawet z góry, interes kwitnie. Całość jednak niezbyt pasuje do otoczenia stadionu, który już teraz jest uznawany za najpiękniejszy w Europie.

- Musiał być na okładce albumu, bo nie chcieliśmy żeby widniał tam któryś z zabytków. Chcemy pokazać Gdańsk jako miasto nowoczesne, stąd ten wybór - deklarowali autorzy

W trakcie spotkania nie zabrakło luźnych dywagacji oraz kulis powstania albumu, do którego zdjęcia wykonywane były od sierpnia 2010 do października 2011 roku. Loty wykonywane musiały być przy odpowiedniej pogodzie oraz widoczności. Nie zawsze również dostępny był samolot. Zadbać trzeba było też o pozwolenia. Zdjęcia wykonywane w locie to także spora sztuka.

- Trzeba było się do tego przygotowywać, nie wszystko od razu udało się uchwycić sfotografować. Pierwsze loty przy otwartych drzwiach po prawej stronie pilota, co jest zasadą w tego typu fotografii, rzeczywiście nie były łatwe i dużo ujęć musiało pójść do kosza - opowiadał Dominik Werner, który dodatkowo wyjaśniał pytającym z sali techniki tworzenia tak wyjątkowych zdjęć.

Siłą albumu jest także odkrywanie szczegółów przy kilkakrotnym oglądaniu tych samych zdjęć. Podkreślali to także sami autorzy.

- Na każdym zdjęciu widać jakąś część Gdańska, ale można dostrzegać detale, o których normalnie nie myślimy będąc w danym miejscu, a które są doskonale widoczne na ujęciach. Mnie absolutnie urzekły zdjęcia naszej Zatoki Gdańskiej. Z góry wygląda na naprawdę czysty akwen, a przecież wszyscy wiemy, że nie jest tak do końca – żartował Michał Tusk.

Niespodzianką dla gdynian były nieujęte w albumie ani, co podkreślali goście, w żadnej innej publikacji zdjęcia lotnicze Gdyni. Miasto zostało sfotografowane z wysokości 1000 m w dzień, kiedy pogoda nie pozwalała na latanie nad Gdańskiem. Ujęć było mniej, ale fakt pierwszego pokazu zdjęć powinien zadowolić obecnych na spotkaniu mieszkańców. Częściowo został sfotografowany także Sopot.

Być może niebawem doczekamy się albumu pokazującego właśnie pozostałe części Trójmiasta. Na razie w planach jest rozwijanie projektu zdjęć Gdańska. Padł pomysł, żeby miasto zaprezentować z góry nocą. Niewykluczone, że niebawem z samolotu cała trójka przesiądzie się do innego, podniebnego środka transportu, dzięki któremu będzie można dotrzeć do innych ciekawych miejsc.

Jedno jest pewne. Autorzy nie chcą poprzestać na jednym albumie, bo jak zapewniają, Gdańsk jest im niezwykle bliski - nawet jeśli w komentarzach i artykułach nie zawsze pozytywnie wyrażają się o sprawach miasta. Cóż, taka rola dziennikarzy...

Autor: Franciszek Zawadzki

Osoba, która jako pierwsza napisze w komentarzu od kiedy Dominik Werner wykonywał zdjęcia do albumu - w prezencie od autorów otrzyma album z autografami.

Giełda kolekcjonerska

Giełda odbyła się (w niedzielę, 11 grudnia) po raz trzeci, z każdą edycją stoisk ze starociami przybywa, a o imprezie dowiaduje się coraz więcej osób. Co ważne, przy okazji zaczyna też „tętnić życiem” nieco niedoceniane przez gdynian muzeum ich miasta. Przez cztery godziny swoje skarby kolekcjonerzy prezentują na parterze placówki, co pozwala wszystkim na bezpłatny wstęp. Niestety, z tego względu może niepokoić  mała ilość miejsca dla wystawiających swoje kolekcje.

- Rzeczywiście, szkoda, że muzeum nie udostępniło większych sal. Każdy przychodzi z tym, co ma, a pewnie niektórzy z nas mają dużo więcej. Moją pasją są akurat pocztówki gdyńskie - mówił zapytany przeze mnie pan Andrzej, który wraz synem pojawił się na giełdzie zajmując najmniej miejsca. Zapytań o jego zbiory jednak nie brakowało. Pasja kolekcjonerska rozwinęła się dzięki dziadkowi. - Był policjantem w Gdyni, widziałem go na zdjęciach i chyba wtedy spodobała mi się Gdynia z tamtych czasów. Zacząłem zbierać widokówki. Uwielbiam też stare książki o mieście – tłumaczył.

Wśród eksponatów przeważały właśnie widokówki i książki, ale nie brakowało także chociażby zegarków, przyrządów kuchennych oraz biżuterii. Widać, że kolekcjonerstwo trzyma się mocno. Zapewne, niejeden raz prezentowali swoje zbiory w jednym miejscu, dywagując nad rangą danych przedmiotów. Buszując pośród stoisk, udało mi się wyłowić dwójkę młodych kolekcjonerów, których kolekcja monet prezentowała się na pierwszy rzut oka imponująco.

- Zbieramy monety, nie tylko dlatego, że to lubimy, ale także dlatego, że jest to lokata finansowa na przyszłość i to bardzo wciągająca. Gdy brakuje niewiele to całości kolekcji, to robi się wszystko, by ją zdobyć - opowiadali Krzysztof i Kuba Makowscy. Gdy tylko zapytałem o to, czy w szkole także ktoś interesuje się kolekcjonerstwem ich uśmiech i sugestywne kiwnięcie głową, wystarczyło za komentarz. Pasją zarazili się od ojca i jak mówią, będą ją rozwijali. – Wycena naszych zbiorów jest różna, zależy, kto, czego potrzebuje. Niestety zdarzyła nam się niespodzianka ostatnio, że te najdroższe monety skradziono nam w Łodzi podczas podobnej imprezy. Jednak jeszcze sporo przed nami - deklarowali zgodnie.

Czy podobnie dobre perspektywy ma przed sobą Giełda Kolekcjonerska? Po trzech spotkaniach na razie nie wiadomo, czy będzie kontynuacja, choć z pewnością to interesujący dodatek do Jarmarku św. Dominika, gdzie właśnie kolekcjonerzy są zwykle najbardziej oblegani.

Autor: Franciszek Zawadzki 

Około 350 osób, które zgromadziły się w klubie Contrast, wyszło ze spotkania w pełni usatysfakcjonowanymi. To druga prelekcja, ale wszyscy zapowiadają, że na tym się na pewno nie skończy.

Tym razem motywem przewodnim spotkania były schrony w stoczni, porcie oraz pod Oksywiem. Na początku wszyscy mogli wysłuchać wprowadzenia Andrzeja Dietricha architekta, członka m.in. Sekcji Eksploracyjno-Historycznej Towarzystwa Przyjaciół Sopotu, który zajął zebranych niezwykle dokładną i skrupulatną opowieścią o baterii typu Canet. Zadaniem dział Canet była obrona portu w Gdyni i choć było to przestarzałe uzbrojenie, górowały one nad portem i mogły skutecznie razić jednostki zagrażające Gdyni.

Cała opowieść, co w takich wypadkach jest dla oglądających bardzo istotne, była okraszona fotografiami zarówno historycznymi, jak i tymi z teraźniejszości. Wrażenie mogły także zrobić słowa o kolejnych bateriach nabrzeżnych w Gdyni, z których nie wszystkie są dostępne. Powodem jest fakt, że znajdują się na terenach wojskowych. Dzięki temu jednak są zachowane w bardzo dobrym stanie, na co zwracał uwagę Andrzej Dietrich.

Schrony w Gdyni?

Po pokazie części uzbrojenia nabrzeżnego przyszedł czas na schrony, czyli to, na co wszyscy czekali najbardziej. Skąd w ogóle schrony w Gdyni?

- Samoloty alianckie zapuszczały się nad Gdynię, bombardowały też Rumię i Malbork, stąd potrzebne było specjalne schronienie dla załóg U-bootów. Taką tezę wysnuwam po analizie podobnych budynków w miejscowości Bergen, w Norwegii. Tuż obok nich przycumowany był okręt Wilhelm Gustloff. Tam odbywało się szkolenie. Dzięki bliskości, żołnierze mogli szybko znaleźć schronienie przed nalotem – podkreślał Dietrich.

Na terenie portu wojennego na Oksywiu, znajdowały się tego typu obiekty z tarasem , gdzie zlokalizowane były działka z lufami 37 mm. W jednym schronie znajdowało schronienie 750 osób. Konstrukcja była bardzo podobna do budynków TB 750, czyli klasycznych, niemieckich schronów działających w czasie II wojny światowej. Jeden z nich znajduje się przy ulicy Polskiej, a spotkać w nim można pracownika, którego rolą jest utrzymywanie wewnątrz temperatury 16 stopni Celsjusza, aby nie dopuścić do zniszczenia schronu.

Obiekt spełnia swoją funkcję do dziś, i co może być interesujące, posiada natryski do odkażania odzieży oraz osobne ujęcie wody, a także generator prądu. O tym i o innych tego typu budynkach, opowiadali kolejni goście spotkania: Michał Szafrański - prezes Gdyńskiego Klubu Eksploracji Podziemnej oraz współautor projektu ustawy o ochronie ludności, a także Jarosław Kłodziński, radny miasta Gdyni, pasjonat eksploracji, należący do Gdyńskiego Klubu Eksploracji. Nie mogło zabraknąć zdjęć, a także ekscytujących filmów z wypraw.

Prelegenci „oprowadzili” multimedialnie zebranych po schronach znajdujących się na terenach Dalmoru oraz byłej już Stoczni Gdynia. W okresie „zimnej wojny”, schrony te były utrzymywane w ciągłej gotowości. Wiele z nich do dziś czeka na zbadanie. Dotychczas było to niemożliwe z powodu zalania ich wodą.  Nad tym, że nie udało im się dostać do środka i spenetrować ich, prelegenci wyraźnie ubolewali.

- Bezpieczeństwo jest dla nas najważniejsze, dlatego nie pokusiliśmy się o to, by wyprawić się w głąb. Do tego potrzebne są specjalne umiejętności i sprzęt, którego my nie posiadamy. Niemniej jednak liczymy, że znajdą się śmiałkowie, którzy spenetrują teren – wyjaśniał Jarosław Kłodziński.

Na deser specjaliści od schronów przygotowali dla zebranych specjalną niespodziankę – informację o tym, że w Gdyni planowano budowę schronów dla U-bootów walczących w jednostkach Kriegsmarine. To z pewnością rozpaliło wyobraźnię wielu obecnych na sali słuchaczy, miłośników historii

- Dotarliśmy do planów i technicznych rysunków, z których wynika, że Gdynia była przygotowywana do rozbudowy i miała być miejscem schronienia dla niemieckich łodzi podwodnych. Miała się ona odbywać w dwóch etapach, przy czym już po pierwszym, schrony mogły zacząć działać. Lokalizacja nie jest do końca znana - tłumaczył Andrzej Dietrich.

Ponad godzina przeznaczona na spotkanie, minęła bardzo szybko. Schrony w Gdyni po raz kolejny okazały się tematem z gatunku tych wciąż nie w pełni wyczerpanych, a niezwykle interesujących. Nie wiadomo jednak, czy niebawem nie unikną degradacji z powodów urbanizacyjnych. Stąd apel Gdyńskiego Klubu Eksploracji Podziemnej o sygnały na temat kolejnych obiektów i zainteresowanie nimi.

- Możemy je ochronić przed zniszczeniem, objąć stosowną ochroną, tak jak zabytki, dlatego czekamy na sygnały i liczymy, że to spotkanie wywoła dyskusję i jeszcze większe zainteresowanie tematem – konkludował Michał Szafrański. Kolejna okazja do dyskusji w szerszym gronie, prawdopodobnie w marcu.

Autor: Franciszek Zawadzki 

Martin Pollack to pisarz w Polsce niezbyt popularny, ale niezwykle ceniony za przenikliwość i dociekliwość w przybliżaniu krain, które w umysłach wielu Europejczyków są zapomniane. Polskim czytelnikom znane są jego książki „Po Galicji. O chasydach, Hucułach, Polakach i Rusinach. Imaginacyjna podróż po Galicji Wschodniej i Bukowinie, czyli wyprawa w świat, którego nie ma”, „Ojcobójca. Przypadek Filipa Halmanna”, „Śmierć w bunkrze. Opowieść o moim ojcu”, za którą otrzymał Literacką Nagrodę Europy Środkowej Angelus 2007. Ostatnio głośno było o zbiorze reportaży „Dlaczego rozstrzelali Stanisławów”. Przedstawia w nim losy mniejszości narodowych, rasowych czy ideowych, na tle wydarzeń drugiej wojny światowej bądź też – w drugiej połowie cyklu – przemian ustrojowych i ich konsekwencji w republikach postsocjalistycznych.

Jak przyznał na spotkaniu w Gdyni, woli budować kolaże i mozaiki właśnie z takich małych historii ludzkich, których ślady ciężko wytropić. Nierzadko mocno pozacierane składają się w końcu na pełen obraz. Tak samo jest z najnowszą publikacją „Cesarz Ameryki. Wielka ucieczka z Galicji” wydaną w Wołowcu, którą przyjechał promować w Polsce. To historie ludzi uciekających z biedy i nędzy, która dotknęła pod koniec XIX wieku w Europie nie tylko Galicję, ale też inne kraje. Pollack wskazywał, że problemy były w Szwajcarii, Irlandii czy Szwecji. Galicja jest mu jednak najbliższa, choć pobudki pchające do napisania tych reportaży mogą wydawać się dla przeciętnego czytelnika dziwne.

- Chciałem rozprawić się z mitem Galicji, jako krainy pięknej. Dobrze wiecie, że w tamtym okresie, przed I wojną światową wyjazdy do USA i Brazylii były rozpaczliwą ucieczką przed nędzą, głodem i podróżą do raju, który na miejscu nie zawsze okazywał się tak przyjazny jak w opisach – podkreślał. Autor zaznaczał, że emigracja sprzed 100 lat bywa podobna do tej, która jest dziś. System, pośrednicy, malowanie przed emigrantami obrazów „Ziemi Obiecanej” to elementy stałe. Zmienia się jedynie sposób przepływu osób oraz kierunki emigracji. Dziś najczęściej obowiązującym kierunkiem jest droga ze wschodu na zachód.

Jak zwykle przy takiej okazji padały pytania o to, jak tworzy się takie historie i skąd pomysł, żeby zająć się konkretnym tematem. Pollack wyjaśniał, że jak zawsze w takich wypadkach zdecydował przypadek. Traf chciał, że podczas przeglądania dokumentów w Bibliotece Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, trafił na plik dokumentów dotyczących emigracji. Rozpoczęła się tytaniczna praca dokumentacyjna. Nie brakowało spotkań z potomkami emigrantów oraz przeglądania drukowanej w tamtym czasie prasy. O tego dochodzą zebrane zdjęcia, które ubarwiają książkę. I właśnie w związku z nimi na spotkaniu nie zabrakło, zwykle wyczekiwanych w takich chwilach, anegdot.

W Polsce wydaniem „Cesarza Ameryki” zajęło się wydawnictwo Czarne, które wśród czytelników literatury opowiadającej o Europie, ma już swoja określoną renomę. Na okładce pojawiła się jedna z fotografii ze zbiorów prywatnych autora. Jakież było jego zdziwienie, gdy na okładce niemieckiego wydania, zamiast galicyjskich emigrantów pojawili się… Włosi, lepiej zdaniem wydawców pasujących do charakteru. Po interwencji zostało szybko zmienione, jednak jak dobitnie podkreślał Pollack, to kolejny dowód na to, że warto było zebrać historie galicyjskich emigrantów w jedną całość i zaprezentować je szerzej.

Czy kiedyś doczekamy się podobnej publikacji o emigrantach z Pomorza, czyli Zaboru Pruskiego? Prowadzący spotkanie, Aleksander Gosk wskazywał, że również z naszych ziem fala emigracji była przecież ogromna, a jej początki datuje się na przeprowadzkę Kaszubów do Kanady ok. 150 lat temu. Wydaje się, że ktokolwiek, kiedykolwiek podjąłby się tego trudu z pewnością przeżyłby równie fascynującą podróż co Martin Pollack. Swoich następnych literackich i dokumentacyjnych kroków na razie nie chciał zdradzić, ale z pewnością wielu już teraz czeka na kolejne publikacje tego austriackiego pisarza.

Autor: Franciszek Zawadzki

Andrzej Superat, Sławek Malinowski, Bohdan Sienkiewicz, Andrzej Urbanik, Grażyna Murawska, z gitarą Andrzej Starzec

W sierpniu 2010 r., na pokładzie Daru Pomorza w Gdyni, odbył się przedemisyjny pokaz filmu pt. „Latający Holender" , opowiadającego o kulisach powstania programu, który po raz pierwszy został wyemitowany 10 stycznia 1967 roku. W tle pokazywany był jubileuszowy program z okazji 25-lecia „Latającego Holendra” wyemitowany w 1992 roku. Okazuje się, że twórca programu, redaktor Bohdan Sienkiewicz nie chce poprzestać na celebrowaniu jubileuszy. Szykuje film na temat Bractwa Żelaznej Szekli znanego z „Latającego Holendra”. Spotkanie z pokazało, że werwa wciąż go nie opuszcza.

Podczas sierpniowego jubileuszu wyjaśniał z żalem, że Polska odwróciła się od morza, nie ma programów o tematyce morskiej, nie wydawane są czasopisma żeglarskie, a jeśli tak, to w niewielkim nakładzie. Film o programie „Latający Holender” zamówiła i emituje prywatna stacja Planete. Niebawem pojawi się kolejny film o Bractwie Żelaznej Szekli, które wierni widzowie programu „Latający Holender” z pewnością pamiętają doskonale. Stąd specjalny apel.

Od lewej: Krzysztof Staręga. Małgorzata Manasterska, kpt. Wojciech Zaczek, Andrzej Makowski, Andrzej Jamiółkowski, Andrzej Geodecki, Jan Guza, Paweł Szczepanik, Bogdan Głowacki, Piotr Chmaro, Andrzej Superat, Zdzisław Winnicki, Bohdan Sienkiewicz, Stanisław Domin, Paweł Opala, Andrzej Urbanik, Sławek Marcinkowski, Roman Krzyżankowski, Aleksander Gosk

-W trakcie nagrania programu z okazji 25 lat zostało zrobione specjalne zdjęcie, na którym znajdują się osoby związane z programem. Bardzo chciałbym je odnaleźć, dowiedzieć się, jak sobie poczynają w życiu, stąd moja prośba i apel – rozpoczął rozmowę redaktor Bohdan Sienkiewicz.

W trakcie niezwykle ciekawej konwersacji z ust redaktora padło wiele propozycji dotyczących zmiany stanu, w którym tematyka morska jest praktycznie nieobecna ani w Polsce, ani na Pomorzu.

- Chciałbym żeby na Darze Pomorza stworzyć specjalne miejsce, gdzie byłyby wyświetlane filmy o tematyce morskiej. Ciągle naciskamy, by dyrektor Litwin umożliwił możliwość profesjonalnej projekcji filmów. Muzea morskie powinny wyglądać jak np. w Karlskronie, gdzie aż kipi od multimediów – mówił red. Sienkiewicz.

Czy wtedy więcej osób garnęłoby się do szkół morskich i zaczęło rozumieć morze? Twórca „Latającego Holendra” jest przekonany, że tak i chce to razem ze współpracownikami pokazać w kolejnym filmie, tym razem o Bractwie Żelaznej Szekli.

- Była to przede wszystkim organizacja, dzięki której osoby niespełniające wymogów potrzebnych do wyruszenia na morze, mogli spełnić swoje marzenia. Młodzi chłopcy i dziewczęta zdobywali punkty i wyruszali na morze na żaglowcach. Okazało się, że wychowanie morskie może być formą resocjalizacji. W jednym z rejsów brali udział chłopcy z zakładu poprawczego z Malborka. Mimo obaw, doskonale sobie poradzili. Marzy mi się, żeby wzięli udział w naszym filmie – wyjaśniał red. Sienkiewicz.

Wszyscy, którzy z sentymentem wspominają „Latający Holender” powinni 18 i 28 października szukać w programie telewizyjnym godziny emisji specjalnego dokumentu na temat programu na kanale Planete. Hasło „Trzymajmy się morza” towarzyszące „Holendrowi” wydaje się, że powinno być, zwłaszcza teraz, jak najczęściej powtarzane i przypominane.

Autor: Franciszek Zawadzki

18 października o godz. 19.15 oraz 28 października o godz.12.15 będzie okazja zobaczyć w telewizyjnej sieci PLANETE film dokumentalny „Latający Holender”. Jest to opowieść o fenomenie wykorzystania telewizji do wychowania morskiego młodzieży. Wielu odwiedzających iBedeker.pl to być może byli członkowie załóg telewizyjnego „Latającego Holendra”, który był na antenie TVP przez 26 lat. W 1976 otrzymał nagrodę im. Leonida Teligi redakcji „Żagli”, a w ramach Rejsu Roku 1991 nagrodę Polskiego Związku Żeglarskiego za 25 lat wychowania morskiego. Zdjęcie umieszczone wraz z podpisem ‘nieco wyrośniętych holendrowców” uczestników jubileuszowego programu z 1992 roku ma pomóc odnaleźć się uczestnikom tamtego programu. Ci, którzy się na nim odnajdą i chcieliby otrzymać płytkę z zapisem całego programu, proszeni są o przesłanie swojego obecnego do Latającego Holendra boh.sien@onet.eu

Bohdan Sienkiewicz

O historii Kamiennej Góry można by mówić i pisać sporo. Wiele informacji zostało już spisanych, a te najważniejsze znajdują się na stronie internetowej Urzędu Miasta w Gdyni.

Teren pod budowę osiedla letniskowego, nazwanego wówczas Kamieńcem Pomorskim, wykupiono w 1920 roku  z inicjatywy Ryszarda Gałczyńskiego. Całość została podzielona na działki, na których zaczęto budować domy letniskowe, wille i pensjonaty. Co ważne, obecnie tylko część północną historycznych planów nazywamy Kamienną Górą. Sam projekt kąpieliska morskiego stworzył Tadeusz Tołwiński, który był wielkim orędownikiem miast – ogrodów. Właśnie w ten sposób miała zostać ukształtowana zabudowa. Jak najwięcej zieleni w ogrodach miało być znakiem charakterystycznym tego miejsca, które jednak zaczęto budować od... ulic i dróg.

Pierwszą ulicą była Lipowa, która prowadziła do folwarku Steinberg. Głównymi elementami letniska było zakole ul. Sędzickiego. Przed nim zaprojektowano muszlę koncertową. Tuż pod stopami Kamiennej Góry zaprojektowano bulwar, który jak zwracała uwagę dr Sołtysik, według planów z lat 80., miał stać się częścią szosy prowadzącej wzdłuż morza aż do Gdańska. Na szczęście dziś pozostała z tych megalomańskich planów tylko ścieżka rowerowa i piesza. Właśnie dla piechurów i spacerowiczów Kamienna Góra do teraz jest rajem. Nieprzypadkowo. Założeniem projektantów było, by pozwolić dojść z każdego miejsca w kilka minut na plażę, stąd dużo schodów obleganych także dzisiaj.

W latach 20. wille na Kamiennej Górze były budowane w bardzo ekonomiczny sposób. Dominował specyficzny styl zabudowy, przystający do stylu dworkowego i klasycznego. Uwagę zwracał m.in. pensjonat „Victoria Regia”, który był jednym z najbardziej popularnych hoteli w regionie. Dziś już nie istnieje, a nowa zabudowa - jak wskazywała dr. Sołtysik - całkowicie niszczy architekturę tego miejsca. Ciekawym obiektem okazuje się być Willa „Sokola”, która do gustu powinna przypaść... miłośnikom Łazienek Królewskich w Warszawie. Zwłaszcza wejście do budynku można odnieść do parku zlokalizowanego w stolicy. Sam budynek otoczono ogrodem z kortami tenisowymi, co jeszcze bardziej podkreślało jego rangę. Architektonicznym „białym krukiem” są sprasowane okna w Willi „Zosieńka” zbudowanej w 1923 roku. Wiele z obiektów zbudowanych w latach 20. zachowało się, ale w wielu wypadkach remonty i renowacje pozbawiły ich klasycystycznego stylu, nie wspominając o kolorystyce.

W latach 30. do Polski dociera fala modernizmu, związana ze zmianą stylu. Na Kamienna Górę trafił modernizm, a wraz z nim budowle przypominające prostopadłościany połączone ze sobą na rożnych wysokościach. Powiało nowoczesnością, jednak w ostatnich latach, jak podkreślała dr Sołtysik wiele z tych nowatorskich w tamtych czasach rozwiązań architektonicznych zostało ziszczone decyzjami właścicieli budynków, którym dynamika brył wydawała się zbyt wielką ekstrawagancją. Najważniejszymi z nich, które do dziś cieszą oko gdynian są Dom Zdrojowy (dzisiejszy Dom Marynarza) i „Różany Gaj” (dzisiejszy hotel „Antracyt”). Pierwszy z nich zatracił już swoje walory i przebudowany na wzór bloków z wielkiej płyty, nie jest tak wielką trakcja jak kiedyś. Hotel Antracyt z kolei wciąż wznosi się nad morzem i już niebawem może przyciągnąć większą niż dotychczas rzeszę turystów. Jak można dowiedzieć się na miejscu, 20 września rozpoczyna się remont budynku, który ponownie zostanie otwarty 31 stycznia 2011 roku pod nazwą... „Różany Gaj”. Uwagę zwracają także inne budynki w tym "Willa Juliana Rummla", przy której prelegentka zatrzymała się nieco dłużej. To jedna z najbardziej funkcjonalistycznych i oszczędnych willi na Kamiennej Górze, a dodatkowo należąca do zasłużonego działacza dla miasta, dyrektora przedsiębiorstwa „Żegluga Polska”.

W czasie dyskusji wielokrotnie przewijał się żal, że wiele z zabytków straciło swój blask i zostało zupełnie zdeformowanych. Cały kompleks Kamiennej Góry został w 1985 roku wpisane do rejestru zabytków, niestety brakuje takiego indywidualnego zapisu przy wielu obiektach. Co gorsze, zostały wydane pozwolenia na budowę budynków niemających nic wspólnego z tradycyjną zabudowa. Powodem były luki w prawie. W 2003 roku decyzją rządu unieważnione zostały plany miejscowego zagospodarowani terenu. Tym samym aż do 2009 roku, kiedy dla terenu Kamiennej Góry został zatwierdzony nowy plan,  obowiązywała budowlana samowolka.

Na koniec nie sposób zapomnieć o aktualnie najbardziej rozpoznawczym znaku Kamiennej Góry, czyli krzyżu na jej szczycie. Na początku drewniany, był symbolem wmurowania kamienia węgielnego pod budowę Bazyliki Morskiej w 1934 roku. Z braku funduszy do budowy kościoła nie doszło, a po II wojnie światowej pod krzyżem, zamiast wspaniałego w swoim projekcie obiektu, powstał skwer.

W czwartek organizatorzy zaproponowali nam spacer wirtualny, jednak już w sobotę, 18 września o godz. 12 będzie się można przespacerować ulicami Kamiennej Góry osobiście. Zbiórka pod krzyżem. Być może tym razem będzie możliwe nagrywanie opowieści na dyktafon. Podczas lipcowego spaceru pani przewodnik Elżbieta Zgoła nie miała nie miała nic przeciwko temu...

Autor: Franciszek Zawadzki

Nie można było znaleźć lepszego miejsca na emisję niż sala pod pokładem statku, który ponad 100 lat temu został zwodowany i wyszedł w dziewiczy rejs. Również program o morzu był w latach 60. nowatorskim pomysłem. Realizowany w istniejącej wtedy redakcji Telewizji Dziewcząt i Chłopców spotkał się natychmiast z ogromnym zainteresowaniem i odzewem ze strony młodych pasjonatów żeglarstwa.

- To był zdecydowanie najważniejszy projekt w moim życiu. Gdy byłem uczniem gimnazjum marzyłem o tym, by wybrać się na morze. Rozwiązywałem zadania, które były drukowane w czasopismach morskich, by dostać się do szkoły morskiej. Skończyłem jednak szkołę handlową. Gdy zacząłem pracować w telewizji postanowiłem pomóc zrealizować moje niespełnione marzenia i stworzyć program dla tych, którzy marzą o karierze na morzu. I tak się wszystko zaczęło - opowiadał red. Bohdan Sienkiewicz twórca i prowadzący "Latającego Holendra".

Apel redaktora Bohdana Sienkiewicza - TUTAJ

Jak wspomina pan Bohdan nie było przeszkód w realizacji programu. Ówczesny szef redakcji Telewizji Dziewcząt i Chłopców Maciej Zimiński od razu przyklasnął pomysłowi i tak rozpoczął się rejs programu po falach eteru przez 26 lat. Program zmieniał się przez te lata nieznacznie, ale idee pozostawały zawsze te same: pokazać morze młodym ludziom morze i zainteresować ich tematyką żeglarską.

Prezentowany film o "Latającym Holendrze" jest częścią cyklu opowiadającego o całej Telewizji Dziewcząt i Chłopców, gdzie powstawały programy takie jak "Niewidzialna ręka", "Klub pancernych" czy "Zwierzyniec". Ta redakcja w Telewizji Polskiej, zdaniem uczestników sobotniego spotkania, była wypełnianiem prawdziwej misji, o której teraz mówi się coraz mniej.

Uczestniczyli w nim dawni twórcy, uczestnicy rejsów oraz wszyscy z rozrzewnieniem wspominający czołówkę oraz charakterystyczną piosenkę rozpoczynającą program. Miła atmosfera podczas projekcji i radość na twarzach nie pozostawiają wątpliwości: "Latający Holender" był programem niezwykłym

- Programy Telewizji Dziewcząt i Chłopców kształtowały młodych ludzi, wymagały od nich myślenia, pozwalały spełniać marzenia, a także wychowywała w duch społecznym. Przez sam pokład "Latającego Holendra" przewinęło się milion dziewcząt i chłopców, którzy uczestniczyli w rejsach i kursach organizowanych przez całą telewizję, wcześniej rozwiązując zadania. To jest hołd ludziom, którzy mieli w sobie pasję i nie myśleli o pieniądzach, bo kochali to, co robią - tłumaczył Sławomir Malinowski, autor filmu o "Latającym Holendrze".

Próbując podpytywać o teraźniejszość i przyszłość programów realnie edukujących młodych ludzi można było wyczuć rozgoryczenie stanem i kondycją programów emitowanych w TVP.

- Polska odwróciła się od morza. Nie ma programów o tematyce morskiej, nie wydawane są czasopisma żeglarskie, a jeśli tak, to w niewielkim nakładzie. Bardzo boleję nad tym. Wierzę, że taki program miałby szansę ponownie zaistnieć, choć teraz publiczność interesują zupełnie inne rzeczy. Zaczyna się niestety sprawdzać przysłowie: "Gdy Polak za dużo orze, zapomina, co to morze" - z żalem podsumowywał.

Paradoksem, na który zwracał uwagę Sławomir Malinowski, jest fakt, że cykl o Telewizji Dziewcząt i Chłopców, w tym również produkcja o historii "Latającego Holendra", realizowana jest na zamówienie... kanału francuskiego Planete i to tam będzie ją można zobaczyć 19 września o godz. 20.45.

Autor: Franciszek Zawadzki

Jej wernisaż był okazją do wspomnień, ale również myślenia o przyszłości. Nieprzypadkowo na miejsce wystawy wybrano Pomorski Park Naukowo-Technologiczny będący symbolem gdyńskiej przedsiębiorczości. Takim, jakim kiedyś była Stocznia Gdynia. Na miejscu, oprócz rodzin autorów i przedstawicieli miasta stawił się również prezydent Gdyni Wojciech Szczurek, który nie bez żalu wskazywał, że właśnie za stoczniową bramą tworzyła się Solidarność.

- Stocznia Gdynia byłą firmą, która musiała zarabiać, ale to właśnie tutaj tworzyła się historia, powstawała Solidarność i rodziła nadzieja na wolną Polskę. Świętując 30-lecie powstania Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych zaczynamy kolejny etap. Autorzy fotografii mieli intuicję, by fotografować zakład w takim właśnie momencie - podkreślał pełniący obowiązki gospodarza uroczystości prezydent Gdyni.

Najważniejsze tego dnia były zdjęcia i ich autorzy, którzy z nieukrywaną radością mówili o wystawie, która niepostrzeżenie stała się epitafium dla zakładu.

- Gdy zaczynaliśmy cykl, nie sądziliśmy, że dni Stoczni są właściwie policzone. W latach 80. sam  pracowałem tutaj, dlatego darzę to miejsce szczególnym sentymentem. Później zająłem się fotografią i stąd pomysł, by spróbować zamknąć w zdjęciach życie Stoczni Gdynia - tłumaczył Jerzy  Wąsowicz.

Razem z Jarosławem Solarczykiem zrobili 5 tys. zdjęć. Jak sami przyznają, musieli po zakończeniu cyklu chwilę "odetchnąć", by w końcu zdecydować się je pokazać. Pierwsza wystawa wymagała starannej selekcji, tak by na fotografiach pozostało jak najwięcej emocji, także tych ludzkich, które szczególnie upodobał sobie Jarosław Solarczyk.

- Byliśmy w zakładzie z aparatami fotograficznymi dwa lata, od 2007 roku, praktycznie do końca Stoczni Gdynia. Sam staram się przede wszystkim fotografować ludzi i tak samo było w tym wypadku. To oni stanowili o kształcie zakładu. Poznałem wielu fantastycznych ludzi, oddanych swojej pracy, kochających ją. To rzeczywiście pozostawiło na mnie ślad - wyjaśniał w rozmowie po uroczystości.

Choć to pierwsza wystawa obydwu fotografów, już planują kolejny projekt. Tym razem chcą się zająć społecznościami mieszkającymi na wschodzie Polski, konkretnie w Białymstoku. Na pierwszym planie mają być obecni Tatarzy i Żydzi. Na razie autorzy zostawili kilkadziesiąt fotografii z życia stoczni. Podczas wernisażu głos zabrała jedna z pracownic stoczni.

- Oddaliście panowie w fantastyczny sposób stronę technologiczną, nie zapominając o ludziach. To idealne połączenie. Dziękuję za te zdjęcia, które pokazują piękno zakładu, w którym miałam przyjemność pracować - zaznaczała, otrzymując burzę oklasków.

I tylko żal, że wystawa potrwa zaledwie do 31 sierpnia. Można będzie ją oglądać od poniedziałku do piątku w godzinach od 10.00 do 18.00 w galerii Pomorskiego Parku Naukowo - Technologicznego. Jak zaznaczają jednak autorzy, archiwum fotografii ze stocznią w tle z pewnością jest wielkie. One pozostaną już na zawsze. Oby kiedyś ujrzały światło dzienne na kolejnych wystawach...

Autor: Franciszek Zawadzki